analyse

Gevaar schuilt in vele hoekjes

©Hollandse Hoogte / David Rozing

Na de crisis van 2008 zijn maatregelen genomen om de banken schokbestendiger te maken. Dat waarborgt niet dat ze niet meer in de problemen raken. En het gevaar kan van vele kanten komen.

Samen met Ierland, Nederland en IJsland was België een van de landen waar de bankensector in 2008 heel zware klappen kreeg door de kredietcrisis die vanuit de VS was komen aanrollen. Drie elementen maakten de Belgische banken kwetsbaar.

Zo waren ze in grote mate verbonden met het internationale bankenstelsel, waardoor ze snel mee werden gezogen in de wereldwijde financiële crisis. Ook hadden ze grote spaargeldoverschotten op hun balans waarvoor ze een bestemming zochten door te beleggen in gestructureerde kredieten. Die bleken tijdens de bankencrisis een brandversneller. Verder was de omvang van de banken in verhouding tot de Belgische economie relatief groot - het balanstotaal van Fortis, KBC en Dexia vertegenwoordigde samen 485 procent van het Belgische bruto binnenlands product (bbp). Dat deed de internationale financiële markten twijfelen over de mogelijkheid voor de Belgische staat om die banken overeind te houden.

Een debacle waarbij banken als dominosteentjes vallen, zoals in 2008 gebeurde na de val van de zakenbank Lehman in de VS, zal zich niet meteen herhalen. Er zijn maatregelen genomen, internationaal en nationaal, om de banken schokbestendiger te maken. In ruil voor de ontvangen staatssteun hebben de Belgische banken activiteiten moeten afstoten, waardoor hun balanstotaal minder disproportioneel is tegenover het Belgische bbp - 166 procent voor KBC, Belfius en BNP Paribas Fortis samen. Maar dat waarborgt niet dat de banken niet meer in de problemen raken.

Import van problemen

Door de crisis van 2008 is Fortis Bank in handen gekomen van het Franse BNP Paribas. Daardoor zit het nu voor een stuk onder de grotere Franse paraplu. ING België is al langer onderdeel van de Nederlandse ING Groep. Dat biedt extra beschutting. Maar tegelijk is het een kanaal om externe problemen in de Belgische banken te importeren. Toen BNP Paribas in 2014 in de VS een megaboete van 8,8 miljard dollar kreeg, schaadde dat ook het vertrouwen in het Belgische BNP Paribas Fortis.

Schulden

Een belangrijk risico voor het internationale financieel systeem en dus ook voor de banken in België is de overmatige schuldenlast - groter dan voor 2008- in verschillende sectoren van de economie. Dat kan een probleem worden als bedrijven door een verslechterende economie in de problemen raken en hun kredieten niet meer kunnen terugbetalen. Ook overheden hebben zich zwaar in de schulden gestoken. De zenuwachtigheid van de financiële markten over Italië heeft daar mee te maken. De Belgische banken zijn voor 41 miljard euro blootgesteld aan Italië.

Een andere potentiële bron van gevaar zijn de markten van auto- en studentenleningen in de VS. Die zijn samen zowat 2.600 miljard dollar groot en bevatten een belangrijk subprimeluik. Dat betekent dat die kredieten worden herverpakt en doorverkocht, net als voor 2008 met de hypotheken gebeurde. Een financiële schok kan ook in gang worden gezet door een crisis in opkomende economieën. De voorbije maanden kwamen landen als Turkije, Argentinië en Pakistan in de problemen.

Cyberrisico

Van een andere aard, maar niet minder gevaarlijk, is het cyberrisico. De computersystemen die het financiële bestel doen functioneren, kunnen uitvallen door een panne of een gerichte aanval van hackers. Ook dat kan het vertrouwen in het financieel systeem en de stabiliteit van de banken aan het wankelen brengen. De Europese Centrale Bank lanceerde onlangs een programma om de weerbaarheid voor cyberaanvallen van banken, clearinghuizen - die financiële transacties afwikkelen - en betaalsystemen te testen.

Schaduwbanken

Dat door de strengere regulering van de banken sommige activiteiten zijn verhuisd naar andere hoeken van de financiële markten is potentieel een bron van miserie. ‘Er zijn veel niet-bancaire spelers in het financieel systeem die niet onder het striktere toezicht en de striktere regulering vallen, zoals hefboomfondsen, investeringsmaatschappijen en allerhande beleggingsfondsen. Bij die ‘schaduwbanken’ zouden zogezegd enkel de investeerders het risico lopen hun geld te verliezen. Maar dat negeert de systeemeffecten die de wereldeconomie kunnen schaden’, waarschuwde voormalig ECB-voorzitter Jean-Claude Trichet onlangs in een interview met Het Financieele Dagblad.

Oververhit vastgoed

De banken in België worden ook geconfronteerd met risico’s die vooral binnenlands zijn. De grote blootstelling aan de vastgoedmarkt is een bekommernis waar de Nationale Bank al herhaaldelijk op heeft gewezen. Het maakt de banken kwetsbaar voor een crisis op de woningmarkt.

Afgeleide producten

Ander explosief materiaal zijn de afgeleide producten. Dit voorjaar maakte de Nationale Bank voor de eerste keer een uitgebreide analyse over het gebruik van afgeleide producten door de Belgische banken. Haar oordeel was kritisch: de rapportering over de derivaten en de blootstelling laat te wensen over, de centrale verrekening van afgeleide producten heeft nieuwe potentiële systeemrisico’s doen ontstaan, en het senior management van sommige banken heeft geen volledig beeld van het gebruik van afgeleide producten in hun instellingen en van de nieuwe risico’s die die transacties met zich meebrengen.

Politieke impasse

Er is nog het politieke risico: dat van een nieuwe langdurige regeringscrisis, of dat het land onbestuurbaar wordt. Dat kan de rente op Belgisch staatspapier doen exploderen, zoals in 2011 gebeurde. Voor de Belgische banken, die traditioneel veel Belgische overheidsobligaties in portefeuille hebben, is zoiets bijzonder kwalijk. Want de hogere rente vreet aan de waarde van hun obligatieportefeuille en kan hun kredietwaardigheid op de financiële markten aantasten.

Dexia-bom

De Belgische overheid staat voor 34 miljard euro garant voor verplichtingen van de restbank Dexia. Als het daar om een of andere reden misloopt, legt dat een zware last op de Belgische overheidsfinanciën en zullen de banken onvermijdelijk in de klappen delen.

Morgen: Financiële markten experimenteren alweer met explosieve producten

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content