Driekwart Vlaamse kerken heeft geen brandalarm

Vijf jaar geleden brandde de kerk van Anzegem af. ©BELGA

De brand in de Notre-Dame is een wake-upcall voor de veiligheid van onroerend erfgoed. Amper 21 procent van onze kerken heeft een branddetectiesysteem.

De brand die maandagavond het dak en de torenspits van de Notre-Dame in Parijs vernielde, doet ook in België de alarmbellen afgaan. De brandweer liet al weten dat de brandveiligheid in de kathedraal van Doornik, die langer en hoger is dan de Notre-Dame, moet worden herbekeken. Als het dak vuur vat, zal dat moeilijk te blussen zijn. Ook de Sint-Baafskathedraal in Gent wil de brandveiligheid herevalueren. Rector Ludo Collin noemt de brand een wake-upcall.

In het algemeen zijn kerken en monumenten in België nochtans goed beveiligd, vindt Guy Slagmulder, de CEO van de specialist in branddetectie Ardovlam. ‘De Vlaamse overheid was een van de pioniers in Europa in de beveiliging van monumentale gebouwen. Als ik in het buitenland ben, zie ik vaak dat de beveiliging er minder goed is.’

72
procent
Uit een rondvraag van het Leuvense Centrum voor Religieuze Kunst en Cultuur (CRKC) bij de 1.786 Vlaamse kerkgebouwen blijkt dat in 72 procent van de kerken geen branddetectie aanwezig is.

Kathedralen en kerken met een grote erfgoedwaarde doen het doorgaans iets beter dan parochiekerken. Uit een rondvraag van het Leuvense Centrum voor Religieuze Kunst en Cultuur (CRKC) bij de 1.786 Vlaamse kerkgebouwen blijkt dat in 72 procent van de kerken geen branddetectie aanwezig is. Bij 21 procent waren er wel detectoren en van 7 procent was de toestand onbekend.

De cijfers dateren van 2013, maar de toestand is sindsdien niet veel verbeterd. ‘Helaas zijn de subsidies de jongste vijf jaar afgebouwd door bezuinigingen, waardoor we onze voorsprong verliezen’, zegt Slagmulder. Opmerkelijk detail: veel van de branddetectiesystemen in ons land werden geïnstalleerd toen er gsm-antennes op kerktorens werden geplaatst.

Wetgeving

Het CRKC probeert de eigenaars van kerken al jaren te sensibiliseren om hun gebouwen beter te beveiligen tegen brand, diefstal en vandalisme. Door de complexe wetgeving is het niet altijd duidelijk wat precies moet gebeuren, legt Jonas Danckers van het CRKC uit. ‘Het is een echte flou artistique. Kerken vallen vaak tussen uiteenlopende wetgevingen. Er zijn verschillen naargelang er vast personeel in dienst is en de oppervlakte groter is dan 1.000 vierkante meter.’

Het is een echte flou artistique. Kerken vallen vaak tussen uiteenlopende wetgevingen.

Het absolute minimum is inzetten op preventie door bijvoorbeeld kaarsen niet te dicht bij brandbare materialen te houden en elektrische installaties regelmatig te laten keuren. Ook broodnodig zijn bliksemafleiders en brandbestrijdingsmiddelen zoals brandblussers en haspels, en pictogrammen aanbrengen. De branddetectiesystemen zijn niet voor alle kerkgebouwen wettelijk nodig, maar wel aangeraden, zegt Danckers. Hij raadt de eigenaars aan om als een goede huisvader op te treden.

Komen kerkbranden vaak voor in Vlaanderen? ‘Om de twee jaar is het eens prijs’, zegt Danckers. De oorzaken zijn divers, blijkt uit een lijstje van recente branden: brandstichting (Ardooie), een defecte verwarmingsinstallatie (Anzegem), dakwerken (Westkapelle) tot een vuurpijl van een kermis (Galmaarden).

Verzekering

Kan in zulke gevallen een beroep gedaan worden op de verzekering? ‘Dat hangt ervan af of het gebouw verzekerd is’, zegt Wauthier Robyns van de verzekeringskoepel Assuralia. ‘Een individuele kerkfabriek zal zijn gebouw wellicht verzekeren omdat één incident een grote financiële impact heeft. Maar een groot bisdom met veel vastgoed kan na een risicoanalyse beslissen om dat niet volledig te doen.’

Je kan de detectiesystemen verstoppen achter beelden of ze in dezelfde kleur als de muur schilderen.
Ibrahim Bulut
veiligheidsadviseur Allseccon

‘Gebouwen kunnen verzekerd worden voor de herbouwwaarde. Bij de inboedel moet een schatting gemaakt worden en is er een plafond. Voor dure kunstwerken is dat echt maatwerk’, zegt Robyns. In de sector zijn naast de klassieke verzekeraars ook twee specialisten actief. De makelaar Interdiocesaan Centrum en de Franse verzekeraars Mutuelle Saint-Christophe.

De eigenaar van beschermd erfgoed - en veel kerkgebouwen vallen onder dat statuut - moet sowieso zijn best doen om het gebouw in goede staat te houden. ‘Dat actieve beheersbeginsel is in Vlaanderen wel strikt. Het niet respecteren is een misdrijf waarvoor je vervolgd kan worden’, zegt de advocaat Michiel Deweirdt, die ook voorzitter is van de Vlaamse Commissie Onroerend Erfgoed. Brandpreventie hoort bij goed beheer. Als een beschermd gebouw door brand wordt vernield, moet het altijd heropgebouwd worden.

Bij historische gebouwen is brandbeveiliging niet altijd vanzelfsprekend. ‘De bescherming van Unesco of Monumentenzorg geldt zowel binnenin als buiten. Daardoor kan je niet zomaar branddetectiesystemen plaatsen’, zegt Ibrahim Bulut van de veiligheidsadviseur Allseccon. ‘Het komt er dan op aan inventief te zijn. Je kan de detectiesystemen verstoppen achter beelden, in de opening van de belichting of ze in dezelfde kleur als de muur schilderen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect