interview

Geert Noels: ‘Bankenlobby heeft blijkbaar heel veel macht'

©Dries Luyten

Geert Noels onthaalt de stresstest voor de banken en een groot deel van het anticrisisbeleid niet op applaus. ‘We zijn collectief aan het ontsporen. Maar de econoom zegt ook: ‘De technologische doorbraken zijn een antigif.’

‘Deleveraging? What deleveraging?’ Ofwel: ‘Schuldafbouw? Welke schuldafbouw?’ Dat staat op de kaft van het rapport dat econoom Geert Noels onder de arm heeft, die ochtend in de Econopolis-kantoren in Borgerhout. ‘Dat is tegenwoordig mijn lectuur’, zegt Noels. ‘Bijzonder boeiend.’ Het rapport van een collectief economen en professionals, afkomstig uit centrale banken, academische milieus en de beleggerswereld (ook vicegouverneur van de Nationale Bank Mathias Dewatripont werkte mee) zal de toon zetten voor ons gesprek, opgezet in aanloop naar de publicatie zondag van de resultaten van de Europese stresstest op de banken.

Noels erkent dat we in vergelijking met een aantal jaar geleden, toen de eurocrisis hevig woedde, in iets rustiger vaarwater zitten. En dat de nieuwe stresstest geloofwaardiger is dan de vorige. ‘Herinneren jullie zich nog hoe Dexia in 2011 als beste uit de stresstests naar voren kwam?’ Maar fundamenteel blijft het plaatje donker, stelt hij. ‘Schulden? Lees dit rapport, geschreven door de fine fleur van de financiële wereld: sinds de uitbraak van de kredietcrisis zijn ze wereldwijd alleen maar toegenomen.’

Lagere groei is geen probleem. De groei kunstmatig hoog houden is dat wel.

En de banken? ‘Vele zijn nog steeds te groot. De sector is te weinig hervormd. Dus zal een nieuwe stresstest niet het vertrouwen herstellen. Laat staan de economische motor weer doen aanslaan. We hebben een enorme crisis gehad. Maar alle argumenten zijn gebruikt om een status quo te behouden.’

Heeft de stresstest voor de Europese banksector dan geen enkele zin?
Geert Noels: ‘Toch wel. Het is een goede zaak dat over de grenzen heen door één instantie op dezelfde manier naar de gezondheid van banken wordt gekeken. Maar als de ECB een volledig waarheidsgetrouw verslag van een stresstest uitbrengt, riskeert ze een bankrun te veroorzaken op de gebuisden. Dat wil ze uiteraard niet. Ik begrijp niet dat de ECB van die stresstests een publiek evenement maakt. Waarom ze niet op regelmatiger basis achter de schermen uitvoeren en de resultaten ter harte nemen? Wat beoogt ze met het publieke aspect?’

©Dries Luyten

Het wantrouwen in de toezichthouders wegnemen?
Noels: ‘Moet de kwaliteit van de bankactiva nog worden gecheckt? Ik zou verwachten dat toezichthouders daarvan al op de hoogte zijn. En de eerste vraag luidt: is dit een echt stressscenario? Men onderwerpt de banken aan een tegenvallend economisch scenario met bijvoorbeeld dalende huizenprijzen. Dat kan voor een aantal banken wat stress geven. Maar in Nederland zijn de huizenprijzen sterker gedaald dan een stresstest vandaag voor mogelijk houdt. Echte stress zou bijvoorbeeld zijn: het systeem van de euro valt in twee stukken en de schulden van sommige landen moeten worden herschikt. Of nog: stel dat één bank, waarvan de gezondheid die van het hele systeem beïnvloedt, haar verplichtingen niet nakomt. Welke kettingreactie volgt daarop?’

  • 47 jaar.
  • Licentiaat in de toegepaste economische wetenschappen. Behaalde een MBA aan de KU Leuven.
  • Werd vooral bekend als hoofdeconoom van het beurshuis Petercam.
  • Startte in 2009 een eigen bedrijf, de vermogensbeheerder Econopolis.
  • Schreef in 2008 de bestseller ‘Econoshock’ en in 2013 ‘Econoshock 2.0’.

Door een opdeling van de eurozone in de stresstest op te nemen zou de ECB ‘per abuis’ de boodschap kunnen meegeven dat ze zo’n scenario voor mogelijk acht.
Noels: ‘Ja, dat is zo. En dus krijg je een ferm verwaterde stresstest. Ook al door de druk die er uitgeoefend is om een aantal grote banken niet al te kritisch te benaderen. Elk land heeft zijn lobby gebruikt om op de ECB te wegen om duidelijk te maken hoe speciaal zijn banksysteem wel is. Enkele heel grote Franse banken en Deutsche Bank werken met veel schuldfinanciering. Gaan zij gedwongen worden met minder schulden te werken, af te slanken en een kleiner risico voor het systeem te worden? Dat betwijfel ik.’

De crisis heeft aangetoond dat sommige banken ‘too big to fail’ zijn, zo groot dat een ongeval met één van hen het hele financieel systeem in gevaar brengt. Met die wetenschap is weinig gebeurd.
Noels: ‘Blijkbaar zijn banken, centrale banken en de politiek erg met elkaar verweven. Blijkbaar is de bankenlobby bijzonder goed georganiseerd. Politici zijn ook bang dat ze, door hun erg grote banken aan te pakken, hun financiële centra pijn zullen doen. En dat dat de rest van de economie zal schaden. Ze willen ook geen terrein verliezen tegenover elkaar, of tegenover financiële centra in Azië of de VS. Alle argumenten zijn gebruikt om het status quo te behouden. Er komt geen nieuwe financiële crisis: dat is het dogma van vandaag. Maar er is genoeg brandbaar materiaal aanwezig om weer een accident te krijgen.’

©Dries Luyten

Volgt u de analyse van Martin Wolf, de hoofdeconoom van Financial Times? Die stelt dat we met het huidige wankele financieel systeem afstevenen op een crisis die groter kan worden dan de vorige.
Noels: ‘Er zijn genoeg mensen die waarschuwen voor zo’n scenario. De Bank voor Internationale Betalingen, de centrale bank van de centrale banken, waarschuwde onlangs dat de wereldwijde schuldenberg de jongste jaren enkel maar groter geworden is en vooral dat er grote zeepbellen zijn ontstaan. Centraal bankiers lijken net als in 2007 nu al een alibi te zoeken voor de crisis die nog moet komen. Ik denk dat iedereen die met financiële markten bezig is, aanvoelt dat er veel tijd gekocht is, maar dat er in die gekochte tijd weinig gebeurd is. De schulden in de westerse wereld zijn alleen maar sneller gaan toenemen. Ik vraag me af waarom zulke rapporten nog gemaakt worden.’

Centraal bankiers lijken net als in 2007 nu al een alibi te zoeken voor de crisis die nog moet komen.

Als die rapporten het bij het rechte eind hebben, waarom volgen de beleidsmakers ze dan niet?
Noels: ‘Lobbygroepen, en dat geldt niet enkel voor de banksector maar ook voor de technologie, hebben zoveel greep gekregen op de politiek dat pogingen om het systeem weer gezond te maken worden afgeblokt. Er zijn krachten aan het werk die er enkel op gericht zijn de dinosaurussen en de mammoeten nog groter te maken.’

U zat kort na de crisis in het Lamfalussy-comité dat een blauwdruk moest ontwerpen voor een hervorming van de financiële sector in België. Het eindresultaat was bijzonder vriendelijk. Hebt u die krachten zelf ondergaan?
Noels: ‘Kijk, in dat comité is zes maanden lang ernstig gewerkt. Maar de voorstellen om ‘too big to fail’ en systeemrisico’s aan te pakken, hebben de eindversie van ons rapport niet gehaald. Net zo min als mijn voorstel om een systemische schaal voor banken te ontwikkelen. Het plan was: hoe meer punten een bank scoort op die schaal, hoe hoger het risico voor de gezondheid van het financieel systeem. Op basis daarvan had je spaarders kunnen informeren of waarschuwen, als er tegenover de bovengemiddelde rente op hun spaarboekje ook bovengemiddeld risico schuilging. Een voorbeeld: KBC zou voor de crisis jaar na jaar gestegen zijn op die schaal, nadien jaar na jaar gedaald. En het zou het mogelijk maken om banken op een rechtvaardige manier te belasten. Mijn voorstel is niet gevolgd en vandaag betalen kleine banken proportioneel meer bankenbelasting dan grote. Neen, ik heb daartegen niet luidop geprotesteerd. Onze jurist zegt dat ik daarop beter niet terugkom, maar concludeer zelf maar wat er gebeurd is.’

De financiële sector krijgt ook steun van het uiterst soepele beleid van centrale banken. We kunnen daar kritische kanttekeningen bij maken, maar wat is het alternatief?
Noels: ‘Lage rente leidt vandaag vooral tot financieel geknutsel. Ook op bedrijfsniveau. Je kunt eender welk bedrijf optillen met een financiële hefboom. Je ziet dat in de biersector, in de farmasector, maar het gaat op voor alle sectoren. Reusachtige met schuld gefinancierde overnames met synergie die enkel een afbouw van de werkgelegenheid impliceert: is dat de bedoeling? Men doet alsof er een ramp vermeden is door de rente zo fors te verlagen. Maar dat is een heel selectieve lezing: de werkloosheid is vandaag hoog, op de financiële markten worden zeepbellen opgeblazen, kapitaal komt op plaatsen terecht waar het niet hoort. ‘We konden niet anders’, hoor je dan. Maar er was de keuze tussen twee scenario’s. Tussen een visie op korte en een op langere termijn.’

U stelt de keuze voor een langetermijnvisie als eenvoudig voor. Maar zo eenvoudig is het niet, getuige ook wat u meemaakte in het Lamfalussy-comité.
Noels: ‘We zullen gedwongen worden om te kiezen voor zo’n visie. De volgende crisis zal ons daartoe dwingen, omdat de munitie die we gebruikt hebben om de vorige te lijf te gaan opgebruikt zal zijn.’

©Dries Luyten

Maar zetten we in de tussentijd niet beter alles op alles om de economische motor aan de praat te krijgen?
Noels: ‘Lagere groei is op zich geen enkel probleem. Wat is er mis met een economie die maar 0,5 procent tot 1 procent per jaar groeit, per hoofd van de bevolking? Niets. Het probleem is dat de beloftes die gemaakt zijn voor de pensioenen, de ziektekosten en de loonsverhogingen rekening houden met een groei van pakweg 1,5 procent. Voor de crisis waren we al jaren bezig met de groei kunstmatig hoog te houden, net om die reden. Nu proberen we opnieuw dat artificiële niveau te bereiken.’

Zo’n ommezwaai krijg je als politicus toch niet verkocht? Mensen gaan automatisch op hun achterste poten staan als ze moeten inleveren.
Noels: ‘Tegen een kettingroker is het ook verloren gezegd dat hij wat minder moet roken. Tot hij een hartaanval krijgt. Zelfdiscipline ligt op individueel vlak zeer moeilijk. Moeilijke beslissingen worden pas genomen als we met de rug tegen de muur staan, helaas. Politici zouden het als hun dagelijkse plicht moeten zien om mensen tegen de haren in te strijken en reserves en spaarpotjes aan te leggen. Maar goed, als econoom besef ik dat zoiets ontzettend moeilijk ligt. Vroeger was een schuldniveau van 100 procent bijzonder hoog. Onlangs besliste Eurostat de economie van drugs en prostitutie en andere illegale activiteiten bij de rest van de economie te tellen. Om het bruto binnenlands product op te tillen en de schuldniveaus toch maar niet te ver boven die 100 procent te zien gaan. Te veel schuld? Vervals de noemer. En daar is zelfs geen publiek debat over! Dus ja, ik denk dat we nog een crisis nodig hebben. We zitten in een soort collectieve ontsporing. Die leidt niet meer tot oorlogen zoals vroeger, maar neemt wel enorme proporties aan.’

©Dries Luyten

Verontrusten de turbulenties op de financiële markten van vorige week u?
Noels: ‘Verontrust? Ik stel vast dat een aantal zaken in het financieel systeem helemaal niet duurzaam zijn. Er wordt gesproken over een zeepbel op de obligatiemarkten, maar in andere activaklassen zit dezelfde opgeblazenheid. Als de rente plots 3 procentpunt zou stijgen, zullen een hele rist activa klappen krijgen: obligaties natuurlijk, maar ook aandelen, vastgoed, activa uit de opkomende economieën,…’

‘Maak ik me ongerust? Ik ga ervan uit dat wie rekening houdt met een dergelijk scenario beter af zal zijn dan wie zijn huis op de vulkaan bouwt. Wat we vorige week gezien hebben, heeft veel te maken met het einde van het kwartaal. Portefeuilles worden een beetje geherbalanceerd. Maar er zitten al zoveel beleggers helemaal in de markt, dat er nog weinig marginale kopers over zijn. Dan krijg je schokken. En risicomodellen die elkaar versterken. De ene belegger verkoopt, dus stijgt de volatiliteit, en dan wordt automatisch de volgende aangepord om hetzelfde te doen. Enzovoort. Dan lees ik dat er ‘niets aan de hand is’. Nu goed, wat wordt het dan als er echt wat aan de hand is?’

Centraal bankiers zijn wel op hun hoede om de markten niet te laten crashen.
Noels: ‘Ze zijn mee geëvolueerd met de beleggers. Voor de crash van 1987 kende niemand hun naam, om de zes jaar lieten ze eens van zich horen. Centraal bankiers zijn flitshandelaars geworden. Daytraders. Elke dag wat bijsturen. Dat is niet gezond.’

Gaat het dan allemaal de verkeerde richting uit?
Noels: ‘Ik ben bezorgd over de mogelijkheid om het oude systeem in stand te houden. Pessimistisch? Ik maak een analyse. Wie de juiste analyse maakt, kan op basis daarvan net heel positieve dingen zien en ook gaan doen. Want over heel wat trends ben ik erg optimistisch. Deze zomer was ik in Silicon Valley, en die trip heeft indruk gemaakt. Ik heb daar een microklimaat leren kennen dat bijzonder sterk en competitief is. Het heeft ook donkere kanten: er wordt bijvoorbeeld heel wat druk op talent gezet. Maar anderzijds maakt het enorme dingen mogelijk die ons allen vooruit helpen. Na 40 of 50 jaar gestage technologische ontwikkeling krijg je een interactie tussen verschillende technologieën. Telecommunicatie begint samen met informatietechnologie impact te krijgen op zaken als biotech, gezondheid, voeding, mobiliteit. Je ziet een versnellingseffect. En dat is enorm disruptief, verstorend voor klassieke sectoren. Steve Jobs was al geniaal, met wat hij met elektronica gepresteerd heeft. Wel, Elon Musk beperkt zich niet tot één sector. Hij zit in de autosector, ontwerpt raketten, zit in alternatieve energie. Dat is bijzonder inspirerend. Silicon Valley is één van de bright spots. Dat is het Saudi-Arabië van de technologie, daar komt nog 40 jaar enorme waarde uit voort. Ik ben pessimistisch over de overlevingskansen van de dinosaurussen.’

Stresstest?

Lees hier het wie, wat en hoe van de stresstest.

Hier kan u een lijst terugvinden met alle banken waarover zondag een verslag wordt vrijgegeven.

Volg vanaf zondagmiddag onze verslaggeving over de stresstest op tijd.be.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n