Op zoek naar de schoenengooier van Fortis

©VRT

Wie was de man die op de chaotische aandeelhoudersvergadering van april 2009 zijn schoen uittrok en hem afvuurde op de Fortis-top? Tien jaar na de financiële crisis start De Tijd een zoektocht naar de beleggersactivist die overkookte. ‘Die schoen was een uiting van uiterste wanhoop.’

Dinsdag, 28 april 2009. De VRT brengt die avond in zijn tv-journaal verslag uit van de rumoerige aandeelhoudersvergadering van Fortis in Gent, ruim een half jaar na de val van de financiële reus. 3.000 gedupeerde beleggers kwamen die dag in Flanders Expo bijeen om te stemmen over de verkoop van Fortis Bank aan het Franse BNP Paribas. Driekwart van de aanwezigen zei ja tegen dat scenario, maar pas na heftig verzet van het neekamp, dat bijna uitmondde in een beleggersrevolte.

Reeks: 10 jaar bankencrisis

De val van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers op 15 september 2008 veroorzaakte een financiële tsunami die ook de Belgische banken zwaar trof. Hoe hebben ze zich hersteld van die klap? Lees het volledige dossier.

Negen jaar na de feiten spreken de beelden nog altijd tot de verbeelding. Ze tonen hoe een opgehitste menigte op aangeven van advocaat Mischaël Modrikamen naar het podium stormt om het ontslag van voorzitter Jozef De Mey en CEO Karel De Boeck te eisen. Er wordt geroepen en gescholden, vuisten gaan omhoog, voorwerpen vliegen door de lucht.

En dan, in een fractie van een seconde, gebeurt het. We zien hoe iemand opveert uit de voorste rij en met een forse zwaai van zijn rechterarm een schoen naar het podium keilt. De Mey duikt opzij, CEO De Boeck houdt zijn arm afwerend omhoog, zijn collega Jan Zegering Hadders deinst achteruit. Even snel als hij verschijnt, is de man weer verdwenen. Het projectiel vliegt over de hoofden van de Fortis-top heen en verdwijnt in de coulissen.

Schoenen gooien werd een populaire protestmethode sinds de Iraakse journalist Muntazer al-Zaidi op eind 2008 de toenmalige Amerikaanse president George Bush met zijn schoeisel bekogelde. Hij hield er drie jaar cel aan over, maar werd een volksheld in de Arabische wereld. De voormalige Chinese premier Wen Jiabao werd begin 2009 tijdens een speech aan de universiteit van Cambridge bestookt met een schoen van een Duitse student, uit protest tegen zijn mensenrechtenpolitiek.

De schoenengooier van Fortis: wie was hij, waarvoor stond hij en wat inspireerde hem? Tien jaar na de bankencrash gaan we op zoek naar dé beleggersactivist van de Belgische financiële crisis.

Benauwd gevoel

‘Ik herinner me die man nog heel goed’, zegt een 78-jarige belegger die ooit 20.000 Fortis-aandelen bezat, al zijn spaarcenten verloor en liever niet met zijn naam in de krant komt. ‘Na de oproep van Modrikamen verlieten we met zijn allen onze stoel en stapten naar voren. Ik kreeg een benauwd gevoel aan het hart en voelde me niet goed, wellicht door de vele emoties. Ik wou de zaal verlaten, maar zag nog net hoe een niet zo oude, Franstalige man die kort daarvoor luid had zitten roepen zijn schoen losknoopte en in een opwelling naar het podium gooide. Een vrij keurige man in pak en das. Ik schat dat hij 45 à 50 jaar oud was. Ik kon hem begrijpen. Hij was over zijn toeren, en om zijn woede te kanaliseren gooide hij die schoen. Het kon evengoed mij overkomen zijn.’

Ook Pierre Nothomb, een van de partners van het aandeelhoudersplatform Deminor, ziet het moment nog voor zich: ‘Er waren 16 micro’s in de zaal, en achter elk van die micro’s stond een lange rij mensen aan te schuiven om te spreken. Ik had micro 1 voor mij en Modrikamen stond aan micro 3. Ik stelde mijn vragen aan de CEO en de voorzitter en vroeg meteen hun ontslag. Om me op dat punt te ondersteunen riep ik het publiek op om recht te staan. Tal van aandeelhouders stonden op. Modrikamen ging nog een stapje verder: ‘We moeten naar het podium stappen.’ Ik zag het gezicht van De Boeck, De Mey en de andere boardleden betrekken: ils ont eu très peur. Alle micro’s werden stelselmatig door woedende beleggers ingepalmd.’

‘Daniel Janssen, lid van de familiale aandeelhouders achter Solvay en UCB, zat vooraan in de zaal, net voor mij, en zei tegen de dame naast hem: ‘Dat men die vent het zwijgen oplegt!’ Waarop de vrouw, toevallig de moeder van Modrikamen, zei: ‘Geen sprake van, hij is mijn zoon.’ En Janssen: ‘Oh, excuseert u mij, madame!’’

‘De schoenengooier bevond zich recht voor mij, met zijn gezicht naar het podium. Ik heb niet precies kunnen zien wie het was. De Boeck en De Mey waren duidelijk zijn doelwit. De veiligheidsdiensten klommen meteen op het podium om de Fortis-top te beschermen. Intussen belde Peer van Harten, een van de andere boardleden, tijdens het geharrewar naar mij: ‘Luister, we moeten iets doen.’ We besloten de vergadering voor tien minuten te schorsen. De Mey kondigde dat af. Het werd uiteindelijk een halfuur, waarna de stemming werd hernomen.’

Geen opgezet spel

Afgezien van het feit dat de schoenengooier een Franstalige man van middelbare leeftijd was, netjes in het pak en behoorlijk emotioneel, zijn we nog niet veel wijzer. ‘Ik geloof niet dat het opgezet spel was, en dat het schoenengooien was geënsceneerd’, zegt Nothomb. ‘Er waren 3.000 mensen op die vergadering en de aandeelhouders waren erg rumoerig. Zoiets plan je niet.’

We nemen contact op met BNP Paribas, dat de bancaire activiteiten van Fortis na de vergadering van april 2009 overnam. ‘Originele vraag, maar spijtig genoeg kan ik u daar niet mee helpen’, zegt Wilfried Remans, directeur public affairs bij de bank. Hij verwijst ons door naar de woordvoerder, die ietwat verveeld meldt: ‘Die schoen is alvast niet in mijn bezit. Of we die nog hebben? Dat weet ik niet. Materiële gegevens bijhouden over personen of gebeurtenissen die niet strikt binnen de doelstelling van ons bedrijf vallen, is strijdig met de GDPR-privacywetgeving.’

Video-opnames van de algemene vergadering vallen daar niet onder, werpen we op. ‘Ik kan eens nakijken of die opname nog ergens te vinden is, want die is toen online ter beschikking gesteld.’ Ook dat spoor loopt algauw dood: ‘De vergadering van destijds werd georganiseerd door de holding, dus nu Ageas. Wat meteen betekent dat het huidige BNP Paribas Fortis niet meer betrokken is. Er zijn dan ook geen documenten meer in ons bezit. Prettig weekeinde.’

Ook bij Ageas krijgen we nul op rekest. ‘We hebben geen informatie over de persoon of over zijn schoen’, klinkt het. ‘En wat die beelden betreft, we hebben zelf geen opnames. Je kan daarvoor het best even de VRT of VTM polsen, sorry.’

Herhaaldelijk aandringen bij Bart De Smet, de CEO van Ageas, levert evenmin iets op. ‘We kunnen hier spijtig genoeg niet aan meewerken’, laat hij in twee persoonlijke telefoontjes weten. ‘Ik betreur ook dat jullie telkens weer dat Fortis-verleden willen oprakelen. We kijken met Ageas liever op een positieve manier vooruit.’

Ook Karel De Boeck, die in juni 2009 aftrad als CEO van Fortis Holding, reageert afgemeten. ‘Je zult gemerkt hebben dat ik niet heb deelgenomen aan gesprekken of interviews naar aanleiding van tien jaar bankencrisis. De reden is dat het allemaal zo oppervlakkig en anekdotisch is. Ook uw vraag bevestigt dat. Ik herinner me dat we op die en andere algemene vergaderingen uit een afschuwelijk juridisch kluwen moesten zien te geraken om de verzekeraar Ageas, die nu de erfopvolger is van Fortis Holding, een stevige startpositie te geven. Telkens met een paar duizend beleggers in de zaal en veiligheidsmensen achter de schermen die klaarstonden om in te grijpen als het nodig was. En dan komt er iemand af met vragen over die schoen... Nee, dank je.’

Bij Jozef De Mey, nog steeds voorzitter van Ageas, hebben we meer geluk. Hij is wel bereid tot commentaar, zij het met een lichte vorm van ironie. ‘Natuurlijk zal ik dat nooit vergeten’, zegt hij. ‘Het was een hele eer, want samen met Karel ben ik de eerste en enige Belg die een schoen naar zijn hoofd kreeg op een aandeelhoudersvergadering. Het was ook de eerste keer dat ik zo’n vergadering moest voorzitten. Alleen al daardoor was het voor mij een uniek evenement. En dan gebeurde zoiets.’

De veiligheidsmaatregelen waren nochtans scherp. ‘Er was een metaaldetector aan de ingang van Flanders Expo’, zegt De Mey. ‘Bij die controle waren allerlei gevaarlijke voorwerpen in beslag genomen, ik geloof zelfs messen. Maar natuurlijk hebben ze van niemand zijn schoenen afgenomen’. (lacht)

Hij beklemtoont dat hij nooit een klacht heeft ingediend tegen de schoenengooier. ‘Ik heb ook totaal geen idee wie het was. Uiteindelijk is die schoen maar een detail in dat veel grotere proces waar we doorheen moesten. Ik heb nog altijd veel begrip voor de frustraties en teleurstelling van de aandeelhouders, zeker van de kleine beleggers. Jammer genoeg moest dat ongenoegen zich zo uiten, maar ik prijs me gelukkig dat er geen echte ongelukken zijn gebeurd.’

Demagoog

En het kon wel degelijk uit de hand gelopen zijn. Advocaat Geert Lenssens, die een groep van Fortis-gedupeerden vertegenwoordigde op de vergadering, vond het een angstwekkende ervaring: ‘Je moest niet veel zeggen om de zaal te laten exploderen. Ik had al wel tumultueuze vergaderingen meegemaakt, maar dit spande de kroon. Mijn vader was ooit minister in de Vlaamse regering: ik heb dus een politieke stamboom, al ben ik zelf nooit in de politiek gegaan. Maar die dag heb ik gevoeld hoe een demagoog als hij wil macht kan hebben over een massa. Sindsdien weet ik dat je daar enorm moet mee oppassen.’

Voor de buitenwereld leek het op de totale revolutie, maar volgens mij heeft de schoenengooier ervoor gezorgd dat de Fortis-top een tweede adem kreeg.
Erik Geenen, aandeelhouders
activist

Ook hij kan niet zeggen wie de schoen gooide. Hij vermoedt zelfs dat diens identiteit voor altijd een enigma zal blijven. ‘Tien jaar later denk ik dat de aandeelhouders van Fortis die periode het liefst gewoon willen vergeten en de schikking aanvaarden, zoals wij sterk aanbevelen. Mensen zeggen soms: ‘Ach, het ging maar over geld.’ Maar voor velen ging het om hun bestaanszekerheid. Sommige oudere families hadden 500.000 aandelen in bezit, en dat was een vermogen dat van generatie op generatie werd doorgegeven.’

Er was dan ook niet veel nodig voor een stormloop naar het podium. ‘Je kon de angst in de ogen van de Fortis-top zien. Iedereen panikeerde toen Modrikamen vroeg om naar voren te komen. Ik ben er ook zeker van dat hij verwacht had dat dat zou gebeuren. Al bedoelde hij het eerder symbolisch.’

Aandeelhoudersactivist Erik Geenen, die met zijn groene pet en een grote knuffelkikker in de handen voor animo zorgde, bevestigt dat dit een keerpunt was. ‘Ik stond helemaal vooraan en heb inderdaad een schoen rakelings langs me heen zien vliegen. Wie hem gegooid heeft, weet ik niet. Het gebeurde net toen, vermoed ik, voorzitter De Mey de vergadering wou stopzetten en aan de regering wilde laten weten dat het niet zou lukken. Dat zou betekend hebben dat er niet over de verkoop van Fortis aan BNP Paribas kon worden beslist. Maar Modrikamen bleef de forcing voeren en joeg de mensen het podium op. Die stommiteit heeft onze kansen doen keren. Voor de buitenwereld leek het op de totale revolutie, maar volgens mij heeft de schoenengooier ervoor gezorgd dat de Fortis-top een tweede adem kreeg. De vergadering werd geschorst.’

De redding van Fortis

28 september 2008. De Belgische, Nederlandse en Luxemburgse  regering nationaliseren de bank activiteiten van Fortis om te vermijden dat de financiële groep kapseist. 

3 oktober. De Nederlandse staat koopt alle activiteiten van Fortis in Nederland.

5 oktober. De Belgische regering beslist Fortis Bank België en Fortis Verzekeringen België te verkopen aan het Franse BNP Paribas.

19 december. De aandeelhouders in Brussel verwerpen die deal.

11 februari 2009. Een nieuwe deal met BNP Paribas wordt weer verworpen door de aandeelhouders.

28 april 2009. In Gent keuren de aandeelhouders het derde onderhandelde akkoord met BNP Paribas goed. Die laatste deal houdt in dat BNP Paribas driekwart van Fortis Bank België verwerft en dat driekwart van de Belgische verzekeringstak, inclusief de internationale activiteiten, bij Fortis Holding blijft.

Vanaf dan was het game-over, aldus Geenen. ‘Ik ben altijd zeer assertief en maak vaak veel lawaai, maar geweld gebruiken vind ik uit den boze. Als je begint met stembakjes te gooien naar mensen die eigenlijk hun werk doen, krijg je de meerderheid van de brave mensen tegen je. En dan krijgen de belaagden toch de sympathie van de massa mee.’

Zelfmoordcijfers

‘Natuurlijk kan ik begrip opbrengen voor die agitatie’, zegt Geenen. ‘Veel mensen hebben letterlijk àlles verloren toen. Ik zou eens de zelfmoordcijfers uit die periode willen zien. Er zijn mensen bij mij geweest die totaal depressief waren en alleen nog aan het einde van hun leven konden denken. Veel brave mensen. Ik herinner me een dame die met haar hele vermogen in Fortis zat, goed voor een jaarlijks dividend van 150.000 euro. Terwijl ze een pensioen van 600 euro had. Dat dividend zorgde er dus voor dat ze maandelijks 10.000 euro extra had, waarmee ze goed kon leven. Plots verloor ze alles en viel ze terug op 600 euro per maand. Ach ja: mensen hadden de raad gekregen: kopen, kopen, kopen... En zo verloren ze heel hun fortuin.’

Modrikamen ontkent dat hij die dag de agitator was van de massa. ‘Ik werkte al negen maanden dag en nacht op deze zaak en was dus zeer gemotiveerd om op juridische onregelmatigheden te wijzen. Ik heb het woord gevraagd, wou dat er over die onregelmatigheden werd gestemd en men heeft me het woord afgenomen. Men wou niet dat de besluitvorming in vraag werd gesteld.’

‘Nadien heb ik de mensen opgeroepen om naar voren te gaan en een paar honderd mensen hebben dat gedaan. Maar toen vlogen er plots schriften, papieren en die schoen door de lucht. Ik ben dan zelf het podium op gegaan om te zeggen dat ik daarmee niet akkoord ging. Ik ben advocaat, legalist en heb respect voor de wet en voor personen. Dit kon ik niet goedkeuren. Na mijn oproep is de rust teruggekeerd. Geloof me: als ik dat niet had gedaan en nog wat verder was gegaan, hadden ze de zaak bij wijze van spreken afgebroken. Het is door mijn tussenkomst dat alles weer gekalmeerd is en dat men de vergadering heeft kunnen voortzetten.’

Wie de schoen gooide, weet hij ook niet. ‘Het was relatief donker in de zaal. Natuurlijk was het een symbolische daad. President Bush had in Irak al eens een schoen naar zijn hoofd gekregen. Alles is toen wel opgenomen, ik heb de filmbeelden in mijn bezit. Helaas is het mij verboden die aan iemand anders te tonen. Ik kan ze u dus niet laten zien. Maar op die beelden kun je niet zien wie gooide.’

‘Wij waren kwaad’, vervolgt Modrikamen. ‘Wij vonden dat alleen de aandeelhouders die in september 2008 aandelen hadden, mochten stemmen. Niet wie er nadien was bijgekomen. Dat wilde ik aanklagen. Die schoen was een uiting van de wanhoop.’

‘Het was zonder twijfel de grootste financiële affaire ooit in dit land. Dat ging over 30 miljard euro en de Fransen hebben daarvan een belangrijk deel gekregen voor een habbekrats. Maanden ben ik daarmee bezig geweest. Letterlijk dag en nacht. De regering-Leterme was onder meer door mijn acties gevallen. Die vergadering in Flanders Expo was een climax. Ik vond het het ultieme verraad van het establishment.’

We gooien nog even een lijntje uit naar het parket van Gent. Of de actie van die schoenengooier geen juridisch staartje heeft gekregen? Is er een dossier waarmee we zijn identiteit - of wie weet, de schoen zelf - kunnen achterhalen? An Schoonjans, woordvoerder, aan de telefoon: ‘Ik kan me niet herinneren dat er een klacht is ingediend. Waren er verwondingen? Als dat niet zo is, dan is wat gebeurde geen misdrijf. Je mag iets in de lucht gooien. De enige reden waarom er een klacht zou kunnen ingediend zijn, is als iemand het zou beschouwen als een bedreiging. Maar dat is dus niet gebeurd. Denk ik. Ik ga me wel bevragen.’

Per mail, later: ‘Na intern nazicht en bevraging, lijkt het erop dat hier geen dossier lastens betrokkene (gooier schoen) gekend is. Ik vrees dat ik u dus niet verder kan helpen in uw zoektocht.’

We bellen ook nog even met meester Laurent Arnauts, die destijds de kalmere sidekick was van de flamboyante Modrikamen. In 2010 richtte hij zijn eigen advocatenkantoor op toen Modrikamen de balie verliet om in de politiek te gaan. Arnauts moet hartelijk lachen met de vraag. En zegt dan: ‘Mijn ontzag voor journalisten stijgt. En dat is geen ironie. Ik bewonder dat jullie de moed hebben om dit te willen uitzoeken. Maar ik vrees dat het onmogelijk is. Ik weet het in ieder geval niet. En het zou me verbazen mocht iemand daar nu nog voor willen uitkomen, gesteld dàt je hem vindt. (Grappend) Misschien was het wel een journalist? Het was toch ook een journalist die in Irak die schoen naar het hoofd van Bush gooide?’

Niet meer dan een detail

‘Verder herinner ik me die dag niet als zeer uitzonderlijk. Die schoen was symbolisch voor de boosheid. Mensen waren kwaad. Maar tien jaar later is die schoen in mijn ogen niet meer dan een detail.’

Op aanraden van Paul Huybrechts, voormalig voorzitter van de Vlaamse Federatie van Beleggers, contacteren we ook André Moeremans, dé beleggingsspecialist van Franstalig België. ‘Ik was er niet bij, die dag, maar ik herinner me de beelden. Mij deden ze denken aan de beelden van Sovjetpresident Nikita Chroesjtsjov die bij een toespraak voor de VN in 1960 met zijn schoen op het spreekgestoelte sloeg.’

‘Het was de eerste keer dat ik dit in België zag gebeuren. Het was zeker een symbolisch belangrijke daad. Maar wie de ‘dader’ was, daar heb ik geen idee van. Het was in ieder geval niet iemand uit mijn cercle proche en ik heb nadien nooit in kringen van beleggers een naam gehoord.’

‘Maar wat volgens mij wel zeker is, is dat dit niet de actie was van een belangrijke investeerder. Psychologisch lijkt me dit een ‘kleine belegger’ te zijn. En dat bedoel ik absoluut niet pejoratief. Ik bedoel dat het iemand moet geweest zijn die zijn hele vermogen in Fortis had belegd en dat dreigde kwijt te geraken.’

‘Maar wie? Pierre, Jacques of Paul? Ik heb geen idee.’

Hebt u aanwijzingen wie de schoenengooier is? Laat het ons weten via www.tijd.be/tipbox

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud