interview

‘Uiteraard zullen we nog banken moeten redden'

Een werknemer van Lehman Brothers draagt op 15 september 2008 een doos met spullen uit de bank. ‘Niemand op Wall Street had dit zien aankomen.’ ©Getty Images

Niemand kreeg een betere blik achter de schermen van de financiële crisis dan de journalist Andrew Ross Sorkin. Met ‘Too Big to Fail’ schreef hij in 2009 al het relaas neer. Tien jaar later komt de dreiging eerder vanuit overheden dan vanuit banken, zegt hij.

Op het lanceerfeestje van het boek van Andrew Ross Sorkin in het najaar van 2009 waren talloze topbankiers aanwezig, van JPMorgan Chase-CEO Jamie Dimon tot Morgan Stanley-CEO John Mack. Geen van hen had daarvoor ooit kunnen denken dat ze later de hoofdrol zouden spelen in een dramatische nagelbijter die Wall Street van zijn voetstuk haalde. Voor The New York Times-journalist Sorkin was het niet alleen ‘de meest memorabele journalistieke ervaring’ van zijn carrière, hij had ook snel door dat er een geweldig boek inzat.

Hij kon daarvoor terugvallen op zijn indrukwekkende contacten in Wall Street, een biotoop vol dankbare personages die zichzelf ‘too big to fail’ achtten. De titel van het boek verwijst daarmee niet enkel naar financiële instellingen die zo cruciaal zijn dat de overheid ze in geval van crisis wel moét redden om het systeem overeind te houden, de beruchte ‘bail-outs’, hij duidt ook op de bovenmaatse ego’s van bankiers die plots hun wereld zagen vergaan en overmand werden door vertwijfeling, paniek en zelfbedrog.

Dat laatste gold zeker voor Lehman Brothers-CEO Dick Fuld, die steeds onberekenbaarder werd naarmate de crisis naar haar hoogtepunt snelde: het bankroet van zijn zakenbank op 15 september 2008, met 639 miljard dollar het grootste faillissement in de Amerikaanse geschiedenis. Tien jaar later blikken we met Sorkin terug op de crisis, waarvan de naschokken vandaag nog steeds tot ver buiten Wall Street voelbaar zijn.

Andrew Ross Sorkin ©cnbc

U heeft in de hoofden van zowat alle belangrijke spelers van de financiële crisis kunnen kijken. Vóór de crisis dachten de bankiers dat ze net als hun instellingen ‘too big to fail’ waren. Hoe kwam die klap aan?
Andrew Ross Sorkin: ‘De mensen die de teugels van Wall Street in handen hadden konden zich niet inbeelden dat zoiets kon gebeuren. Tot op zekere hoogte zijn het allemaal professionele optimisten, wat je ook moet zijn als professionele belegger. Dit konden ze gewoonweg niet vatten. Het was een gigantisch falen van hun voorstellingsvermogen.’

Hoe keken ze achteraf terug op die apocalyptische ervaring? Erkenden ze hun fouten, of voelden ze zich het slachtoffer van een perfecte storm?
Sorkin: ‘De erkenning dat ze mislukt waren, kwam pas in de jaren erna, tussen 2009 en 2011, samen met de stevige politieke naschokken van de crisis. Ik vond het fascinerend hoe weinig ze begrepen van het grote plaatje op het moment dat de crisis zich aan het ontrollen was. Pas tijdens mijn interviews met hen hoorden ze de verhaallijnen die zich tegelijk met hun verhaal afgespeeld hadden. Plots werd het hen allemaal duidelijk. Ik denk bijvoorbeeld aan het moment na het Lehman-bankroet dat Tim Geithner (voorzitter van het New Yorks kantoor van de centrale bank, red.) Morgan Stanley en JPMorgan Chase opdroeg over een fusie te praten, terwijl hij ook Goldman Sachs en Wachovia probeerde te koppelen. Niemand wist dat van elkaar.’

De financiële crisis was tegelijk een erg complex en emotioneel gebeuren, met verontwaardigde politici en burgers die de bankiers met rieken achterna wilden gaan. Hoe behield u het evenwicht in uw verslaggeving en in uw boek?
Sorkin: ‘De bedoeling van mijn boek was om de lezer mee te nemen in de kamers waar alles zich had afgespeeld. Wanneer je een gebeurtenis als de financiële crisis op het moment zelf via de krant volgt, verglijdt alles snel in zwart-witdenken. Alles wordt meteen gepolitiseerd, mensen worden helden of slechteriken. Maar als je de discussies in de kamers volgt, is niets zwart of wit, net zoals het leven. Politici hebben goede en slechte beslissingen genomen, net zoals de bankiers. Door de lezer te laten zien wat er precies gebeurd is, kan hij zelf oordelen over de betrokkenen.’

Andrew Ross Sorkin (41) zat nog op de middelbare schoolbanken toen hij zijn eerste artikels voor The New York Times schreef, was amper 24 toen hij de invloedrijke financiële nieuwsbrief Dealbook lanceerde, en nog maar 31 toen de financiële crisis zich op wandelafstand van zijn bureau afspeelde.

Het leverde hem voldoende drama op voor zijn boek ‘Too Big to Fail’, dat ook verfilmd werd.

Dan nog vond hij het nodig om - naast zijn job als krantenjournalist en co-presentator van het CNBC-beursprogramma ‘Squawk Box’ - tijd te maken voor een fictieserie over het gevecht tussen een valsspelende hedgefundmanager (gespeeld door Damian Lewis) en een openbaar aanklager (Paul Giamatti):  ‘Billions’. Met de toenemende ongelijkheid als onderliggend thema, sluit de tv-serie perfect aan bij hoe Sorkin tien jaar na de crisis naar Wall Street en de VS kijkt.

 

Voor u zijn er misschien geen slechteriken in dit verhaal, maar voor velen is Lehman-baas Dick Fuld een van de boemannen. In uw boek is hij een tragische en wat zielige figuur die langzaamaan zijn grip verliest. Hoe heeft u hem ervaren?
Sorkin: ‘Ik zou Fuld geen slechterik noemen. Hij heeft ongetwijfeld veel fouten gemaakt en kreeg slecht advies van sommige vleiers waarmee hij zich omringd had. Dat laatste is natuurlijk ook op zijn rekening te schrijven, maar niemand heeft ooit zijn integriteit in twijfel getrokken of beweerd dat hij gelogen heeft. Hij geloofde alleen te hard in zijn bank, die hij bijna als familie beschouwde. Hij kon Lehman niet loslaten - of verkopen - tot het te laat was. Hij is trouwens de enige die niet gered is geweest, terwijl Lehman evengoed gered had moeten worden. Dat toont hoe relatief het allemaal is: zelfs Goldman Sachs was in de problemen gekomen zonder tussenkomst van de overheid.’

Welke andere figuren staken er voor u bovenuit?
Sorkin: ‘Hank Paulson (Amerikaans minister van Financiën, red.), Tim Geithner en Ben Bernanke (voorzitter Amerikaanse centrale bank, red.). De crisis sloeg toe toen zij aan het roer stonden, zodat ze er ook verantwoordelijk voor geacht worden. Ik weet niet of dat helemaal fair is. Wat wel duidelijk is, is dat ze enorm moeilijke en belangrijke beslissingen hebben moeten nemen die de ineenstorting van de Amerikaanse economie hebben kunnen voorkomen. Een decennium later moet je vaststellen dat de Amerikaanse economie er veel beter voorstaat dan die van vele andere landen. De geschiedenis zal uitwijzen dat veel van hun beslissingen de juiste waren, ook al waren ze op dat moment onpopulair. Niemand vindt het leuk om banken met belastinggeld te redden.’

In uw voorwoord uit 2009 schreef u dat de crisis een puzzel was die we nog moesten oplossen. Hebben we tien jaar later de nodige lessen geleerd?
Sorkin: ‘Sommige lessen hebben we geleerd, maar mijn grote vrees is dat we andere lessen zullen vergeten. De belangrijkste les van elke financiële crisis - en degene die we telkens weer dreigen te vergeten als de tijden goed zijn - is dat overdreven schulden de lont vormen. Je mag hebzuchtige bankiers hebben, regelgevers die in slaap zijn gevallen of kredietbeoordelaars met belangenconflicten, zolang er geen te grote leverage (schuldhefboom, red.) onder het financieel systeem zit, maakt het niet zoveel uit. Ik hoop dat we daar aandacht voor blijven hebben.’

De belangrijkste les van elke financiële crisis - en wat we telkens vergeten - is dat te veel schulden de lont vormen van die crisis.
Andrew Ross Sorkin

‘Verder ben ik niet zeker dat de volgende crisis uit de bankensector zal komen. De lont zou wel eens de hoge schulden van lokale overheden en landen kunnen zijn. Kijk bijvoorbeeld naar wat vandaag gebeurt in Turkije of Griekenland. Maar het kan evengoed een cyberaanval zijn die het banksysteem platlegt. Kortom, we moeten ons geen zorgen maken over een terugkeer van de crisis van 2008, maar we moeten wél beseffen dat er altijd financiële crisissen zullen zijn, met de vraag of de volgende zo diep zal zijn als die van 2008. Door de toegenomen verbondenheid van de wereld wordt alles alvast versterkt, naar boven én naar beneden.’

Zijn banken niet nog altijd ‘too big to fail’? U schreef indertijd dat het niet enkel een kwestie van adequate regelgeving was, maar ook van de cultuur in de banken. Is die veranderd?
Sorkin: ‘Als je ziet dat sommige banken nu dubbel zo groot zijn als toen, is ‘too big to fail’ nog altijd een realiteit. Het is sowieso een waanidee dat we een systeem kunnen creëren waarin bail-outs nooit meer nodig zullen zijn. Net daarvoor bestaan er centrale banken. Ook hier komt het weer neer op leverage: je kan gigantische banken hebben, zolang ze maar niet overdreven gebruikmaken van schulden. Voor sommige grote banken geldt wel een andere uitdaging, namelijk dat ze ‘too big to govern’ zijn, te groot om nog te besturen. Hoe kan het management van die instellingen nog weten wat er allemaal gebeurt?’

‘De cultuur is wel degelijk veranderd. Zo wordt er minder risico genomen, terwijl ook de bonussen wat gedaald zijn. Ook hier speelt leverage weer een rol: hoe meer leverage, hoe meer je kan mikken op hogere winst en bonussen. Bovendien gaat dat in cycli: als je vandaag een risicozoeker bent, zal je eerder als techondernemer in Silicon Valley aan de slag willen gaan om de nieuwe Elon Musk te worden dan bij een bank.’

Tot op zekere hoogte zijn Wall Street-toplui professionele optimisten.
Andrew Ross Sorkin

Wat is tien jaar later voor u de belangrijkste erfenis van de financiële crisis?
Sorkin: ‘De opkomst van het wereldwijde populisme, met de verkiezing van Donald Trump, is direct gelinkt aan de crisis. Dat schrijf ik ook in het voorwoord bij de verjaardagsuitgave van mijn boek. De woede tegen het establishment die op de crisis volgde, hertekende het politieke landschap. Vóór de crisis was er een soort verstandhouding waarbij de elites de boel mochten runnen en veel geld mochten verdienen zolang de rest van de bevolking maar mee kon delen in de welvaartscreatie. De financiële crisis maakte daar een einde aan. De elite heeft teleurgesteld door de crisis te laten gebeuren en nadien de zaken te verergeren met haar aanpak. Die versterkte het gevoel dat de rijken nog rijker werden en de ongelijkheid toenam.’

Ook Dick Fuld kwam weer op zijn pootjes terecht: hij lanceerde vorig jaar de New Yorkse vermogensbeheerder Matrix Private Capital Group en zamelde minstens 100 miljoen dollar in. Verrast u dat? Hij was tenslotte verantwoordelijk voor het grootste bankroet in de geschiedenis.
Sorkin: ‘Matrix is maar een kleine speler, de eerste klanten waren ook vrienden van Dick. Het is in niets te vergelijken met Lehman, al zal Fuld ongetwijfeld een grotere speler willen worden. Hij kan gewoon niet stoppen met werken. Hij leeft om te werken.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content