Het einde van ‘Game of Thrones', de reeks die televisie voorgoed veranderde

©rv

Wie bestijgt de IJzeren Troon van Westeros? Het achtste en laatste seizoen van ‘Game of Thrones’ brengt het langverwachte antwoord. In de echte wereld barst daarna een andere veldslag los: die om de volgende tv-blockbuster.

Zondagnacht, om 3 uur Belgische tijd, start het begin van het einde. Dan laat de Amerikaanse betaalzender HBO de eerste aflevering van het achtste en laatste seizoen van ‘Game of Thrones’ op de wereld los. Kunnen de zeven koninkrijken zich verenigen om het leger White Walkers van de Night King te verslaan? Overleven favorieten als Tyrion Lannister, Jon Snow, Daenerys Targaryen en Arya Stark het brutale geweld? En wie mag uiteindelijk de IJzeren Troon bestijgen om de plak te zwaaien over Westeros? Het wordt de komende zes weken onherroepelijk duidelijk.

Als die vragen u niets zeggen, bent u een van die mensen aan wie ‘Game of Thrones’ de afgelopen jaren volledig is voorbijgegaan. Maar het is nog niet te laat om u over een eventuele aversie tegen het genre heen te zetten. Ja, het is een epische fantasyreeks, en daar horen nu eenmaal draken, ijszombies, magie en middeleeuws wapengekletter bij. Maar ‘Game of Thrones’ is bovenal een complex en minutieus in elkaar geweven epos gedrenkt in politiek intrige, machtshonger, afgunst, verraad, seks en donker nihilisme.

Uw mening herzien is geen schande. U zou in goed gezelschap verkeren. Ernstige kranten als The Washington Post, The New York Times en The Wall Street Journal sabelden ‘Game of Thrones’ op basis van de eerste afleveringen neer als puberaal entertainment voor nerds, waar wat blote borsten waren tussen gegooid om het breed verkocht te krijgen. ‘Met het budget dat HBO hier tegenaan gooide, zou een reeks als ‘Mad Men’ tot in de tweede termijn van het presidentschap van Malia Obama kunnen worden gefinancierd’, sneerde NYT-recensent Ginia Bellafante. Vandaag ontleden en analyseren diezelfde titels alles wat in de fictieve wereld van Westeros gebeurt.

Ook de Britse auteur en journalist Caitlin Moran kwam tot inkeer. Jaren na haar kritische recensie in de krant The Times vergeleek ze zich in een humoristische column met de legendarische platenbaas Dick Rowe. Met de gevleugelde woorden ‘Guitar groups are on their way out, mr. Epstein’, wees die begin jaren zestig The Beatles de deur, toen hun manager Brian Epstein hem om een contract bij Decca Records was komen smeken.

HBOver

Je kan het de vroege sceptici moeilijk kwalijk nemen. Het was haast niet te voorspellen dat een televisieshow gebaseerd op een bij een nichepubliek populaire boekenreeks - ‘A Song of Fire and Ice’ van George R.R. Martin - zou uitgroeien tot de populairste fictiereeks ter wereld. Toen de Amerikaanse betaalzender HBO aankondigde met een adaptatie bezig te zijn, werd in het tv-wereldje luid gegniffeld. ‘Gaan ze zo de leemte van ‘The Sopranos’ opvullen?’, was de teneur. Het ging zover dat sommige producers in de wandelgangen over HBO spraken als HBOver.

‘Het smalende toontje veranderde pas echt na aflevering negen van het eerste seizoen’, zegt professor Dan Hassler-Forest. Als specialist in media, televisie en populaire cultuur schreef hij aan de Universiteit Utrecht al meerdere papers over ‘Game of Thrones’, waardoor hij internationaal bekendstaat als een autoriteit. ‘In die bewuste aflevering wordt plots het hoofd van Ned Stark, die de grote held van het verhaal zou moeten worden, afgehakt. Als kijker voelt dat alsof het tapijt van onder je voeten wordt getrokken. Een geweldige zet.’

De makers maakten zo duidelijk dat ze wilden breken met de conventies van het fantasygenre, zegt Hassler-Forest. ‘Tot voor ‘Game of Thrones’ was fantasy allemaal zoals ‘Lord of the Rings’, een verhaal dat heel erg voldeed aan het wereldbeeld dat heerste na de Tweede Wereldoorlog. Alle fantasy na Tolkien was een strijd tussen goed en kwaad, waarbij het goede het uiteindelijk haalt. ‘Game of Thrones’ breekt daar volledig mee. De reeks gaat uit van een meer 21ste-eeuws, neoliberaal wereldbeeld, waarin het goede niet altijd overwint en eerlijk niet altijd het langst duurt. De onthoofding van Ned Stark was het ultieme statement: wij gaan niet doen wat je van ons verwacht.’

De makers vonden nog op andere manieren aansluiting bij de tijdgeest. ‘De bekendste zin uit de reeks, ‘Winter is coming’, slaat op de dreigende komst van het dodenleger, die als een schaduw over het hele verhaal hangt. Daarin kan je perfect een symbool zien voor de klimaatverandering, die we steeds meer als een gemeenschappelijke dreiging voor onze toekomst erkennen. In hoeverre zijn de personages bereid hun eigenbelang opzij te schuiven voor het algemene belang, om zo het hoofd te bieden aan die grote dreiging? Als je het zo bekijkt, is dat een erg hedendaagse thematiek.’

Door het fantasygenre zo open te beuken verenigde HBO een subcultuur van fantasyliefhebbers met een breder publiek dat normaal zijn neus zou ophalen voor het genre. En naarmate meer en meer duidelijk werd dat ‘Game of Thrones’ niet was wat je ervan verwachtte, groeide ook de hype. Van 3 miljoen kijkers per aflevering in seizoen één ging het naar gemiddeld 25,7 miljoen kijkers in seizoen zeven, alleen al in de Verenigde Staten. Tel daar-bij de miljoenen kijkers in de 170 landen waar de serie wordt verdeeld, plus het feit dat ze al jaren de meest gepirateerde televisiereeks op aarde is, en je weet: ‘Game of Thrones’ is een culturele mastodont die zijn gelijke niet kent.

GoT-toerisme

Wat de hype misschien nog beter illustreert dan de pure cijfers, is de mate waarin de strijd om de IJzeren Troon is binnengesijpeld in de populaire cultuur. Het internet wemelt van de fansites, compilaties, parodieën, forums en fanvideo’s van ‘Game of Thrones’. En toen de Amerikaanse president Donald Trump zijn handelsoorlog begon, tweette hij een poster van zichzelf met in GoT-letters de slogan ‘Sanctions are coming’, spelend op het alombekende ‘Winter is coming’.

De zin wordt zelfs in de marktenzalen van banken gebezigd, zegt Philippe Gijsels, marktenstrateeg van BNPP Fortis en een fan van het eerste uur. ‘Telkens als ergens ter wereld deflatie dreigt, dan wordt ‘winter is coming’ geroepen.’

De populariteit van de reeks heeft ook nieuwe toeristische hotspots gecreëerd. Volgens schattingen van de overheid zou Noord-Ierland, waar het gros van de reeks is opgenomen, jaarlijks 34 miljoen euro extra inkomsten putten uit GoT-toerisme. Dubrovnik, dat model stond voor de hoofdstad King’s Landing in de reeks, kan de stroom toeristen niet meer aan. De Kroatische stad was altijd al een populaire bestemming, maar door de extra instroom heeft de burgemeester nu beslist een dagelijkse toeristenlimiet in te stellen.

Maar de allergrootste impact heeft ‘Game of Thrones’ misschien nog wel gehad op het medium televisie zelf. Sinds HBO er acht jaar geleden mee van start is gegaan, is entertainment grondig veranderd. Waar cinema de dominante cultuurvorm was van de 20ste eeuw, biedt de 21ste eeuw een nooit geziene weelde aan kwaliteitstelevisie, met ‘Game of Thrones’ als de ultieme exponent.

‘Voor HBO met ‘Game of Thrones’ begon, had de zender al heel hard gewerkt om het concept tv-fictie te veranderen’, zegt Hassler-Forest. ‘Met reeksen als ‘The Sopranos’, ‘The Wire’ en ‘Deadwood’ was het bedrijf er al in geslaagd het medium televisie te koppelen aan de productiekwaliteit van cinema én aan de ingewikkelde narratieve vertelstructuur van literatuur. Waar televisiedrama vroeger vooral simpel moest zijn, kreeg je plots reeksen waar je je aandacht bij moest houden en waar je bij moest nadenken. Miste je een scène, dan was het alsof je een hoofdstuk in een boek had overgeslagen. Op die manier maakte HBO tv-drama credibel bij de culturele elite, voor wie tv nog vooral pulp was.’

Met die aanpak inspireerde HBO zijn concurrenten. Dat leverde de voorbije jaren de ene na de andere topserie op: van ‘Breaking Bad’ (AMC) over ‘House of Cards’ (Netflix) tot ‘The Handmaid’s Tale (Hulu). Maar het overweldigende succes van ‘Game of Thrones’ tilde die evolutie naar een nieuw niveau. Met zijn uithangbord toonde HBO de wereld dat je ook op televisie blockbusterambities mocht hebben. Grote budgetten, special effects, spectaculaire oorlogsscènes, plots kon het allemaal.

Voor dit laatste seizoen maakte HBO een budget van 15 miljoen dollar per aflevering vrij, wat ongezien is voor het kleine scherm. De opname van de grote veldslag in het laatste seizoen nam naar verluidt 55 dagen in beslag, meer dan het dubbele van de tijd die de Amerikaanse regisseur Steven Spielberg aan de legendarische landingsscène in ‘Saving Private Ryan’ spendeerde.

Nu het einde van ‘Game of Thrones’ in zicht is, is een wedloop bezig om de leemte te vullen met een nieuwe blockbuster van epische proporties. Zowat elk tv-platform heeft een fantasy- of sciencefictionreeks met een gigantisch budget in de steigers staan, in de hoop het sterrenstof van ‘Game of Thrones’ te kunnen kapen.

Netflix heeft ‘The Witcher’ en ‘The Chronicles of Narnia’. Amazon blaast ‘The Lord of the Rings’ nieuw leven in. Apple werkt met Spielberg aan een bewerking van ‘Foundation’, een boek van de scifi-auteur Isaac Asimov. De BBC giet de Trojaanse oorlog in een serie. Skydance probeert hetzelfde met de Keltische geschiedenis in ‘Britannia’. En met een prequel op ‘Game of Thrones’ hoopt HBO Westeros zelf ook nog wat langer in leven te houden.

Honderden miljoenen dollars worden vandaag gepompt in wat de blockbusters van morgen moeten worden. Of die reeksen ook echt de leemte kunnen vullen, is maar de vraag. ‘Netflix heeft het al eens geprobeerd’, zegt Siegfried Moens, die als content & acquisition manager van Telenet mee bepaalt wat Telenet in zijn betaalaanbod steekt. ‘Netflix wilde op het succes van ‘Game of Thrones’ meesurfen met ‘Marco Polo’. In de communicatie omschreef het die megaproductie ook echt als het antwoord op ‘Game of Thrones’. Maar ondanks het enorme budget werd de serie na twee seizoenen afgevoerd. Het is niet omdat je een concept vaagweg kopieert en er veel geld aan spendeert dat het ook een succes wordt. Of iets werkt of niet, heeft met veel nuances te maken.’

Volgens Hassler-Forest is het vandaag moeilijker dan ooit nog zo’n megasucces te realiseren, ook al leven we in het gouden tijdperk van de kwaliteitstelevisie. ‘Toen HBO met ‘Game of Thrones’ begon, had de zender nog een bijna-monopolie in dat soort fictie. Maar door het grote succes is de markt erg versnipperd. Het aanbod is zoveel groter, en dus wordt het moeilijker allesoverheersend te zijn met een productie. In die zin is het einde van ‘Game of Thrones’ volgens mij meteen ook het einde van een tijdperk.’

De vraag is of dat erg is. Als het betekent dat nu een nieuw tijdperk aanbreekt waarin nog meer kwaliteit onze aandacht probeert op te eisen, kan de kijker alleen maar winnen. Misschien dat we in die zin nog lang kunnen nagenieten van ‘Game of Thrones.’ Maar eerst te weten komen wie er op die troon belandt.

‘Game of Thrones’ is vanaf zondagnacht om 3 uur Belgische tijd te bekijken op Play en Play More van Telenet.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect