analyse

Rusland claimt met Spoetnik V overwinning in vaccinrace

De Russische president Vladimir Poetin zegt dat een van zijn dochters het vaccin tegen het nieuwe coronavirus al kreeg toegediend. ©via REUTERS

De Russische overheid heeft een vaccin tegen Covid-19 goedgekeurd. Volgens president Vladimir Poetin biedt het een effectieve bescherming tegen het coronavirus.

Wereldwijd speuren honderden bedrijven en onderzoeksinstellingen nu al maanden naar een werkzaam vaccin tegen het dodelijke coronavirus. Die race is de hedendaagse versie van de ruimtewedloop van vorige eeuw. Dat vinden toch de Russen, die de overwinning claimen dankzij een vaccin dat is ontwikkeld in het Gamaleya Institute in Moskou. Het middel wordt Spoetnik V genoemd, een verwijzing naar de eerste Sovjet-satelliet uit 1957.

De propagandamachine rond het vaccin draaide de voorbije weken al volop met berichten dat Rusland vanaf oktober massaal zou vaccineren en foto's van flesjes met het vaccin. Kirill Dmitrijev, het hoofd van het Russische investeringsfonds dat het onderzoek financierde, verklaarde dat de Amerikanen weer verbaasd zullen zijn als ze zien dat de wedloop door Rusland gewonnen is.

Het was president Poetin zelf die dinsdag met het finale nieuws op de proppen kwam: 'De eerste registratie is gebeurd. Ik hoop dat we snel met de massaproductie kunnen beginnen.' Hij verzekerde dat het vaccin 'effectief is, een sterke immuniteit biedt en al de nodige testen doorstond'.

Geknutseld

Of dat klopt, kan niet worden geverifieerd. De ontwikkelaar Gamaleya, die hulp kreeg van het leger, gaf nog geen data vrij en publiceerde geen letter wetenschappelijke literatuur. 'Op zich zou de technologie wel kunnen werken', zegt de viroloog Johan Neyts van het Rega Instituut (KU Leuven). De Russen gebruiken dezelfde methode als die van de universiteit van Oxford en Johnson & Johnson (Janssen Pharmaceutica). 'Maar we hebben geen enkel zicht hoe ze het in elkaar hebben geknutseld.'

De propagandamachine rond het vaccin draaide de voorbije weken al volop.

De medische wereld reageert dan ook verrast dat Rusland nu al victorie kraait, terwijl in het land pas in juni testen begonnen die normaal vele maanden tot jaren duren. Anthony Fauci, de bekendste virusbestrijder in de VS, liet eerder deze maand optekenen dat hij hoopte dat landen als Rusland en China hun vaccins daadwerkelijk testen voor ze die toedienen aan iemand.

Op de website van de Wereldgezondheidsorganisatie WGO, die alle vaccinprojecten in kaart brengt, is de status van het Gamaleya project 'fase 1'. Dat is slechts de eerste en kleinste van de drie onderzoeksfases die klassiek gebeuren om de veiligheid en de werking van geneesmiddelen te testen.

Grootschalige testen - en zeker de fase 3 met duizenden testpersonen - lijken dus nog niet te zijn gebeurd. De Russische sectororganisatie voor klinisch onderzoek ACTO - een organisatie gelieerd aan westerse farmabedrijven - had maandag in een open brief nog opgeroepen het middel nog niet goed te keuren omdat er nog niet voldoende is getest.

ACTO zegt dat officieel minder dan 100 mensen het vaccin al hebben gekregen. De organisatie vindt dat Gamaleya nog werkt volgens het 'heroïsche paradigma' van honderd jaar geleden, waarbij resultaten belangrijker zijn dan mensenlevens.

Dochter Poetin

Poetin heeft die waarschuwingen duidelijk in de wind geslagen. Hij smoorde alle kritiek op de veiligheid van het middel door te zeggen dat een van zijn eigen dochters het al kreeg toegediend. Ze kreeg wat koorts, maar die daalde snel, voegde hij eraan toe.

Neyts denkt dat Rusland groen licht gaf nadat een vroege studie een immuunrespons opleverde, en dat het geen langdurige grote testen heeft gedaan. 'Maar het volstaat niet dat er goede resultaten zijn bij proefdieren of een kleine groep mensen', zegt de Leuvense viroloog. 'Fase 3-studies, waarbij een kandidaat-vaccin én een placebo worden getest op duizenden mensen, die gedurende een tijd nauw en gecontroleerd worden opgevolgd, zijn essentieel.'

'Het gaat tegen alle richtlijnen in iets bij miljoenen mensen te introduceren voor je weet of het bij grote groepen werkt en veilig is', zegt de Neyts die zelf onderzoek doet naar een Covid-19-vaccin. Hij noemt de Russische aanpak 'gevaarlijk'. Tijdens die studies moet je net de juiste balans vinden tussen de activatie van het immuunsysteem, de werkzaamheid van het vaccin en nevenwerkingen zoals koorts.

Je mag en moet nu snel lopen, maar essentiële zaken overslaan is een stap te ver. Men moet de bevolking geen blaasjes wijsmaken.
Johan Neyts
Viroloog KU Leuven

'Tussen haakjes: in de VS beweert ook president Donald Trump dat het Amerikaanse Moderna tegen de verkiezingen in november een vaccin klaar zal hebben. Ik denk dat ze al blij mogen zijn als ze tegen de inauguratie (in januari, red.) de data van de studie hebben.'

Hij vindt ook dat de Russen de claim dat het vaccin twee jaar bescherming biedt absoluut niet kunnen waarmaken. 'Dat is nattevingerwerk zolang je dat niet gemeten hebt. Je mag en moet nu snel lopen, maar essentiële zaken overslaan is een stap te ver. Men moet de bevolking geen blaasjes wijsmaken.'

Toch lijkt Rusland te scoren met zijn aanpak. India, Brazilië en een twintigtal andere landen hebben interesse in Spoetnik V. De Filipijnse president Rodrigo Duterte ook. Hij biedt zich aan als vrijwilliger om als eerste voor de camera's een injectie te krijgen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud