‘Vaccinonderzoekers lopen op de tippen van hun tenen'

©Photo News

Bruno Holthof, de Belg aan het hoofd van Oxford University Hospitals, houdt vast aan de timing om mogelijk tegen september een coronavaccin te hebben. Andere virologen waarschuwen voor te hoge verwachtingen. ‘Niet elk vaccin beschermt tegen virusverspreiding.’

Eind april leek het alsof de onderzoekers van Oxford University Hospitals de jackpot gewonnen hadden. De Belg Bruno Holthof, de CEO van het prestigieuze ziekenhuis, kondigde aan dat een vaccin tegen het coronavirus misschien tegen september al mogelijk zou zijn omdat de Oxford-wetenschappers voortbouwen op eerder werk rond het MERS-virus, ander dodelijk lid uit de coronafamilie. Dat basisvaccin is veilig bewezen voor de mens. In het Oxford-onderzoek was gebleken dat het vaccin met glans een test op zes ingeënte resusaapjes had doorstaan.  

De druk op alle virusonderzoekers ter wereld om met hoopvol nieuws te komen is gigantisch hoog, dat voel ik zelf ook elk dag.
Johan Neyts
Viroloog KU Leuven

'Alle aapjes die ons kandidaat-vaccin toegediend kregen en aan hoge dosissen van het coronavirus blootgesteld zijn, bleken een maand later kerngezond’, preciseerde Bruno Holthof eind april in De Tijd.

Drie weken later klinkt her en der kritiek. Pas gepubliceerde technische details van de ‘apentest’ zouden volgens sommige Britse immunologen en virologen enigszins tegenvallen. Zo maakten alle ingeënte aapjes na de besmetting nog steeds virusdeeltjes aan. Bovendien was de viruslading in de neuzen van de gevaccineerde en niet-gevaccineerde dieren identiek. ‘Als dit bij mensen gebeurt, zou het vaccin de verspreiding van het virus niet tegengaan’, signaleerde de Britse hoogleraar moleculaire virologie Jonathan Ball.

Longontsteking

De Leuvense viroloog Johan Neyts beaamt die bevinding. ‘Maar dat betekent niet dat het per se waardeloos is. Bij de apen werd een grote hoeveelheid van het virus rechtstreeks in de neus ingebracht, bij natuurlijke infectie bij de mens gaat het allicht om minder virus. Daar staat tegenover dat we van een goed vaccin verwachten dat het naast bescherming tegen de aandoening - bij Covid-19 in het ergste geval een longontsteking - ook de verspreiding van het virus tegengaat.'

De race naar een vaccin

Onderzoeksinstellingen en farmabedrijven zijn bezig aan een mondiale wedloop naar een vaccin. Dit zijn de belangrijkste spelers, naast de tandem Oxford-AstraZeneca:

  • Het Amerikaanse biotechbedrijf Moderna Therapeutics is, naast Oxford, de meest in het oog springende naam in de zoektocht naar een vaccin. Het publiceerde maandag beloftevolle testresultaten, maar werd daags nadien afgestraft op de beurs toen een medisch vakblad vraagtekens plaatste bij de studie die onvoldoende klinische data zou bevatten.
  • Het Franse Sanofi werkt samen met het Britse GSK, dat een belangrijke vestiging heeft in Waver, aan een vaccin. Het wordt daarbij versterkt door het Amerikaanse biotechbedrijf Translate Bio, en krijgt, net als AstraZeneca, steun van Barda.
  • De Amerikaanse farmareus Johnson & Johnson - met de Belg Paul Stoffels als de wetenschappelijke chef - test nog op dieren en wil in september een proefvaccin toedienen aan 1.000 tot 2.000 mensen.
  • Het Duitse farmabedrijf Biontech verwacht tegen eind juni, begin juli, de eerste resultaten van klinische tests. Voor de productie werken de Duitsers samen met het Amerikaanse Pfizer. Die zou onder meer ook in Puurs gebeuren, naast drie andere vestigingen van Pfizer in de VS.
  • Andere namen zijn Curevac, Sinovac en Innovio Pharmaceuticals.

‘Natuurlijk willen we allemaal het liefst zo’n zogenaamd ‘steriliserend vaccin’: geïnfecteerde mensen blijven dan niet alleen gezond, maar kunnen het virus ook niet meer doorgeven. Dat laatste is belangrijk omdat het nog wel even duurt voor we het merendeel van de wereldbevolking hebben ingeënt.’

Bruno Holthof zegt in een reactie aan De Tijd dat het ook nooit de bedoeling was te bewijzen dat de apen het virus niet doorgeven. ‘We wilden alleen nagaan of het vaccin de dieren beschermt tegen een zeer hoge dosis virus, zodat ze geen longontsteking kregen. Of ons kandidaat-vaccin er ook toe leidt dat ingeënte mensen het virus niet meer overdragen op anderen, moet blijken uit onze klinische tests.’

Die tests zijn belangrijk om statistisch relevante resultaten te verkrijgen, bevestigt ook Neyts. ‘Het succes bij zes resusaapjes geeft hoop, maar het is hoogstens een indicatie van de werkzaamheid.’

Vrijwilligers

Het Oxford-vaccin kreeg intussen groen licht van de Britse geneesmiddelenautoriteit voor een fase-2-test op 1.100 vrijwilligers in vier Engelse steden. De Britse geneesmiddelenautoriteit gaf Oxford ook al de toestemming om een fase-3-test (de laatste voor de commercialisering, red.) te starten bij 10.000 vrijwilligers. ‘De vaccinatie van die vrijwilligers start in juni. We zullen deels vaccineren in ‘hotspots’ (waar het coronavirus nog vlot de ronde doet, red.) als Zuid-Amerika en Afrika’, zegt Holthof. ‘In Engeland kunnen we niet zo snel meer werken, omdat het virus er niet meer zo vrij circuleert dankzij de doeltreffende lockdownmaatregelen.’

Holthof blijft vasthouden aan de al eerder gecommuniceerde tijdslijn. ‘Een vaccin tegen september kan lukken als we de doeltreffendheid bij de mens de komende maanden aantonen.’

Johan Neyts zou graag zien dat wetenschappers in alle stilte voortwerken en zich niet te veel aan de mouw laten trekken om positieve, maar voorlopige resultaten bekend te maken. ‘Ik begrijp het wel: de druk op onderzoeksgroepen en bedrijven overal ter wereld om met hoopvol nieuws te komen is gigantisch, dat voel ik zelf ook elk dag. Iedereen loopt op de toppen van zijn tenen.’

‘Maar zo werkt wetenschap niet. Tussentijdse resultaten moeten in alle rust gecheckt worden door collega’s. Nu krijgen we vaak eerst een persbericht te zien, zonder de nodige wetenschappelijke info waarmee we de beweringen kunnen checken of nuanceren. Een deel van dat soort communicatie is ingegeven door instellingen of farmabedrijven die op zoek zijn naar financiële middelen, zoals subsidies of een kapitaalverhoging.' 

Productie

Dat geld is ook nodig omdat de vaccinproductie intussen volop draait. De vaccins voor de duizenden deelnemers aan de klinische tests van het Oxford-onderzoek zijn al beschikbaar. ‘Tegen september zijn zeker 20 miljoen dosissen klaar en ook voor de winter verwachten we geen probleem.' 

De Brits-Zweedse farmagigant AstraZeneca neemt de wereldwijde productie en registratie bij de diverse geneesmiddelenautoriteiten voor zijn rekening. Donderdag liet het weten klaar te zijn om 400 miljoen dosissen te produceren, en dit en volgend jaar te kunnen opschalen naar 1 miljard dosissen.  

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud