analyse

Ablynx, ‘een stukje Vlaamse biotech is gestorven'

©ID/ photo agency

Een jaar geleden haalde de farmagigant Sanofi de Vlaamse biotechparel Ablynx binnen. ‘We zijn een chiclettenbak geworden’, zeggen werknemers. Bybye biotech, welkom farma.

‘Ablynx blijft wat het is’, beloofde de Franse CEO van Sanofi, Olivier Brandicourt, bij de overname een jaar geleden. Vandaag liggen de kaarten anders: het eigen onderzoek dooft uit. Keihard werken en dolle pret maken plaats voor hiërarchie en lange meetings, blijkt uit gesprekken met een tiental medewerkers en ex-medewerkers.

‘Maandenlang heb ik maar vier, vijf uur per nacht geslapen, de weekends inclusief. Ik werkte hard, we werkten allemaal hard. Niet omdat het moest, maar omdat we het wilden. Dat gold voor bijna iedereen bij Ablynx. We waren jong, heel ambitieus. Dat was het DNA van het bedrijf. We werden er niet heel vet voor betaald, maar streefden samen hetzelfde na: vooruit gaan, resultaten boeken.’ Aan het woord is een ancien van het biotechbedrijf, een onderzoeker met vele jaren op de teller. Nu wil onze bron het bedrijf verlaten. Ablynx is onherkenbaar geworden, klinkt het, sinds het in handen viel van Sanofi, een internationale farmareus met een omzet van 34,5 miljard euro. ‘Ik zie onze cultuur verdwijnen. De werk-levenbalans van de mensen bij Sanofi is vast veel beter. Maar Ablynx is geen biotech meer. Het is nu farma.’

©Mediafin

Ablynx is een onwaarschijnlijk succesverhaal, ontsproten uit een toevallige vondst in een labo van de VUB. Daar ontdekken wetenschappers in lamabloed antilichamen, natuurlijke ziektebestrijders, met heel bijzondere eigenschappen. Ze zijn krachtiger dan conventionele antilichamen, en de mens stoot ze niet af. Op basis van die ontdekking zijn nanobodies ontwikkeld (zie grafiek). Om met die nanobodies ziektes te bestrijden, wordt Ablynx in 2001 opgericht. Het bedrijf vestigt zich in Zwijnaarde. De energieke bedrijfscultuur en de schwung van CEO Edwin Moses, die in 2006 aan boord komt, werken als een magneet op jonge, slimme, gedreven onderzoekers. Legendarisch zijn de themafeestjes, waar ook de directie tot in de puntjes verkleed komt opdraven en iedereen zich laat gaan: work hard, play hard.

Tijdlijn Ablynx

> 2001: Ablynx, een spin-off van het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB) en de VUB, wordt opgericht.

> 2007: Het biotechbedrijf trekt naar Euronext en tien jaar later ook naar Nasdaq.

> 8 januari 2018: Het Deense farmabedrijf Novo Nordisk lanceert een bod van 2,6 miljard euro op Ablynx. Het bedrijf is dan op de beurs iets meer dan 2 miljard euro waard.

> 29 januari 2018: Sanofi brengt een tegenbod van 3,9 miljard euro uit. In juni heeft Sanofi Ablynx helemaal in handen.

In 2017 is Ablynx uitgegroeid tot hét vlaggenschip van de Vlaamse biotech, met een beurswaarde van 2 miljard euro en een eerste eigen medicijn in de pijplijn. Eindelijk is er zicht op eigen inkomsten. De verkoop van caplacizumab (Cablivi) tegen de zeldzame bloedstollingsziekte TTP kan volgens analisten tot 1,2 miljard euro omzet opleveren. Ablynx wordt een gegeerd goed op de overnamemarkt. In januari 2018 komt er een onverwacht bod van het Deense Novo Nordisk voor 2,6 miljard euro. Er lopen geruchten over interesse van het Amerikaanse Merck en het Zwitserse Roche. Sanofi  doet er een schep boven op, tot 3,9 miljard euro, en haalt de buit binnen.

Superdeal

Sommige medewerkers weten meteen hoe laat het is: hun job wordt overbodig. ‘Ik wou in de biotech blijven’, zegt een voormalig kaderlid. ‘De sfeer is er anders dan in de big pharma. Je moet door minder lagen om een beslissing te nemen, je hebt meer impact. Je staat dicht bij het bestuur en hebt inspraak. Sanofi heeft voor iedere rol een andere functie. Het is een groot en internationaal bedrijf. Dat werkt nu eenmaal anders.’

©RV DOC

Sanofi-CEO Brandicourt belooft bij de overname dat er voor Ablynx niet veel zal veranderen. ‘We gaan niet voor disruptie.’ Ablynx-CEO Moses roemt de overname als ‘een superdeal’. Ablynx had de mensen noch de middelen om alleen een medicijn succesvol te commercialiseren. Zeker niet voor een onbekende aandoening als TTP: zelfs bij artsen is de ziekte weinig bekend. Een door wetenschappers gedreven bedrijf als Ablynx kan een farmabedrijf met een grote commerciële machinerie goed gebruiken.

Niet dat de Franse armada Ablynx helemaal heeft overgenomen, getuigen medewerkers. Er is respect, er wordt geluisterd. ‘We werkten al samen met Sanofi en het bedrijf was altijd zeer tevreden over ons’, vertelt een voormalige projectmanager. ‘Maar gaandeweg werd duidelijk dat de prioriteiten zijn verschoven.’

Ultieme droom

Vorige week werd plots duidelijk hoe de Franse farmareus zijn stempel op Ablynx heeft gedrukt. Er kwam een bericht over de goedkeuring van Cablavi voor de VS. De ultieme droom van Ablynx was verwezenlijkt: een medicijn van Vlaamse makelij op de grootste medische markt ter wereld. Maar in de kleine lettertjes van het persbericht over de jaarresultaten dat Sanofi even later de wereld instuurde, zat minder goed nieuws. Het onderzoek van Ablynx naar het verkoudheidsvirus RSV werd stopgezet.

De verwachtingen waren nochtans hooggespannen. RSV treft tot 95 procent van alle jonge kinderen, een aanzienlijk aantal belandt in het ziekenhuis en er bestaat nog geen behandeling. Wie het virus weet te neutraliseren, boort een goudmijn aan. De teleurstelling in het bedrijf is enorm. Het is een huzarenwerk geweest om ouders ervan te overtuigen hun zieke baby’s te laten behandelen met het experimentele medicijn, een neusspray die de infectie aan de longen moet verminderen.

We waren jong, heel ambitieus. Ik zie die cultuur verdwijnen.
Een Ablynx-medewerker

De resultaten van die studies geven aan dat het middel het virus in kracht doet afnemen. Het werkt. De onderzoekers geloven er nog in. Waarom belandt het dan in de koelkast? ‘Het was een heel moeilijk onderzoek, omdat we moesten bewijzen dat door onze neusspray kinderen minder lang in het ziekenhuis moeten blijven’, vertelt een voormalig directielid. Dat is niet evident: in een land als het VK worden kinderen zo snel mogelijk naar huis gestuurd, in België blijven ze langer opgenomen. Dus hoe bewijs je dan de meerwaarde?’

Hij zegt niet verrast te zijn dat Sanofi de handdoek in de ring gooit. ‘Al bij de overname zag ik aan de onderhandelingstafel dat de mensen van Sanofi zenuwachtig werden toen we het over ons onderzoek naar RSV hadden. Ik kan alleen maar hopen dat ze de licentie geven aan een biotechbedrijf dat opnieuw bereid is wat risico’s te nemen. Big pharma heeft daar het geduld niet voor.’

‘Uit het stoppen van het RSV-onderzoek blijkt waar de beslissingsmacht vandaag echt zit’, zegt een manager die het bedrijf intussen verlaten heeft. ‘Sanofi heeft zelf twee RSV-vaccins in de pijplijn. Wat niet in zijn portfolio past, wordt geschrapt. Het oude Ablynx zou zo’n veelbelovend onderzoek nog een kans geven.’

Sanofi heeft een duidelijke toekomst voor ogen: de nanobodies, de piepkleine antistoffen die lijken op legoblokjes, inzetten tegen kankers en infectieziekten, zoals reuma. De nanobodies zijn daarvoor uitermate geschikt omdat ze flexibel zijn, zich aan elkaar kunnen koppelen en zo veel actiever dan klassieke antistoffen ons immuunsysteem kunnen aanzetten om te reageren op kankercellen of infecties. Ook behandelingen voor zeldzame bloedziektes zijn een prioriteit.

De strategie van Sanofi heeft consequenties voor de lopende onderzoeken van Ablynx. Bij de overname waren dat er 45. Daarvan is al een tiental gestopt, uitgesteld of afgestoten. Ook de rest ligt op de schop. ‘Alle onderzoeksprogramma’s met externe farmapartners worden opgeheven om voorrang te geven aan Sanofi-programma’s’, zegt Sophie van Wel, directeur communicatie van Sanofi.

De onderzoekers krijgen een zekere autonomie. Alles rond de nanobodies eigenlijk.
Piet Houwen
operationeel directeur Ablynx

Lopende projecten worden gewikt en gewogen. Past dit wel bij Sanofi? Is dit nog verder investeren waard? De conclusies zijn vaak pijnlijk voor Ablynx. ‘Ik zie nu dat Sanofi vooral interesse had in ons nanobodyplatform’, zegt het voormalig directielid. ‘Het ziet het als een tool die het kan gebruiken voor zijn eigen strategische ziektedomeinen. Sanofi wil de nanobodies inzetten voor zijn ziektes en de mensen van Ablynx moeten daarbij helpen. Cablivi is uiteindelijk een uitzondering in het verhaal, maar dan enkel omdat het zo dicht bij de markt was.’

‘Ik vrees dat we een machine aan het worden zijn, een chiclettenbak: gooi er een muntje in en er komen nanobodies uit’, zegt de ancien. ‘Sommige mensen voelen zich beter in een grotere structuur, andere kunnen niet om met het gebrek aan snelheid. Sanofi heeft Ablynx gekocht omdat we in een enorm hoog tempo hoge kwaliteit kunnen leveren. Dat kan zo’n groot farmabedrijf niet. Het zal een enorme uitdaging zijn om die cultuur te vrijwaren. Sanofi zal zijn best moeten doen om de mensen aan boord te houden die een uitdaging nodig hebben.’

Tientallen vertrekkers

Sinds de overname zijn tientallen mensen vertrokken, vooral naar kleine, spannende biotechbedrijven. Sanofi heeft beloofd dat er geen ontslagen vallen. ‘Maar de jobs die het aanbiedt aan mensen wier functie overbodig wordt, zijn vaak niet interessant’, zegt iemand die net vertrok.

Sanofi

De Franse farmareus boekte vorig jaar een omzet van 34,5 miljard euro en een nettowinst van 4,3 miljard euro.

De groep telt zo’n 100.000 werknemers in 100 landen.

Sanofi had voor de overname van Ablynx 900 medewerkers in België, verdeeld over drie sites, waaronder de productievestiging van Genzyme in Geel. Met Ablynx zijn daar 450 werknemers bijgekomen.

Een paar van die vertrekkers ging aan de slag bij Confo Therapeutics, waar Cedric Ververken CEO is en waar ook met antistoffen uit kameelachtigen wordt gewerkt. Ververken werkte tot 2016 voor Ablynx. ‘Ablynx heeft baanbrekende kennis ontwikkeld over nanobodies’, prijst hij, ‘en omdat mensen vertrekken, gaan die kennis en ervaring nu naar andere biotechbedrijven. Dat is goed voor de sector.’

Bij het ex-personeel leeft vaak teleurstelling. ‘Het is natuurlijk jammer’, zegt een onderzoekster, ‘dat een Belgisch biotechbedrijf vandaag niet meer zelf groot kan worden.’

Al zijn er ook medewerkers die gelukkig zijn onder de vleugels van Sanofi. De farmagroep biedt internationale kansen, die vroeger niet meteen voor de hand lagen.

Sanofi heeft de targets - de ziektedomeinen die Ablynx prioritair onder handen moet nemen - uitgestippeld. De ‘Discovery Engine’ van Ablynx, waar de nieuwe nanobodies die de ziektes moeten aanpakken worden gefabriceerd, moet op volle toeren draaien. ‘Sanofi heeft beslist alles wat met research te maken heeft een zekere autonomie te geven. Alles rond de nanobodies eigenlijk. Van de ontdekking tot de ontwikkeling. Dat zijn ongeveer 300 mensen van de 450’, duidt Piet Houwen, de operationeel directeur van Ablynx. ‘Daarnaast heb je een honderdtal mensen die werken op de commercialisering van caplacizumab. En dan heb je nog een vijftigtal mensen in ondersteunende diensten.’

Hij ontkent niet dat veel mensen zijn vertrokken, maar maakt zich sterk dat dat op termijn weer goedkomt. ‘We hebben een minimumcapaciteit van 300 mensen nodig om de nieuwe onderzoeksprogramma’s van Sanofi goed te laten lopen. We bouwen daarvoor extra labo’s in een ander gebouw in het Technologiepark, want hier was er geen plaats meer. Er wordt dus nog geïnvesteerd.’

Uitverkoop kroonjuwelen

Houwen kleeft er liever geen bedrag op. Hij benadrukt enkel nog eens dat Ablynx in Gent verankerd zal blijven. ‘Er is veel te doen geweest over de zogezegde uitverkoop van de Belgische kroonjuwelen. Dat komt voor een stuk door de emotie waarmee zo’n overname gepaard gaat. Maar Sanofi heeft zeker niet de botte bijl gehanteerd.’

Ik vrees dat we een machine aan het worden zijn, een chiclettenbak: gooi er een muntje in en er komen nanobodies uit.
Een Ablynx-medewerker

Wat brengt de toekomst? Een oudgediende ziet het zo: ‘Sanofi bepaalt de targets, de ziektes waarop gewerkt moet worden. En Ablynx bepaalt de route ernaartoe. Maar in de farma tellen vooral de targets. Nu krijgen de onderzoekers nog carte blanche, de vraag is of dat zo blijft als de resultaten niet snel genoeg komen.’

Er komen cruciale jaren aan: zal Sanofi erin slagen het tempo en de drive van Ablynx te laten gedijen in de logge structuur van een farmagigant? En zal Ablynx in dit nieuwe keurslijf vervolgens nog een tweede geneesmiddel tot een goed einde kunnen brengen? ‘Eén ding staat vast’, zegt de oudgediende. ‘Een stukje Vlaamse biotech is gestorven.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud