reportage

Het Belgische biotechbedrijf waar Bill Gates een oogje op heeft

©Kristof Vadino

Bill Gates investeerde al 45 miljoen euro in het Waalse Univercells. Hij ziet er dé manier in om vaccins en medicijnen betaalbaar te maken voor de hele wereld, met mogelijk in 2021 een coronavaccin als eerste wapenfeit. ‘Als jong, Belgisch bedrijf is het fijn te zeggen: kijk, we zijn hier ook.’

‘Daar staat het. Daarin maken we een coronavaccin’, zegt Jose Castillo, het wetenschappelijk brein achter Univercells. Ik zie niet meteen wat hij bedoelt, tot hij me wijst op het cilindervormig object in een hoek van een van de containerlabo’s van Univercells. Het ding is niet groter dan een thermosfles. ‘In there our magic happens’, klinkt het.

Het is een bioreactor, een microfabriekje dat tot 200.000 dosissen van een coronavaccin zal opleveren. ‘Dit is op kleine schaal. We zijn het productieproces nog aan het optimaliseren. Daarna pakken we het groter aan. Kom’, zegt Castillo. In het labo ernaast staat een bioreactor, met de omvang van de trommel van een droogkast, die miljoenen dosissen in één batch oplevert. ‘Hier werken we met vaccins voor mazelen en rodehond.’

Kort

Univercells, opgericht in 2013, ontwikkelde een nieuwe technologie om vaccins en biologische geneesmiddelen te produceren. De grootte van en de investeringskosten voor productie-installaties zouden daardoor met een factor tien dalen. Er lopen projecten voor vaccins tegen polio, mazelen, rodehond, hondsdolheid en Covid-19. De oprichters Hugues Bultot en Jose Castillo zijn met Univercells aan hun derde bedrijf toe. Univercells telt 185 werknemers en kreeg in de loop van de jaren al 45 miljoen euro van Bill Gates. De investeringsmaatschappij KKR pompte eerder dit jaar 50 miljoen euro in een van de dochterbedrijven.

De thermosfles en de droogtrommel. Daarin zit het unieke van de productietechnologie waar Univercells jaren aan sleutelde en die zelfs Bill Gates wist te verleiden tot grote investeringen. ‘We hebben bioreactoren ontwikkeld die radicaal anders zijn. Een installatie van ons is tien keer kleiner en kost tien keer minder dan die van klassieke vaccinproducenten, maar ze levert evenveel productie op. Wat zij met een investeringsbudget van 200 miljoen euro doen, doen wij met 20 miljoen euro.’

‘Biologics for all’, luidt de slogan van het bedrijf. ‘Dat was van in het begin onze missie. Met technologie medicijnen en vaccins betaalbaarder maken zodat ze toegankelijk zijn voor iedereen.’

45 miljoen
Bill Gates, medeoprichter van Microsoft, investeerde al 45 miljoen in het Waalse Univercells.

Dat idee trok al snel de aandacht van de Bill & Melinda Gates Foundation, de goededoelenfabriek van de miljardair en Microsoft-oprichter Bill Gates. De Foundation steunt onderzoek naar medicijnen, vaccins, diagnostica en medische toestellen die een oplossing kunnen bieden voor dodelijke infectieziektes, kindersterfte en andere uitdagingen waar de gezondheidszorg - vooral in ontwikkelingslanden - mee kampt.

Gates financierde in eerste instantie een polioproject van Univercells, raakte gaandeweg overtuigd en stak geregeld geld bij in de vorm van subsidies en kapitaal.

Deze week raakte bekend dat Univercells nogmaals 50 miljoen euro heeft bijgetankt bij tientallen investeerders. Het is een van de grootste kapitaaltransacties in de Belgische biotechsector dit jaar. Daar kan de komende weken of maanden nog een fors bedrag bijkomen.

Onder meer Guido Vanherpe (La Lorraine), Jean-Marc Heynderickx (Louis Delhaize), Rodolphe de Spoelberch (AB InBev) en Christian Dumolin (Koramic) investeerden, net als de federale en Waalse overheid via verschillende fondsen.

Amerikaanse investeerder

De opmerkelijkste naam in de lijst was zonder twijfel Adjuvant Capital - een fonds van Gates - dat 15 miljoen euro op tafel legde. Dat betekent dat Univercells al 45 miljoen euro uit het Gates-fortuin kreeg. ‘Dat we als Belgisch bedrijf daarin geslaagd zijn, is fantastisch’, zei oprichter Bultot ooit. ‘We zijn een van de tien bedrijven die Gates persoonlijk opvolgt.’

Dat is een pluim voor het werk dat Bultot en Castillo de voorbije zeven jaar hebben geleverd. ‘Het is een magisch team’, zegt Frederic Druck, die als topman van BioWin en Essenscia Wallonia al jarenlang de Waalse biotechsector overschouwt. ‘Bultot als CEO en visionair. En Castillo als wetenschapper en uitvinder.’

De weg naar de top

Bultot - opleiding rechten, economie en criminologie - maakte eerst een tussenstop in de financiële wereld vooraleer de biotechsector in te stappen. Castillo begon zijn carrière bij GSK dat in ons land een vaccinstad uitbouwde met duizenden werknemers. De twee zijn aan hun derde gezamenlijk avontuur bezig. Ze vonden elkaar een eerste keer in 2005 met de start-up Artelis die enkele jaren later voor 10 miljoen euro werd verkocht. De technologie van Artelis is de basis waarop Novartis het baby-Pia-medicijn produceert.

Vervolgens bouwden ze MastherCell uit tot een belangrijke schakel in de wereld van de immunotherapie en de regeneratieve geneeskunde. Het bedrijf sleutelt aan en kweekt immuuncellen van kankerpatiënten om beter gewapend de strijd tegen tumoren aan te gaan. De verkoop ervan in 2015 leverde 25 miljoen euro op, peanuts vergeleken met de 285 miljoen euro bij de doorverkoop begin dit jaar.

Met Univercells lijken ze hun vorige initiatieven fors te overtreffen. 180 mensen werken er al. ‘Ik ben in Charleroi opgegroeid tijdens de neergang van de staalindustrie’, zegt Bultot. ‘Het was mijn droom weer productie en innovatie naar de regio te brengen.’

Verschillende vaccins

Wat begon met een poliovaccin is diverse richtingen uitgeschoten. Ook vaccins voor mazelen, rodehond en hondsdolheid worden onder de loep genomen om die later te maken in opdracht van Unicef, de internationale vaccincoalitie GAVI of de Wereldgezondheidsorganisatie. Een ander project is de productie van adalimumab, de werkzame stof in Humira, een reumamedicijn met een miljardenomzet.

Het dochterbedrijf Univercells Technologies mikt op de productie en de verkoop van gepatenteerde bioreactoren. Daarvoor trok het de investeringsmaatschappij KKR mee in bad, goed voor een kapitaalinjectie van 50 miljoen euro. ‘Dat draait goed’, zegt Castillo. De technologie is ook geschikt om materialen te produceren voor gentherapie, een domein dat zeer hot is. ‘Al een 50-tal bedrijven gebruiken onze technologie voor hun klinische proeven. We hebben een productiecapaciteit van 1.000 bioreactoren voor eenmalig gebruik per jaar. Het gaat zo snel dat we eraan denken dat op te trekken.’

Corona

En dan is er nog Covid-19, die een turbo op het bedrijf zet. Samen met lokale spelers als Novasep en Eurogentec heeft Univercells in de race naar een vaccin de schijnwerpers op Wallonië gezet. ‘Dat stond niet in ons strategisch plan. Het was er plots, en we zijn erop gesprongen. We hebben de kennis om een rol van betekenis te spelen’, klinkt het.

Er lopen samenwerkingen met het Gentse Ziphius en het Spanish National Centre of Biotechnology. Maar het verst gevorderde vaccinproject is dat met het Italiaanse ReiThera. Dat is in de zomer begonnen met de veiligheidstesten op 300 mensen. Zonder ongelukken beginnen in juni 2021 grootschalige proeven. ‘Dan komen wij in het spel. Zij leveren het design van het vaccin, wij gaan het op grote schaal produceren’, zegt Castillo.

Daarvoor zijn op een nieuwe site in Jumet, vlak bij de luchthaven van Charleroi, twee productielijnen (bioreactoren en andere apparatuur) in aanbouw. Vermoedelijk zijn die in april operationeel. ‘De ene met een capaciteit van 300 miljoen dosissen voor Reithera, de andere met dezelfde capaciteit voor een ander vaccin’, zegt Castillo. ‘En dat alles voor een investering van amper 22 miljoen euro’, zegt Castillo, die aangeeft dat er nog voor 40 miljoen euro expansieplannen zijn.

Volgend jaar beginnen we voor een partner op grote schaal coronavaccins te produceren.
Jose Castillo
Oprichter en Chief Technological Officer Univercells

Maar wat als het Italiaanse vaccin de testen niet doorstaat en afgevoerd wordt? ‘Dat is een risico. Maar dan nog is de investering niet voor niets geweest. We kunnen die installaties voor andere programma’s gebruiken’, zegt Castillo. ‘En nee, dit vaccin zal niet te laat komen. Andere bedrijven lopen voorop, maar er zijn op korte tijd miljarden vaccins nodig als we iedereen willen vaccineren. Bovendien is het nog gissen of een vaccin langdurige bescherming biedt. Je hebt misschien meerdere vaccinatiecampagnes nodig. We zullen dan het tekort aan capaciteit invullen.’

Kan het de jackpot voor Univercells zijn? ‘Dat zie ik zo niet. Het heeft ons wel in een versnelling gebracht en het zou een prachtige kans zijn om de wereld te tonen dat een jong Belgisch bedrijf vaccins kan produceren.’

Om te tonen dat grootmacht GSK, uw vroegere werkgever, niet de enige is? ‘Exactly’, zegt Castillo. ‘Het zou fijn zijn om te zeggen: kijk, we zijn er ook.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud