Nobelprijs voor DNA-schaar

Dat Emmanuelle Charpentier (l.) en Jennifer Doudna de Nobelprijs zouden krijgen, was volgens kenners 'een kwestie van tijd'. ©AFP

De wetenschappers Emmanuelle Charpentier en Jennifer Doudna ontvangen de Nobelprijs Chemie voor de ontwikkeling van Crispr-Cas, een eenvoudige manier om te knippen en plakken in het DNA met toepassingen gaande van medicijnen tot gezondere frieten.

Crispr-Cas kan je vergelijken met een DNA-schaar of een genetische tekstverwerker. Sinds de ontwikkeling een decennium geleden heeft de techniek het genetisch onderzoek wereldwijd verspoedigd. Biochemici hanteren de techniek om dieren en planten resistent te maken tegen aandoeningen zoals ziektes.

Zo werden in 2017 al muggen dankzij de methode resistent tegen malaria. Bij mensen wordt door onderzoekers getest of Crispr cellen kan creëren om kanker te terug te dringen.

'Eigen revolutie'

'Als je een stap terug doet, dan zie je dat deze technologie mensen in staat stelt om hun eigen evolutie te veranderen', vertelde Jennifer Doudna in 2016 in een interview met het Nederlandse NRC Handelsblad.

De 56-jarige biochemicus uit de Verenigde Staten werkte jarenlang samen met haar Franse collega Charpentier (51) om de methode van Crispr-Cas verder te ontwikkelen.

Door het winnen van de prestigieuze prijs ontvangen de scheikundigen dit jaar tien miljoen kronen, zo'n 950.000 euro. Dat is een miljoen kronen meer dan in 2019.

Deze week wordt elke dag een Nobelprijs uitgereikt. Vrijdag volgt de winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede. De ceremoniële uitreiking vindt traditioneel plaats op 10 december. Onduidelijk is hoe die georganiseerd gaat worden.

Internationale doorbraak

Afgelopen jaren schreven al diverse media lovend over Crispr-cas. Het Amerikaanse vaktijdschrift Science noemde de techniek de wetenschappelijke doorbraak van 2015. Een Belgische wetenschapper kondigde de Nobelprijs toen al aan. 'Het is een kwestie van tijd voor die een Nobelprijs oplevert.'

‘Je kan er genen mee uitschakelen. En door een nieuw stukje DNA mee te leveren kan je een fout herstellen’, aldus Nico Callewaert van het Gentse centrum voor Medische Biotechnologie. ‘Dat is zoveel makkelijker, goedkoper, gerichter en sneller dan wat bestond.’

Het vakblad Nature vergeleek Crispr/Cas9 met de Ford T. Dat was niet de eerste auto, maar wel het model dat de maatschappij veranderde. De experimenten waar vroeger een doctoraat van vier jaar voor nodig was, gebeuren nu in enkele maanden.

Terughoudendheid

Toch heerst er nog veel terughoudendheid rondom genbewerkingstechnieken, zoals Crispr-cas. In 2018 legde het Europees Hof van Justitie strenge voorwaarden op aan de nieuwe ggo-technieken. Al bleken die funest voor het onderzoek naar een duurzamere landbouwproductie, zo zeiden tegenstanders toen.

Een jaar later drongen wetenschappers er bij de Europese Unie op aan om soepelere regels rond genbewerkingstechnieken in te voeren, zoals Crispr-cas. De angst is onder meer dat deze technieken niet alleen worden ingezet bij ziektes.

Maar volgens Callewaert kunnen er niet zomaar kinderen op bestellingen ontstaan. Zo valt de haarkleur niet met één gen te manipuleren. 'Laat staan intelligentie of een goed karakter. Maar de media schrijven er wel graag over.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud