UZ Gent: 'Binnen de 24 uur hadden we farmareus Gilead aan de lijn'

Linos Vandekerckhove en Marie-Angelique De Scheerder. ©Jonas Lampens

Onderzoekers van het UZ Gent hebben voor het eerst in kaart gebracht waar het hiv-virus zich in het lichaam in alle stilte verschuilt, in afwachting van een opflakkering. ‘De ziekte hebben we goed onder controle, maar nu staan we ook een stap dichter bij de genezing.’

‘Het idee dat er iets in je lichaam zit dat er niet hoort te zitten, is een vies idee’, zegt een hiv-patiënt die heeft deelgenomen aan de Gentse studie. Twaalf jaar geleden raakte hij besmet, door een condoomscheur. Gelukkig is hiv al sinds de komst van virusremmers eind jaren 90 in principe geen doodsvonnis meer. ‘Met één pil per dag heb ik alles onder controle. Ik neem die ’s avonds voor ik naar bed ga. Dat is een gewoonte en de pil heeft niet echt bijwerkingen’, zegt de patiënt.

Met één pil per dag is alles onder controle. Maar het idee dat er iets in je lichaam zit dat er niet hoort te zitten, is een vies idee.
Een hiv-patiënt

Geen onoverkomelijke situatie, maar voor de rest van zijn leven hangt hij wel vast aan dat pilletje, en aan dat ‘vies idee’. Want als de behandeling wordt onderbroken, dan schiet het restvirus dat zich in kleine hoeveelheid ergens schuilhoudt weer in actie en gaat het zich vermenigvuldigen. ‘Genezing zou daarom fantastisch zijn’, klinkt het.

Voor zijn deelname aan de klinische studie kreeg hij een vergoeding van zo’n 1.000 euro. ‘Een mooi bedrag, maar dat was niet mijn drijfveer. Ik wilde een bijdrage leveren om de ziekte op termijn te genezen.’

Geheime schuilplaats

Farmabedrijven richten hun pijlen al jaren op een methode om dat restvirus te elimineren. Maar testen in real life leverden nog niet de gewenste resultaten op. ‘Mogelijks omdat de oorsprong van het restvirus niet voldoende gekend is, vandaar ons onderzoek’, zegt Marie-Angelique De Scheerder, die het project mee aanstuurde.

De farma-industrie zat hier duidelijk op te wachten. Binnen de 24 uur heeft het Amerikaanse bedrijf Gilead contact met ons opgenomen om de volledige dataset te kunnen bekijken.
Linos Vandekerckhove
Hoofd HIV Cure Research Center UZ Gent

Onderzoekers weten al langer dat het virus onderdook in immuuncellen in het lichaam. Maar in welk type immuuncellen of in welke organen precies, daar was geen wetenschappelijke eensgezindheid over. ‘We hebben dat allemaal voor het eerst in kaart gebracht’, zegt Linos Vandekerckhove, hoofd van het HIV Cure Research Center in Gent. ‘Nu weten we duidelijker in welke richting we moeten zoeken om patiënten echt te genezen.’

De resultaten van de studie verschenen vorige week in het vaktijdschrift Cell. ‘De farma-industrie zat hier duidelijk op te wachten. Binnen de 24 uur heeft het Amerikaanse farmabedrijf Gilead contact met ons opgenomen om de volledige dataset te kunnen bekijken.’ Gilead is een van de grote spelers in de wereld van hiv-medicatie.

Immunotherapie

‘We tonen aan dat het restvirus eerder random terug opduikt, en niet uit één specifiek orgaan (bloed, lymfeklieren, darmweefsel) of uit een specifiek celtype heropflakkert. Dat betekent dat een brede aanpak, zoals immunotherapie bij kankerbestrijding, aan te raden is. Wij bieden nu aanknopingspunten om die therapie op punt te stellen. Het UZ Gent start, als alles volgens plan verloopt, binnen anderhalf jaar de eerste patiëntenproeven op’, zegt Vandekerkchove.

We hebben veel van de patiënten gevraagd. Het was echt een verregaande studie.
Linos Vandekerckhove
Hoofd HIV Cure Research Center UZ Gent

De onderzoekers schreven ruim vier jaar geleden al het protocol uit voor deze opmerkelijke studie waar elf hiv-patiënten aan deelnamen. ‘We hebben veel van hen gevraagd. Het was echt verregaand. Dat is ook de reden waarom het nooit gebeurd is’, zegt hij.

Patiënten doorliepen tal van onaangename procedures. Denk aan beenmergpuncties, colonoscopie, staalnames van lymfeklieren, enzovoort. Daarna volgde een therapiestop met twee controles per week. ‘Niet evident. Patiënten zijn dan opnieuw besmettelijk’, zegt Vandekerckhove. De medicatie werd herstart zodra het virus opnieuw in het bloed detecteerbaar was. De genetische barcodes van het virus in het bloed werden vervolgens vergeleken met die van de staalnames vooraf om tot de conclusies te komen.

2 miljoen
Hiv-infecties per jaar
Elk jaar lopen 2 miljoen mensen een hiv-infectie op, voornamelijk in ontwikkelingslanden. Maar ook in België stijgt het aantal hiv-patiënten.

Zet dit de deur open naar een oplossing voor de 37 miljoen hiv-patiënten wereldwijd? ‘Dat zal alleszins niet voor meteen zijn. Over 5 à 10 jaar weten we meer over wat onze doorbraak oplevert. En sowieso zullen we er met één oplossing niet komen. Genezing is een deel van een complexe puzzel. Ook een hiv-vaccin kan een belangrijke rol spelen. En logistiek en financiering zijn cruciaal om in ontwikkelingslanden het verschil te maken.’

Hiv maakt ondanks de vele technologische doorbraken nog steeds 1 miljoen doden per jaar. Bovendien komen er jaarlijks zo’n 2 miljoen nieuwe patiënten bij, voornamelijk in ontwikkelingslanden. Maar ook in België stijgt de patiëntengroep. België heeft de voorbije decennia een vooraanstaande rol gespeeld in de strijd tegen hiv en aids, met onder andere de farmamecenassen Rudi Pauwels en Paul Stoffels in een glansrol. Naar schatting 80 procent van de verstrekte hiv-medicatie is nog altijd gebaseerd op ontdekkingen van onderzoekers aan het Leuvense Rega-instituut in de jaren 80.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect