Maken darmbacteriën ons gelukkig?

Jeroen Raes van het VIB-KU Leuven Centrum voor Microbiologie. ©rv

Een Leuvens onderzoeksteam heeft met genetische analyses van de stoelgang van duizend Belgen darmbacteriën ontdekt die mogelijk de sleutel vormen om depressie te behandelen. ‘Dit is echt fascinerend.’

Onze darmen hebben een wandoppervlakte van een paar honderd vierkante meter en zitten vol piepkleine bewoners - bacteriën - die alles samen zowat anderhalve kilo wegen en ons microbioom vormen. Die zitten er niet alleen om een boterham of banaan te verteren. Ze regelen onder andere mee het immuunsysteem en maken stoffen aan die ontstekingsremmend werken of van belang zijn voor de bloedstolling.

Steeds vaker duiken signalen op dat ze een rol spelen in het hele lichaam en mogelijk ziektes in gang zetten of beïnvloeden. Dat gaat van chronische darmaandoeningen en obesitas tot diabetes en kanker. De invloed van onze darmflora lijkt zelfs tot in onze hersenen te reiken. Dat blijkt uit een grootschalig onderzoek van het VIB-KU Leuven Centrum voor Microbiologie.

Vlaams Darmflora Project

Afdelingshoofd Jeroen Raes staat wereldwijd te boek als een van de pioniers in het microbioomonderzoek. In ons land is hij vooral bekend als de trekker van het Vlaamse Darmflora Project waarbij vrijwilligers stoelgangstalen inleverden voor wetenschappelijk onderzoek. De nieuwe studieresultaten, die in Nature verschijnen, zijn daar een rechtstreeks gevolg van. Ze openen een nieuwe piste om depressieve patiënten te helpen. ‘We zijn hier al heel lang op aan het werken’, zegt hij.

Stoelgangstalen in een Leuvense diepvries. ©rv

Dat darmbacteriën een effect hebben op de hersenen, lijkt voor de buitenstaander bizar. ‘Het is fascinerend en tot de verbeelding sprekend’, zegt Raes. Maar het is helemaal niet zo gek als het klinkt. Raes legt uit: ‘De stoffen die bacteriën in de darmen aanmaken kunnen via het bloed in de hersenen terechtkomen. Bovendien heeft het zenuwstelsel via de vagus nervus een rechtstreekse connectie tussen darmen en hersenen. Bacteriën kunnen via die weg de zenuwen in onze hersenen prikkelen.’ Uit onderzoek is gebleken dat sommige darmbacteriën neuroactieve stoffen zoals dopamine en serotonine – of de voorlopers ervan - aanmaken en zo de gemoedstoestand kunnen regelen.

Depressie

Raes en zijn doctoraatsstudente Mireia Valles-Colomer ontdekten twee groepen bacteriën - Coprococcus en Dialister - die gelinkt zijn aan de mentale gezondheid. ‘Bij patiënten met depressie komen die bacteriën veel minder voor’, luidt het.

Voor het onderzoek werd de stoelgang en de darmflora van meer dan 1.000 Vlamingen geanalyseerd en gekoppeld aan de medische toestand en een uitgebreide vragenlijst die peilde naar de mentale gezondheid. Raes en co. deden daarvoor een beroep op de genetische analyse van het bacterieel DNA en bio-informatica en complexe wiskundige modellen om de gigantische hoeveelheid data te verwerken.

1.000
Onderzoek
Voor het onderzoek werd de stoelgang en de darmflora van meer dan 1.000 Vlamingen geanalyseerd en gekoppeld aan hun medische toestand en aan een uitgebreide vragenlijst die peilde naar de mentale gezondheid.

‘Het is de eerste keer dat een dergelijke analyse op zo’n grote schaal gebeurt’, aldus Raes. ‘Er waren wel al kleine proeven of testen op muizen, maar dit is een grote stap vooruit.’ Hij benadrukt dat de resultaten van de studie bevestigd zijn op een dataset van de universiteit van Groningen, en bij zware depressiepatiënten op de psychiatrische afdeling van het Leuvens ziekenhuis Gasthuisberg.

Bacteriën in een pil

‘Het zijn robuuste resultaten’, zegt hij trots. Dit kan de deur openen naar nieuwe, specifieke probiotica voor depressiepatiënten. Dat kunnen gevriesdroogde bacteriën in een pil zijn, of je kan die aan een yoghurt toevoegen.

Uit onderzoek is gebleken dat sommige darmbacteriën onze gemoedstoestand kunnen regelen.

‘Maar’, zet Raes een kanttekening bij het onderzoek, zoals het een wetenschapper betaamt. ‘We zien een link, maar dat zegt niets over de causaliteit. Zijn die bacteriën belangrijk om u gelukkig te houden? Of heeft depressie een effect op je lichaam of op je eetpatronen, waardoor die bacteriën verdwijnen? Dat weten we nog niet.' 

De volgende stap – op weg naar een medicijn - is de bacteriën toedienen aan proefdieren en zien wat er gebeurt. Eenvoudig is dat niet, want hoe meet je depressie bij dieren? ‘De psychologie van de muis bestuderen is niet evident, maar er bestaan wel gedragsexperimenten om de mentale gezondheid en bijvoorbeeld de angst van muizen te evalueren’, zegt Raes. ‘Goed onderzoek vraagt tijd. Het microbioomdomein is nog jong maar boekt snel vooruitgang.’

Parkinson

In andere, weliswaar kleinere studies, doken eerder ook al indicaties op dat onze darmflora een effect kan hebben op autisme, angststoornissen, schizofrenie, alzheimer en parkinson. Zo werden angstige muizen na een stoelgangtransplantatie opnieuw rustig, wat erop wijst dat je psychologie in principe kan transplanteren. En binnenkort start in Gent een studie met 40 parkinsonpatiënten om na te gaan of een stoelgangtransplantatie een impact heeft op de hersenziekte.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect