Belgische technologie verdubbelt kans op zwangerschap via ivf

Fertiga beweert de kans op zwangerschap en geboorte te verdubbelen. ©Kristof Vadino

België is wereldtop in onderzoek naar vruchtbaarheidsproblemen bij koppels. De start-up Fertiga is daar het resultaat van. ‘Koppels met een kinderwens helpen, daar doe je het voor.’

Elk jaar worden in België 5.000 à 6.000 baby’s geboren via ‘geassisteerde voortplanting’, kunstmatige bevruchting. Dat is ongeveer een op de twintig, wat betekent dat in bijna elke kleuterklas in ons land een proefbuisbaby zit. Voor de meeste vrouwen en koppels gaat daar een maandenlang proces aan vooraf: hormoonbehandelingen, ziekenhuisbezoeken, mislukte pogingen en veel vallen en opstaan. Hoewel de technieken om het onmogelijke waar te maken enorm geëvolueerd zijn, is meer dan veertig jaar na de geboorte van de eerste proefbuisbaby in het VK nog veel marge voor verbetering.

De essentie

  • De Brusselse start-up Fertiga ontwikkelde een test waarmee de kans op succes bij een eerste ivf-poging verdubbelt naar meer dan 60 procent.
  • Die test kost 1.000 à 1.500 euro en wordt al aangeboden in het UZ Brussel.
  • De uitrol in België en in de rest van de wereld liep door de pandemie vertraging op.

Een van die recente verbeteringen komt uit de koker van Johan Smitz, professor en onderzoeker aan de VUB in Brussel. Zijn wetenschappelijke doorbraak mondde uit in de start-up Fertiga. ‘Met onze kennis slagen we erin de kans op zwangerschap en geboorte te verdubbelen’, zegt Elien Van Hecke, een van de oprichters.

Met de klassieke aanpak geraakt slechts 30 procent van de vrouwen bij een eerste poging aan een gezonde baby. Dat zijn de gelukkigen, want bij een gemiddeld koppel dat zich naar een fertiliteitskliniek begeeft, worden meerdere embryo’s ingeplant voor het raak is. En bij een op drie lukt het gewoon niet.

Grote sprong vooruit

Uit een nieuwe studie met meer dan 600 vrouwen blijkt dat Fertiga de kans op succes bij de eerste poging verhoogt tot 61 procent. Na drie pogingen is dat bijna 80 procent. ‘Dat is een grote sprong vooruit’, klinkt het. Dat kan een grote besparing betekenen voor het gezondheidsbudget van de overheid. En vooral, het maakt een enorm verschil voor de patiënt.

‘Zo’n traject weegt heel zwaar. Als je het niet meemaakt, kan je je dat niet voorstellen’, zegt Smitz. ‘Een kinderwens is zeer ingrijpend en zet druk op de patiënt en op het koppel. Je bent er constant mee bezig. Je ondergaat de procedure, je wacht in spanning op de zwangerschapstest. Als die negatief is, is dat enorm demoraliserend. Dan moet je je weer oppeppen dat het de volgende keer zal lukken. Velen - een op de vier - haken al na één mislukking af.’

15 %
De Wereldgezondheidsorganisatie schat dat 15 procent van de koppels met vruchtbaar-heidsproblemen worstelen.

Van Hecke: ‘Koppels verdienen dat er meer aandacht voor is en dat technieken ontwikkeld worden die het ze comfortabeler maken.’

Een klassieke aanpak bestaat uit een hormoonbehandeling, waarna gemiddeld een tiental eicellen geoogst en bevrucht worden. Een arts kiest dan één embryo om in te planten, de rest gaat de diepvries in voor eventueel later. Die keuze is geen nattevingerwerk, maar gebeurt op basis van een visuele inspectie en de morfologie van het embryo. ‘Optimaal is dat niet. De mooiste is niet altijd de sterkste’, zegt Smitz. ‘We voegen daar een extra dimensie aan toe.’

Cellenwolk

Bij Fertiga draait alles rond een wolk van kleine cellen die een soort schil rond de eicel vormen. Die cellenwolk heeft geen nut voor de behandeling zelf en wordt verwijderd, maar ze bevat wel een berg waardevolle informatie over hoe de eicel zich ontwikkeld heeft. ‘We analyseren de moleculaire eigenschappen van die cellenwolk en geven alle eicellen op basis daarvan een kwaliteitsscore. In combinatie met de embryo-inspectie levert dat knappe resultaten op’, zegt Van Hecke.

Daar ging wel tien jaar onderzoek aan vooraf. ‘Het is fantastisch dat de techniek haar weg naar de markt vindt. Daar doe je het allemaal voor, om koppels met problemen te helpen’, zegt Smitz.

Patiënten die de test aanvragen, moeten dat nu nog uit eigen zak betalen. De prijs ligt tussen 1.000 en 1.500 euro. Een luxeproduct? Enkel voor de happy few? ‘We voelen bereidheid om dat te betalen, en het geeft zoveel meer comfort voor de vrouw’, klinkt het. ‘In België wordt veel terugbetaald, maar er gaat enorm veel tijd verloren. Daar kunnen we als beginnend bedrijf niet op rekenen. Maar dat de test vanuit een gezondheidseconomisch standpunt interessant is, daar twijfelen we niet aan.’

©Kristof Vadino

Fertiga schat dat de overheid op die manier ettelijke miljoenen euro’s per jaar kan besparen. Bij volledige terugbetaling van de test spreekt Fertiga over 1 miljoen euro per 1.000 vrouwen die een fertiliteitstraject opstarten.

De test wordt al aangeboden in het UZ Brussel, dat het grootste fertiliteitscentrum in ons land herbergt. Maar daar houdt het op. De commercialisering heeft door de pandemie vertraging opgelopen. De timing van de lancering van de start-up was bijzonder ongelukkig. Tussen januari en maart vorig jaar nam Fertiga zes mensen in dienst, om daarna vast te stellen dat fertiliteitscentra - niet-essentiële zorg - enkele maanden de deuren sloten, zowel in het voorjaar als in het najaar. ‘Met die harde realiteit moeten we leven’, zegt ze. ‘En nog een leuke anekdote. De cellen die we analyseren, zijn eigenlijk coronacellen. We hebben onze test oorspronkelijk gelanceerd onder de merknaam Coronatest. Dat hebben we intussen wel aangepast’, zegt Van Hecke, die vroeger bij Roche Diagnostics werkte.

Internationaal potentieel

Fertiga mikt ook op niet-Belgische koppels. Het voert gesprekken in Duitsland. ‘Dit heeft internationaal potentieel’, zegt Van Hecke. ‘Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) ondervindt een op de zes koppels moeilijkheden om zwanger te raken. Natuurlijk gaat niet iedereen naar een fertiliteitscentrum, maar zelfs met een fractie daarvan spreken we over grote getallen. We zien een jaarlijkse groei van 5 à 10 procent. In Europa is dat eerder 5 procent, in China waar het nog in volle opmars is eerder 10 procent.’

Eén poging, één kind. Dat moet het streefdoel zijn. Maar dat zal waarschijnlijk nooit lukken.
Elien Van Hecke
Co-oprichter Fertiga

Van Hecke beseft dat Fertiga niet de heilige graal is voor alle koppels. ‘Eén poging, één kind. Dat moet het streefdoel zijn voor iedereen. Maar zo eenvoudig is het niet. De geneeskunde zal nog vooruitgang maken, maar er zal altijd een groep patiënten blijven bij wie het nooit zal lukken.’

De opstart van Fertiga is het zoveelste bewijs dat België wereldtop is in fertiliteitsonderzoek. Ons land had de primeur voor de eerste baby geboren na de transplantatie van eigen, ingevroren eierstokweefsel van de moeder. Die liet het weefsel in de aanloop naar een kankerbehandeling weghalen en invriezen om haar kinderwens te vrijwaren.

Doorbraak

Maar vooral de doorbraak met ICSI, waarbij een zaadcel rechtstreeks in een eicel wordt geïnjecteerd, zette ons land op de wereldkaart. Het is nog altijd de meest toegepaste inseminatietechniek. ‘België heeft een zeer liberale houding tegenover onderzoek met embryo’s. Daardoor staan we verder dan andere landen’, zegt Smitz.

Aan de VUB wordt geëxperimenteerd met wat een nieuwe gamechanger kan zijn: onrijpe eicellen uit het lichaam halen en met een nieuwe techniek ‘uitrijpen’ in een laboratorium, waarvoor de start-up Lavima werd opgericht. Dat concept is in de veefokkerij al ingeburgerd. Dus waarom niet bij mensen? ‘Het idee erachter is de hormoonbehandeling - die fysiek belastend is en duizenden euro’s kost - overbodig te maken. Meer comfort en efficiëntie’, klinkt het. ‘Vergeet niet dat zo’n hoormoonbehandeling risico’s inhoudt. Er zijn heel soms ernstige complicaties. Sommige vrouwen, die kerngezond waren, belanden op intensieve zorg.’

De techniek is echter nog niet even doeltreffend als de klassiek bevruchtingsmethodes. ‘We zien nog 8 procent minder zwangerschappen. Maar moet je het daarom in de vuilbak gooien? Je hebt een beetje minder kans, maar je bespaart je de troep, de stress en de ongemakken. Er is een balans tussen het resultaat en de moeite die je ervoor moet doen. Het is aan het koppel om dat te bepalen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud