Makkelijk geldgewin voorbij voor sociaal secretariaten

De sociale secretariaten zijn uitgegroeid tot heuse bedrijven. ©Filip Ysenbaert

Ze zijn vzw’s, maar hebben een vermogen van meer dan 250 miljoen euro bijeengespaard. Ze bezitten een prestigieuze iconencollectie en zijn discrete financiers van werkgeversorganisaties. Maar het luilekkerleven van de sociaal secretariaten is uit.

Negentig procent van de ondernemingen uit de particuliere sector in ons land doet voor de berekening van de salarissen van hun 2,7 miljoen medewerkers een beroep op gespecialiseerde loonberekenaars, de sociaal secretariaten. Mits ze een erkenning hebben van de overheid mogen de loonberekenaars de sociale bijdragen en de belastingen (bedrijfsvoorheffing) die verschuldigd zijn op die salarissen innen bij de bedrijven en doorstorten aan de sociale zekerheid en de fiscus. De grootste spelers zijn SD Worx, Partena Professional, Groep S, Liantis, Securex en Acerta.

Rond de sociaal secretariaten zijn clusters ontstaan van andere dienstverleners, in aparte vennootschappen of vzw’s

Gaandeweg zijn de sociaal secretariaten ook andere diensten beginnen aan te bieden op het vlak van personeelsbeleid. Daardoor zijn ze uitgegroeid tot heuse bedrijven. Er zijn een dertigtal erkende sociaal secretariaten, een paar grote en een heleboel kleinere. Samen zijn die goed voor een balanstotaal van 4 miljard euro en tellen ze 4.500 werknemers.

Maar hun economische impact is ruimer. Rond de sociaal secretariaten zijn clusters ontstaan van andere dienstverleners, in aparte vennootschappen of vzw’s. Partena Professional overkoepelt een erkend sociaal secretariaat, een sociaal verzekeringsfonds, een kinderbijslagfonds en een externe bedrijfsgeneeskundige dienst. Securex heeft ook een verzekeringspoot en een ondernemingsloket, SD Worx heeft een uitzenddivisie en buitenlandse dochterbedrijven.

Het sociaal secretariaat van Liantis telt 480 werknemers, maar in de hele Liantis-groep zijn 1.600 mensen actief. Het sociaal secretariaat van SD Worx heeft zowat 600 werknemers in dienst, bij de ruimere SD Worx Group zijn er dat 4.100.

Publiek-private samenwerking

©Mediafin

De sociaal secretariaten zijn ontstaan na de Tweede Wereldoorlog, door de afspraken die de overheid, de werkgevers en de vakbonden maakten over de organisatie van de sociale zekerheid. Een belangrijke rol is toen gegeven aan de sociale partners. De vakbonden kregen de taak in te staan voor de uitbetaling van de werkloosheidsuitkeringen, de werkgeversorganisaties onder meer voor het ondersteunen van de bedrijven bij hun sociale administratie.

Alleen erkende sociaal secretariaten mogen de sociale en fiscale bijdragen op de lonen innen. En een erkenning is alleen mogelijk als het sociaal secretariaat gepatroneerd wordt door een werkgeversorganisatie die ook vertegenwoordigd is in de raad van bestuur ervan. Soms is die band met de werkgeversorganisatie nog sterk, in andere gevallen vooral historisch. Partena is gelinkt aan de Koninklijke Algemene Centrale voor de Middenstand van België, een werkgeversorganisatie die alleen nog een sluimerend bestaan leidt.

Is zo’n tussenschakel tussen de bedrijven en de overheid in deze digitale tijd nog nodig? ‘Het model heeft maatschappelijk nooit ter discussie gestaan’, zegt Jos Gijbels, algemeen directeur van de Unie van Sociale Secretariaten (USS), de koepel van de erkende sociaal secretariaten. ‘Het was een vorm van publiek-private samenwerking avant la lettre. En dat werkt prima. De inningspercentages zijn zeer hoog, er zijn weinig problemen. Kan de overheid dat even goed? Als ze het zelf gaat doen, bestaat het risico dat het ergens misloopt, met mogelijk grote financiële gevolgen. Waarom een mechanisme verstoren dat al enkele decennia uitstekend werkt?’

Spotgoedkoop advies

Sociaal secretariaten zijn lang een bijzonder rendabele business geweest. Ze mochten de sociale en fiscale bijdragen van de ondernemingen een tijdlang op hun rekeningen laten staan, voor ze die doorstortten aan de sociale zekerheid en de fiscus. Daarop kregen ze bankintresten, die in de goede tijden 8 tot 9 procent bedroegen. De sociaal secretariaten waren niet verplicht winst te maken met hun eigenlijke activiteiten, de financiële inkomsten maakten dat meer dan goed.

In 2008 boekten de sociaal secretariaten een bedrijfsverlies van 59 miljoen euro, maar dat werd ruimschoots gecompenseerd door 165 miljoen euro financiële opbrengsten, zodat onderaan de streep een mooie winst van 82,8 miljoen euro over bleef. Op die winst moeten ze geen belastingen betalen. ‘Het advies van de sociaal secretariaten aan de bedrijven was vroeger spotgoedkoop in vergelijk met de tarieven die boekhouders aanrekenden voor sociaal, juridisch of fiscaal advies’, zegt Bart Van Damme, de CEO van Securex.

Sponsors

De erkende sociaal secretariaten moeten het juridisch statuut van een vereniging zonder winstoogmerk (vzw) hebben. ‘Die verplichting is opgelegd omdat de sociaal secretariaten gelden innen die voor de overheid bestemd zijn en omdat men commerciële overwegingen en risico’s op ‘accidenten’ zoveel mogelijk buiten wilde houden’, zegt Jos Gijbels van de USS.

Maar vzw’s mogen hun winsten niet uitkeren. Ze hebben ook geen aandeelhouders. Toch was het een courante praktijk dat een stuk van de winst werd gebruikt om de activiteiten van de gelieerde werkgeversorganisaties te ondersteunen en te financieren.

‘Dat gebeurt door het factureren van bepaalde diensten van de werkgeversorganisaties aan hun sociaal secretariaat en via het betalen van een vergoeding voor het aanbrengen van klanten’, zegt een ingewijde. Of de sociaal secretariaten steunen de werkgeversorganisaties door enkele medewerkers uit te lenen, via bestuurdersvergoedingen of door activiteiten van de werkgeversorganisaties te sponsoren.

SD Worx is een van vijf structurele sponsors van de Vlaamse werkgeversorganisatie Voka.

De toplui van de sociaal secretariaten blijven daar discreet over. ‘Als de Unizo-organisaties ons klanten aanbrengen, zijn we daar erkentelijk voor, op verschillende manieren’, zegt Philippe Van Eeckhoutte, CEO van Liantis. De leden van de Boerenbond krijgen een gunsttarief als ze voor hun loonadministratie, bijvoorbeeld voor seizoensarbeiders, een beroep doen op Acerta. Bovenaan de Acerta-groep staat een coöperatieve vennootschap waar sommige inkomsten naartoe worden gekanaliseerd en die wel een deel van de winsten uitkeert aan haar aandeelhouders: de Boerenbond, Etion en VKW Limburg - de werkgeversorganisaties waar Acerta bij aanleunt.

SD Worx is een van vijf structurele sponsors van de Vlaamse werkgeversorganisatie Voka. In het verleden steunde SD Worx Voka ook op andere manieren. Het was onder meer aandeelhouder van De Tijd, de krant die tot 2006 in handen was van Voka, en is een van de eigenaars van het Zinner-gebouw in Brussel waar de Vlaamse zakenclub De Warande huist. ‘Een erfenis van mijn voorgangers’, zegt Steven Van Hoorebeke van SD Worx.

Het grootste deel van de winsten blijft echter in de sociaal secretariaten. Hun overgedragen winsten en reserves bedroegen eind 2017 ruim 250 miljoen euro, blijkt uit een onderzoek van De Tijd. Vijf jaar geleden was dat nog 444 miljoen euro. De daling heeft vooral te maken met een herschikking in de groep SD Worx waarbij een aantal activiteiten en reserves uit het sociaal secretariaat werden gehaald en ondergebracht in een private stichting. Een manoeuvre dat de andere spelers in de sector met bijzondere interesse volgen.

Ikonencollectie

Wat gebeurt er met die reserves? Ze worden belegd, conservatief of minder conservatief. SD Worx heeft bijvoorbeeld een uitgebreide collectie aangelegd van Russische en Grieks-orthodoxe ikonen. Die heeft vele jaren op een zolderverdieping van zijn Antwerpse hoofdzetel gehangen, maar werd later uitgeleend aan een museum in Nederland en is pas onlangs uit het sociaal secretariaat gehaald. Groep S speelde in 2016 bijna 40 miljoen euro van zijn spaarpot kwijt omdat het had belegd in fondsen van de Amerikaanse oplichter Bernard Madoff.

‘De reserves dienen ook om te kunnen instaan voor de financiële verplichtingen tegenover onze medewerkers’, zegt Bart Van Damme, CEO van Securex. En overal klinkt het dat ze worden gebruikt voor de verdere groei van de onderneming. Dat vraagt belangrijke investeringen. ‘We investeren volop én in ons netwerk van lokale kantoren én in de ontwikkeling van digitale instrumenten’, zegt Christophe Deroose van Acerta. Dezelfde boodschap bij Steven Van Hoorebeke van SD Worx: ‘We zijn volop onze IT-systemen, waarvan stukken uit de jaren 80 dateren, aan het moderniseren, en investeren in de robotisering van sommige processen en in nieuwe digitale toepassingen voor onze klanten.’

Concurrentie

De bron van de gemakkelijke financiële inkomsten is de voorbije jaren echter opgedroogd. De regering-Di Rupo beperkte de termijn dat de sociaal secretariaten het geld op hun rekeningen mochten laten staan van 20 tot 14 dagen. Ook de daling van de rente heeft sterk aan de opbrengsten gevreten. De financiële inkomsten van de sociaal secretariaten zijn daardoor gedaald tot 20,9 miljoen euro in 2017, bijna 90 procent minder dan in 2008.

Dat sociaal secretariaten die vooral commerciële diensten verlenen nog altijd het vzw-statuut hebben, is abnormaal.
Bart Van Damme
CEO van Securex

Dat verplicht ze op zoek te gaan naar andere inkomsten, door nieuwe activiteiten te ontwikkelen die ze tegen betaling aanbieden aan hun klanten. SD Worx heeft een tool gemaakt om ongewoon ziekteverzuim in bedrijven op te sporen, en om te voorspellen wanneer bedrijven met een tekort aan personeel kunnen worden geconfronteerd. Verschillende sociaal secretariaten bieden bedrijven advies bij het opzetten van ‘cafetariaplannen’ om werknemers op een sociaal en fiscaal vriendelijke manier allerlei extra voordelen te kunnen geven.

‘De concurrentie tussen de sociaal secretariaten is scherper geworden’, stelt Jos Gijbels vast. ‘Ze concurreren op het vlak van tarieven en op het vlak van de diensten die ze aanbieden.’ De loonberekenaars evolueren naar gewone commerciële dienstenbedrijven. Gijbels vindt dat niet noodzakelijk slecht. ‘Dat ze een steeds groter pakket diensten aanbieden waarvoor betaald moet worden, leidt tot disciplinering. Het betekent dat ze voor kwaliteit moeten zorgen.’ Hij ziet een soort Ryanair-model ontstaan, met lage prijzen voor de eigenlijke loonberekening - ‘een commodity’ - en allerlei bijkomende diensten waarvoor extra betaald moet worden.

De druk op de inkomsten heeft tot dusver nog niet geleid tot een brede fusiebeweging in de sector. Kleinere sociaal secretariaten werken wel samen voor de loonmotor, de software voor de loonberekening. Dat is het hart van het sociaal secretariaat. De laatste grote fusies waren het samengaan van de dienstengroepen van de Boerenbond en van VKW/Etion in Acerta in 2001 en de aansluiting van Hulp der Patroons (HDP) bij Partena in 2012.

Drempel

De concurrentie speelt vooral bij het werven van nieuwe bedrijven. Het klantenverloop bij de grote sociaal secretariaten is beperkt. Overstappen naar een andere loonberekenaar heeft implicaties voor de hele loonadministratie van het bedrijf, en voor de digitale tools die het gebruikt, bijvoorbeeld voor het aanvragen en het beheer van de vakantiedagen. ‘Dat is een serieuze drempel’, klinkt het bij hr-verantwoordelijken uit het bedrijfsleven.

Dat belet niet dat er soms wel wat beweging is in branche. ‘Er komen nieuwe nichespelers op de markt, die zich op een bepaalde bedrijfssector richten, zoals de horeca met zijn flexwerk’, zegt Bart Van Damme van Securex. Vorig jaar lanceerde het advieskantoor BDO samen met de Limburgse IT-specialist Cegeka een digitaal alternatief voor de traditionele sociaal secretariaten.

Bart Van Damme ziet een versnelde digitalisering, ook op vraag van de overheid. Maar hij verwacht geen grote disruptie in de sector. ‘De sociaal secretariaten zullen niet snel verdwijnen. Ze zitten stevig verweven in het Belgische sociaal model. En een vereenvoudiging van de sociale en fiscale wetgeving ligt niet in de lijn van de verwachtingen, integendeel.’

Keurslijf

Valt die sterkere commerciële aanpak van de loonberekenaars nog wel te rijmen met het vzw-statuut? Remt dat de expansiemogelijkheden niet af?

Het vzw-statuut beschermt de sociaal secretariaten tegen de komst van buitenlandse spelers op hun markt. ‘Het is voor groepen uit het buitenland, waar het vzw-statuut niet bestaat, een aanzienlijke drempel’, zegt Jos Gijbels. De complexiteit van de Belgische sociale wetgeving, met nationale, sectorale, bedrijfs-cao’s en uiteenlopende regels in de regio’s, is een andere drempel. ‘Dat sociaal secretariaten, die vooral commerciële diensten verlenen, nog altijd het vzw-statuut hebben, is abnormaal’, geeft Bart Van Damme van Securex toe. ‘Maar de bedrijven waarvoor we werken, vinden dat best oké’, stelt Steven Van Hoorebeke van SD Worx.

De sociaal secretariaten zullen niet snel verdwijnen. Ze zitten stevig verweven in het Belgische sociaal model.
Bart Van Damme
Securex

Tegelijk is het vzw-statuut ook een keurslijf. SD Worx heeft daarom vorig jaar een aantal eerder commerciële activiteiten uit zijn sociaal secretariaat gehaald en ondergebracht in een andere vehikel, SD Worx Holding, een naamloze vennootschap waarin ook de buitenlandse activiteiten zitten. Van Hoorebeke sluit niet uit dat SD Worx op termijn die holdingvennootschap openstelt voor externe aandeelhouders.

Liantis, ontstaan uit de samenvoeging van enkele sociaal secretariaten uit de Unizo-sfeer, werkt vooral aan de uitbreiding van zijn aanbod in België. ‘We hebben niet de ambitie naar het buitenland te trekken’, zegt CEO Philippe Van Eeckhoutte. Christophe Deroose van Acerta huldigt dezelfde strategie. ‘Onze markt is België. Acerta is een van de marktleiders in Vlaanderen en een challenger in Wallonië en Brussel.’

Ambitieus

Securex richt de blik wel over de grenzen. ‘We zijn ook actief in Luxemburg, Nederland, Frankrijk en Spanje. De Belgische markt is verzadigd. Een grotere geografische diversificatie is nodig om de toekomst van het bedrijf te verzekeren’, zegt CEO Bart Van Damme.

SD Worx timmert al een poos hard aan een internationale expansie. Het nam in 2016 een grote loonberekenaar over in Duitsland en Groot-Brittannië, is al actief in tien Europese landen en is in Europa een topdriespeler. ‘De groei in België is beperkt, zowat 3 procent per jaar. In het buitenland is dat 15 procent’, zegt Van Hoorebeke. ‘Het buitenland is een attractieve groeimarkt, en wij proberen daar een rol te spelen. SD Worx is een ambitieus bedrijf. Mag dat?’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect