Advertentie
interview

‘Over een paar jaar lezen we je volledige DNA voor 100 dollar’

©BELGAIMAGE

Superkrachtige machines om DNA uit te lezen van de Amerikaanse wereldleider Illumina lagen mee aan de basis van de snelle ontwikkeling van coronavaccins. En er is meer op komst. ‘De 21ste eeuw is die van de genetische revolutie’, zegt CEO Francis deSouza in een exclusief gesprek.

Bij de ongezien snelle ontwikkeling van de coronavaccins speelde, onder de radar, een baanbrekende technologie een glansrol. De bal ging al in november 2019 aan het rollen, toen van een pandemie nog geen sprake was.

In die periode kreeg Francis deSouza (50), de Amerikaanse CEO van het Californische Illumina, de wereldleider in machines om DNA (de drager van erfelijke eigenschappen) uit te lezen, een oproep van zijn team in China. De boodschap: er waart een mysterieuze, onbekende longziekte rond. De dringende vraag van de Chinese overheid: of Illumina’s krachtigste machine de genetische code van dat virus kon helpen te kraken uit bloedstalen van de eerste patiënten in het Chinese Wuhan.

Illumina

  • Beursgenoteerde Amerikaanse wereldleider in de productie en de verkoop van machines om DNA uit te lezen. Verkoopt ook allerlei testen, bijvoorbeeld prenatale testen of testen om de juiste therapie voor kankerpatiënten te selecteren.
  • Door het Amerikaanse tijdschrift Time eerder dit jaar bestempeld als een van de invloedrijkste 100 bedrijven.
  • Verkocht en plaatste wereldwijd al 17.000 machines bij 7.300 klanten. Daaronder vallen ziekenhuizen, academische en farmaceutische labo’s en overheidscentra voor ziekecontrole.
  • Omzet (2020): 3,2 miljard dollar.
  • 7.800 werknemers wereldwijd.

Nadien ging het razendsnel. Begin januari vorig jaar, nauwelijks twee maanden na het telefoontje, slaagt een team van Chinese virologen erin om dankzij Illumina’s NovaSeq-machine - zo groot als een fotokopieerapparaat - het genoom van het Wuhan-oervirus in kaart te brengen.

Die genetische blauwdruk wordt op 10 januari 2020 openbaar toegankelijk gemaakt, zodat onderzoekers wereldwijd in actie kunnen schieten om vaccins, virusremmers en diagnosetesten te ontwikkelen. Anders gesteld: zonder die snelle beschikbaarheid van het virusgenoom hadden Pfizer-BioNTech en Moderna hun vaccins nooit in een recordtijd kunnen ontwikkelen.

Zette de coronapandemie de kracht van genetische sequencing, het uitlezen van DNA, nog nadrukkelijker op de kaart?

Francis deSouza: ‘De pandemie heeft de maatschappelijke aanvaarding in de gezondheidszorg met zo’n vijf à tien jaar versneld. Het bleek een opportuniteit om te tonen wat genetische sequencing kan betekenen in de strijd tegen een infectieziekte.’

‘De Amerikaanse vaccinontwikkelaar Moderna, waar wij mee samenwerkten, heeft nooit het levende virus in handen gehad. Het bedrijf bouwde zijn vaccin zuiver op basis van genetische virusdata die waren afgelezen op onze machines. Daarnaast zagen we in deze crisis ook het gebruik van genetica als surveillance-instrument opduiken.’

Wat bedoelt u daarmee?

deSouza: ‘Illumina-machines worden nog altijd ingezet om de genetische evolutie van nieuwe virusvarianten in kaart te brengen en de verspreiding te monitoren. We begonnen in het Verenigd Koninkrijk, maar inmiddels surveilleren meer dan 70 landen met onze machines de circulatie van virusvarianten. Om dat te kunnen, schonken we ook machines aan landen die dat nooit eerder hadden gedaan, zoals in Afrika.’

‘We werken nu ook met overheden om een wereldwijd monitoringnetwerk voor allerlei ziekteverwekkers op poten te zetten. Als we vroeg genoeg bij een nieuwe virusuitbraak zijn of bij de sprong van een ziekteverwekker van een dier naar de mens, kunnen we sneller handelen om die lokaal onder de knoet te houden en zo wereldwijde verspreiding vermijden.’

‘Als we alles juist doen, zou dit de laatste pandemie geweest kunnen zijn. Maar er is nog veel werk aan de winkel. We hebben nood aan een surveillancenetwerk in alle landen. En alle overheden moeten vanzelfsprekend bereid zijn data te delen. Anders heeft het geen zin.’

De snelle decodering van het coronavirus was maar mogelijk dankzij de reuzenstappen van de voorbije 20 jaar. Het uitlezen van DNA gebeurde almaar sneller en goedkoper.

DeSouza: ‘Absoluut. Het duurde 15 jaar om het eerste menselijke genoom begin jaren 2000 uit te lezen en dat kostte ook nog eens 3 miljard dollar. In 2007 kostte het nog 150.000 dollar om een genoom uit te lezen op onze machine. Vandaag kunnen we dat al in minder dan een dag, voor 600 dollar. En ik verbond me er al publiekelijk toe dat we die kostprijs de komende jaren tot 100 dollar zullen reduceren.’

‘Ter vergelijking: de prijsdaling van het uitlezen van menselijke genomen verliep de voorbije jaren vele malen sneller dan die van microchips en pc’s. De 19de eeuw was de eeuw van de industriële revolutie, de 20ste die van de digitale revolutie. De 21ste eeuw zal de eeuw zijn van het genoom en de genetische revolutie. Maar we staan nog maar aan het prille begin, want we hebben wereldwijd nog maar van minder dan 1 procent van de mensen het volledige genoom uitgelezen.’

De grote technologische sprong voorwaarts van de voorbije jaren leidde er in elk geval al toe dat Illumina-machines wereldwijd gebruikt worden door meer dan 7.000 klanten, van ziekenhuizen tot academische en farmaceutische labo’s, om supersnel DNA uit te lezen uit onder meer bloed, weefsel of speeksel.

DNA-sequencing betonneerde haar stek als een cruciale techniek in de moderne wetenschap omdat ze mee aan de basis lag van grote medische doorbraken van het voorbije decennium. Zo was sequencing de motor van de ongekende versnelling van de ontwikkeling van kankerbehandelingen die specifiek zijn afgestemd op het genetische profiel van de patiënt.

Tegelijk leidde de techniek tot de identificatie van duizenden nieuwe erfelijke ziektes, het besef dat onze darmflora mogelijk een cruciale rol speelt in ziektes als obe- sitas of alzheimer, en het al eerder geschetste snelle inzicht in de eigenschappen van het coronavirus.

‘De voorbije twee decennia zagen we grote doorbraken, vooral in diagnostiek’, zegt deSouza, die sinds 2016 topman is van Illumina en voordien aan de slag was bij het softwarebedrijf Symantec. ‘Denk aan non-invasieve prenatale testen, die wij ook al jaren verkopen. Via zo’n bloedtest kan je de gezondheid van de foetus inschatten in de eerste drie maanden van een zwangerschap. Voordien moest je dat doen door met een lange naald in de buik van een zwangere vrouw te prikken, met soms zelfs het risico op een zwangerschapsafbreking.’

‘Zo’n 5 procent van de baby’s wordt geboren met een genetische aandoening. Maar het is vaak moeilijk om snel de juiste diagnose te stellen. Gemiddeld zijn de ouders vertrokken voor een diagnoseodyssee van zeven jaar, met vaak ook nog eens een paar verkeerde diagnoses onderweg. In de Verenigde Staten betekenen die torenhoge medische kosten in zo’n 9 procent van de gevallen het bankroet voor de ouders. Een genetische bloedtest kan al de eerste dagen na de geboorte en in de helft van de gevallen krijgt het kind meteen een diagnose. Soms kan je de vertraging van de ontwikkeling van de baby ook meteen stoppen als je snel tussenbeide komt.’

Welke medische doorbraken kan snelle DNA-analyse nog realiseren?

DeSouza: ‘Genetica zal de gezondheidszorg het komende decennium transformeren. Je genoom zal het fundament worden van je gezondheidsprofiel. Je zal je genoom kunnen gebruiken om te begrijpen welke aandoeningen je wellicht zal krijgen. Genetica zal je zeggen aan welke aandoeningen je lijdt en je informeren hoe je die moet behandelen. Je zal meer genetische diagnosetesten zien opduiken en meer therapieën die gebaseerd zijn op genetische data. Je ziet zo’n precisietherapie nu al in kankerbehandelingen, maar je zal die ook in tal van andere domeinen zien. Genetica zal er ook toe leiden dat we beter kunnen vaststellen welke therapie werkt voor iemand en welke niet.’

Genetica zal de gezondheidszorg het komende decennium transformeren. Je genoom wordt het fundament van je gezondheidsprofiel.
Francis deSouza
CEO Illumina

Illumina dook de voorbije maanden ook op in het nieuws nadat het de overname, voor 7 miljard dollar, had bekend- gemaakt van het Amerikaanse biotech- bedrijf Grail. Dat bedrijf, ooit ontstaan als spin-out van Illumina, ontwikkelde een beloftevolle kankerdiagnosetest, die al op doktersvoorschrift gebruikt wordt in de Verenigde Staten.

Via de test kan je in een paar druppels bloed speuren naar DNA-fragmenten die door tumoren worden afgescheiden. Zo is het mogelijk 50 soorten kanker tegelijk in een vroeg stadium op te sporen, nog voordat symptomen opduiken.

U voorspelt dat de Grail-test ‘verreweg de grootste klinische toepassing van genetische sequencing zal zijn het komende decennium’. Waarom?

DeSouza: ‘Kanker doodt nu zo’n 10 miljoen mensen per jaar. We weten dat als je de ziekte vroeg detecteert, zelfs voor sommige van de dodelijkste types, je kansen op overleving significant hoger liggen. Zo’n diagnosetest als die van Grail is een enorme stap voorwaarts omdat hij erg accuraat is. Het aandeel vals positieven (mensen die een kankerdiagnose krijgen, maar niet ziek zijn, red.) is kleiner dan 1 procent, wat veel lager is dan bij andere beschikbare screenings.’

‘Ikzelf zal de test Grail-test in elk geval jaarlijks doen. Ze heeft zeker zin voor 50-plussers of mensen bij wie al kanker is vastgesteld in de familie. Zulke testen zullen tot gevolg hebben dat veel minder kosten gemaakt worden in de gezondheidszorg, omdat het veel goedkoper is kanker in een vroeg stadium te behandelen.’

Tegelijk kreeg de miljardenovername tegenwind van de Amerikaanse kartelwaakhond Federal Trade Commission en de Europese Commissie. De deal zou de concurrentie en de innovatie fnuiken.

Met onze Grail-test kunnen we 50 soorten kanker tegelijk in een vroeg stadium opsporen.
Francis deSouza
CEO Illumina

DeSouza: ‘Grail was niet van plan zijn test het komende decennium in de Europese Unie te lanceren. Het focuste op drie landen: de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Canada. Dat is gebruikelijk bij vernieuwers in de genetica. Illumina verkoopt daarentegen producten in meer dan 140 landen. Wij zullen de Grail-test veel sneller naar de Europese Unie, Azië, Zuid-Amerika en Afrika kunnen brengen. In deze pandemie zagen we wat er gebeurt als je levensreddende technologie, zoals coronavaccins en diagnosetesten, beperkt tot een aantal rijke landen.’

DNA-sequencing voor dummy’s

  • Illumina produceert sequencingmachines die het DNA van mensen, maar ook van virussen, microben, planten of dieren, in kaart brengen.
  • Je kan er een selectie van genen mee uitlezen, bijvoorbeeld om te zoeken naar specifieke afwijkingen die kunnen wijzen op een ziekte, maar ook het volledige menselijke genoom.
  • De technologie was cruciaal om de genetische code van het coronavirus uit te lezen en om varianten te detecteren en de circulatie te monitoren.
  • Met dergelijke machines, die onder meer data aflezen uit bloed, weefsel of speeksel, is het ook mogelijk zeer gedetailleerd het DNA van kankercellen in kaart brengen, wat al heeft geleid tot een diagnosetest die in een vroeg stadium op 50 kankertypes tegelijkertijd screent.

‘We willen daarnaast de terugbetaling versnellen. Vandaag kost de Grail-test 950 dollar per jaar in de Verenigde Staten, wat niet voor iedereen is weggelegd. We werkten de voorbije jaren al aan de terugbetaling van genetische testen voor 1 miljard mensen, onder meer voor prenatale testen, de selectie van de juiste kankerbehandeling en het screenen van kinderen op genetische aandoeningen. Wij willen nu dat ook de Grail-test niet alleen voor de rijken beschikbaar is.’

Nogmaals: wat met de kritiek van de Europese en de Amerikaanse waakhond dat de overname van Grail de concurrentie fnuikt, omdat Illumina nu zowel de machine als de test in handen heeft?

DeSouza: ‘Die kritiek is onterecht. Omdat wij het voorbije decennium net competitie mogelijk hebben gemaakt in elke markt waarin we actief zijn. We zijn in de markt van de non-invasieve prenatale testen begonnen in 2013, na een overname. We hebben meteen andere spelers toegelaten in dat veld, door onze intellectuele eigendom in licentie te geven. Vandaag verdienen we acht keer meer geld door onze sequencingmachines te verkopen aan bedrijven die concurreren met zo’n gelijkaardige test dan met onze eigen tests. In elk domein dat we al betraden, steeg het aantal concurrenten. Het aantal uitgevoerde testen is toegenomen, terwijl de prijs naar beneden ging. Als je naar onze geschiedenis kijkt, zie je dat wij nog nooit de concurrentie hebben verstikt.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud