De levenslijn voor een vaccin

Wereldwijd zijn meer dan 135 kandidaat-vaccins in de running. ©Photo News

Een vaccin tegen het coronavirus wordt voorgesteld als de enige garantie voor een min of meer normaal leven. Landen en fondsen gooien miljarden in de strijd om de ontwikkeling en productie te financieren. Een wedloop, of net samenwerking?

De productie en ontwikkeling van nieuwe vaccins of medicijnen is altijd een experimenteel en daarom onzeker proces. Dat maakt van de financiering een heikel punt: vaak zijn geldschieters of beleggers pas happig na de eerste veelbelovende testresultaten. Maar bij de ontwikkeling van een middel dat een pandemie moet bedwingen zijn minder drempels. Het coronavirus - met intussen 8,5 miljoen besmettingen, bijna een half miljoen doden én een geblutste wereldeconomie op de teller - zet druk op een traject dat doorgaans 10 à 15 jaar duurt. En daar is geld voor nodig.


De race naar het vaccin

De zoektocht naar een coronavaccin moet tien keer sneller dan normaal lopen. Welke van de 205 die nu in ontwikkeling is zal het halen? De Tijd volgt de wedloop op de voet in dit interactief overzicht.

Wereldwijd zijn meer dan 135 kandidaat-vaccins in de running. Die bevinden zich allemaal ergens tussen de preklinische fase en de gevorderde testfase op mensen. Het verst staan het Brits-Zweedse farmabedrijf AstraZeneca, dat samenwerkt met de universiteit van Oxford, het Amerikaanse biotechbedrijf Moderna en de farmamultinational Johnson & Johnson. Voor experts en vaccinmakers klinkt een periode van 12 tot 18 maanden ‘haalbaar’ om een werkend vaccin te ontwikkelen.
Dat zou baanbrekend zijn. De vorige recordtijd waarin een vaccin werd ontwikkeld en gemaakt, dateert van de ebola- uitbraak in 2015. Dat traject nam vijf jaar in beslag. En dan moet de echte challenge eigenlijk nog komen: het vaccin produceren en beschikbaar maken voor de voltallige wereldbevolking. Dat is niet alleen een logistiek maar ook een ethisch vraagstuk.

Samenwerking

In een poging de financiering achter deze primeur in de gezondheidszorg in kaart te brengen, verzamelde het Britse blad The Economist data: internationale donaties van regeringen, liefdadigheidsfondsen, bedrijven en multilaterale organisaties, zoals de VN. In totaal gaat het om een beloofde som van 7,1 miljard dollar, waarvan 1 miljard al effectief is betaald.

In dat overzicht staan regeringen - met Japan, Duitsland en Frankrijk op kop - in voor het leeuwendeel van de investeringen: bijna 4,7 miljard dollar. Dat is logisch, want het gaat om volksgezondheid, maar er speelt ook een politiek motief. Zo is het idee ontstaan van ‘de wedloop om het vaccin’. Vaccincoalities als CEPI (Coalition for Epidemic Preparedness Innovations), GAVI (Global Alliance for Vaccines and Immunizations) en de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) moeten dat vermijden door als doorgeefluik te fungeren.

Normaal volgen de fases van vaccinproductie elkaar op. Nu gebeurt alles parallel, waardoor investeerders gigantische risico’s lopen.
Luc Debruyne
Strategisch adviseur CEPI


Op 12 juni kreeg de Europese Commissie een mandaat om verkoopcontracten met farmabedrijven af te sluiten voor veelbelovende vaccins die nog in de ontwikkelings- of testfase zitten. Ze wil daarvoor een noodpot van 2,4 miljard euro aanspreken. Dat voorkooprecht moet vermijden dat de lidstaten met elkaar in competitie gaan om vaccins voor de eigen bevolking veilig te stellen. De Commissie aast op 300 tot 600 miljoen vaccindoses. Europees commissaris voor Gezondheid Stella Kyriakides riep de lidstaten op alle parallelle initiatieven te staken: ‘Het gaat hier om samenwerking, niet om concurrentie.’ Met die oproep richtte ze zich vooral tot Nederland, Frankrijk, Duitsland en Italië, die begin deze maand een ‘inclusieve vaccinalliantie’ opzetten.

‘Samenwerking is de enige manier om een vaccin snel, schaalbaar en toegankelijk te maken’, zegt Luc Debruyne, de Belgische voormalige CEO van GSK Vaccines en strategisch adviseur van CEPI. ‘Door de urgentie wordt het traditionele proces van vaccins produceren volledig omgegooid, en daardoor de verhoudingen ook. Normaal volgen de verschillende fases elkaar op. Nu gebeurt dat allemaal parallel, waardoor investeerders risico’s lopen.’

De Belg Luc Debruyne is strategisch adviseur bij CEPI en voormalig CEO van GSK Vaccines. ©Wouter Van Vooren

‘Daarom hebben CEPI, GAVI en de WGO de handen in elkaar geslagen. De centen worden samen beheerd, maar op verschillende manieren gespendeerd. CEPI investeert in ontwikkeling en risicovolle productie. Dat wil zeggen: we kunnen niet wachten met het opstarten van de productie tot we zeker zijn van een werkend vaccin. Je moet de nodige dosissen en ingrediënten voorzien om bijvoorbeeld snel te schakelen naar testfase 3, zonder dat er al positieve resultaten zijn voor fase 2.’ GAVI zet zich in voor de toegankelijkheid van een vaccin en koopt dosissen aan voor lagelonenlanden. In de voorbije 20 jaar heeft het samen met de WGO en Unicef 496 nieuwe vaccins geïntroduceerd in de 73 armste landen.

VS en China

Opvallend in deze data zijn de grote afwezigen China en de Verenigde Staten, nochtans bij de grootste vaccinproducenten ter wereld. Dat komt omdat de data geen ‘domestic funds’ in rekening nemen. De grootste economieën van de wereld investeren ook massaal in de ontwikkeling van een vaccin, maar vooral in uitsluitend nationale projecten.

Zo sprong de Amerikaanse president Donald Trump vrij letterlijk in de race met zijn Warp Speed Operation, een programma van meer dan een miljard dollar om een vaccin te faciliteren. Een ander voorbeeld is BARDA (Biomedical Advanced Research and Development Authority), een federaal agentschap dat ziektebestrijdingstechnologie financiert. Ook dat plant een miljard dollar te investeren in vijf kandidaat-vaccins, met een ‘expliciete voorkeur voor projecten met productiecapaciteit in de VS’.

1/7
Van de 7,1 miljard dollar aan internationale donaties die beloofd werd, is 1 miljard al uitgekeerd.


‘Dat nationalisme is logisch’, zegt Debruyne. ‘Natuurlijk zullen de VS eerst voor zichzelf produceren als ze een doorbraak bereiken. Maar het ene staat het andere niet in de weg. We hebben een goede wetenschappelijke samenwerking met Warp Speed. Ook met China is er een goede samenwerking, we hebben een CEPI-kantoor in Sjanghai. Er is een gezonde competitie, maar de gezamenlijke vijand is het virus.’

Bill Gates

Niet alleen de middelen van overheden komen van pas. Bij de donaties van liefdadigheidsfondsen steekt de Bill & Melinda Gates Foundation er met 360,5 miljoen dollar met kop en schouders bovenuit. Gates, de topman van de softwarereus Microsoft, liet zich al eerder uit over het gebrek aan internationale samenwerking.

‘Ik ben voor kapitalisme, maar tijdens een pandemie functioneren sommige markten niet, zoals die van de levensreddende middelen toont’, schreef hij in een opiniestuk in april. ‘De privésector heeft een belangrijke rol, maar als onze strategie tegen Covid-19 uitmondt in een biedoorlog tussen landen, vallen er nog meer slachtoffers. Covid-19 discrimineert niet op basis van nationaliteit, het trekt zich niets aan van landsgrenzen. Ik zeg dit omdat elk land zich heeft gericht op zijn nationale aanpak: hoe kunnen we onze inwoners beschermen? Dat is begrijpelijk, maar met zo’n besmettelijk en wijdverbreid virus moeten leiders beseffen dat, zolang er nog ergens een uitbraak is, Covid-19 een bedreiging blijft voor iedereen.’

We kunnen niet wachten met de productie tot we zeker zijn van een werkend vaccin.
Luc Debruyne
Strategisch adviseur CEPI


Gates’ Foundation stond aan de wieg van CEPI, samen met de Wellcome Trust, een Britse liefdadigheidsinstelling die medisch onderzoek subsidieert. In de coronacrisis doneerde dat fonds al 88,5 miljoen dollar. Het staat daarmee op de tweede plaats in de categorie filantropie. Het Chan Zuckerberg Initiative, van Facebook-oprichter Mark Zuckerberg en zijn vrouw Priscilla Chan, doneerde 25 miljoen dollar.

Een minderheid komt van grote bedrijven, volgens het onderzoek van The Economist. Zo investeerde Mastercard 25 miljoen dollar via GAVI. Het betaalbedrijf sloot in 2018 al een akkoord met GAVI om meer kinderen in de armste landen te kunnen vaccineren. Het Chinese platform TikTok schonk 10 miljoen dollar aan GAVI.

‘Deze belangrijke bijdrage zal ons niet alleen helpen om vaccins te ontwikkelen tegen Covid-19, maar het helpt ook om een mogelijk catastrofaal effect in de ontwikkelingslanden te voorkomen’, zei Seth Berkley, CEO van GAVI.


Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud