Leuvense viroloog jaagt op coronavaccin

Viroloog Johan Neyts: ‘De komende decennia zullen we nog plots nieuwe, kwalijke virussen zien verschijnen.’ ©Dieter Telemans

In hightechlabo’s aan de KU Leuven sleutelen viroloog Johan Neyts en zijn team met revolutionaire DNA-technologie aan een vaccin tegen het nieuwe coronavirus. ‘Je kan het wat vergelijken met het brouwen van bier.’

‘Zie je die tentakels op de kroon? Zo hecht het virus zich aan de cellen van de luchtwegen. Wij willen een vaccin ontwikkelen dat antistoffen opwekt zodat die aanhechting niet gebeurt.’ Op zijn laptop toont viroloog Johan Neyts, de onderzoeksleider in het Rega Instituut van de KU Leuven, een microscopische foto van het nieuwe coronavirus.

Het is fantastisch dat er op veel fronten wordt gezocht. Het gaat erom zo talrijk mogelijk aan de start te komen en de meet te halen.
Johan Neyts, onderzoeksleider Rega Instituut

In hightechlabo’s sleutelt Neyts met zijn 40-koppige team - met Chinese, Indiase en Ghanese onderzoekers - aan een vaccin. Ze schoten in actie zodra ze het stukje genetische code van de bewuste tentakels kenden, nadat China op 12 januari de volledige DNA-sequentie van het coronavirus openbaar had gemaakt.

Neyts baseert zich op een revolutionair, gepatenteerd DNA-platform, dat de genetische code van viruseiwitten gebruikt die zich goed lenen om een immuunreactie op te wekken. Het team staat al ver met een nieuw vaccin voor gele koorts, dat met succes op dieren is getest.

Genetische code

‘Maar onze vaccintechnologie is modulair’, legt Neyts uit. ‘In het kandidaat-vaccin voor gele koorts kunnen we stukjes genetische code plakken van andere virussen, zoals het nieuwe coronavirus. We gebruiken enzymen die DNA-stukjes kunnen knippen en plakken. We creëerden zo al een dubbel experimenteel vaccin tegen gele koorts en hondsdolheid. We willen die ‘plug and play’-technologie nu ook toepassen op het coronavirus.’

Robots kunnen hier 24 uur op 24, 7 dagen op 7, honderdduizenden testen uitvoeren op virussen.
Johan Neyts
Onderzoeksleider Rega Instituut

Zulke vaccins kunnen snel op industriële schaal gekweekt worden in zogenaamde fermentoren, of bacteriefabriekjes. In een van de beveiligde labokamers zien we zo’n minifermentor, een glazen vat van 3 liter. ‘Je kan het proces een beetje vergelijken met het brouwen van bier’, zegt Neyts. ‘De bacteriën vermenigvuldigen zich en produceren het vaccin. Dat draagt de genetische code voor het kroontje van het coronavirus. Nadat het is ingespoten, maakt het lichaam zelf het vaccin aan.’

Euforie

Het Rega Instituut beschikt zelfs over een volautomatisch, wereldwijd uniek labo voor de manipulatie van virussen. ‘Robots kunnen hier 24 uur op 24, 7 dagen op 7, honderdduizenden testen uitvoeren op virussen’, zegt Neyts, voor de deur van het eerste veiligheidssas.

Professor Johan Neyts leidt in het Leuvense Rega Instituut een 40-koppig team. ©Dieter Telemans

Maar ondanks de belofte van zijn vaccintechnologie is Neyts als de dood voor euforie. Zijn kandidaat-vaccin voor het coronavirus is er nog lang niet. Testen op muizen beginnen, als alles goed loopt, over zes à acht weken. ‘Dan pas zien we of hun immuunsysteem effectief antistoffen aanmaakt tegen het virus’, zegt Neyts. ‘Voorlopig hebben we nog geen staal van het coronavirus, maar we krijgen dat hopelijk binnenkort te pakken.’ Nadien volgt nog een lang traject om de veiligheid en de werkzaamheid van het kandidaatvaccin op mensen te testen.

Race naar vaccin

Internationaal is Neyts niet de enige die werkt aan een vaccin tegen het coronavirus. In China werken ze de klok rond. ‘Dat weet ik omdat mijn Chinese onderzoekers mij updaten over de Chinese media.’ Neyts was er in oktober op conferenties en ontmoette onderzoeksteams in de coronavirusbrandhaard Wuhan en andere steden.

De komende decennia zullen we nog plots nieuwe, kwalijke virussen zien verschijnen.
Johan Neyts
Onderzoeksleider Rega Instituut

Op zijn kast illustreert zijn eretitel van de universiteit van Shandong zijn goede banden met zijn Chinese collega’s. ‘Vandaag werken we al veel beter samen dan 15 jaar geleden’, zegt Neyts, die al 30 jaar rond virussen werkt. ‘Hun faciliteiten en werkethos zijn ongezien. Ik moest onze nachtwaker ooit de opdracht geven een van mijn Chinese onderzoekers, die veel te hard werkte, ’s nachts naar huis te sturen.’

Ook de internationale coalitie CEPI (Coalition for Epidemic Preparedness Innovations) heeft drie onderzoeken lopen naar een vaccin tegen het coronavirus. Die krachtenbundeling van overheden, liefdadigheidsorganisaties en farmabedrijven zit op een budget van 750 miljoen dollar. CEPI-CEO Richard Hatchett liet afgelopen weekend verstaan over 16 weken een kandidaat-vaccin tegen het coronavirus op mensen te willen testen.

Tanks en straaljagers

‘Het is fantastisch dat er op veel fronten wordt gezocht. Het gaat erom zo talrijk mogelijk aan de start te komen en de meet te halen.’ Toch moet Neyts iets van het hart. ‘Vandaag hebben we geen coronavirusremmer om zieke patiënten te behandelen. Er is een antiviraal middel tegen ebola dat enige werkzaamheid vertoont tegen coronavirussen. Dat zou nu getest worden. Ook sommige hiv-middelen hebben mogelijk een gunstig effect.’

Neyts wil dat overheden meer middelen pompen in de ontwikkeling van virusremmers voor er nieuwe virussen opduiken. ‘Defensie investeert in tanks of straaljagers. Maar we moeten ook een verdediging bouwen tegen virussen. En erop toezien dat voor elke virusfamilie minstens één geneesmiddel bestaat, zodat we snel kunnen schakelen. Want de komende decennia zullen we nog plots nieuwe, kwalijke virussen zien verschijnen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect