interview

‘Vaccins produceren doe je niet zoals een brood bakken'

Luc Debruyne, oud-CEO van GSK Vaccines en strategisch adviseur van de internationale vaccincoalitie CEPI. Die cofinanciert al negen kandidaat-Covid-19-vaccins. ©Wouter Van Vooren

‘Als ik grijs haar heb, is dat van jarenlang vaccins te maken.’ Als geen ander heeft de Belg Luc Debruyne, strategisch adviseur van de internationale vaccincoalitie CEPI en oud-CEO van GSK Vaccines, een helikopterzicht op de race richting een Covid-19-vaccin.

Hij komt niet prominent in beeld zoals viroloog Peter Piot, de kersverse Covid-19-adviseur van de Europese Commissie, of Paul Stoffels, de chief scientific officer van de Amerikaanse farmareus Johnson & Johnson, een van de ontwikkelaars van een kandidaat-vaccin. Maar ook Luc Debruyne zit als Belg internationaal in de coronacockpit. De West-Vlaamse vaccin-expert werkte 27 jaar voor de Britse farmareus GlaxoSmithKline, waarvan vijf als CEO van de belangrijke divisie GSK Vaccines. Sinds vorige zomer is Debruyne strategisch adviseur van de Coalition for Epidemic Preparedness Innovations (CEPI).

Die internationale, publiek-private coalitie zag in 2017 het licht op het Wereld Economisch Forum in Davos, onder impuls van de Noorse en Indiase overheid en twee van ’s werelds grootste liefdadigheidsinstellingen: de Bill & Melinda Gates Foundation en de Wellcome Trust.

Luc Debruyne

De Belgische vaccinexpert Luc Debruyne (56) is sinds vorige zomer onder meer strategisch adviseur van Richard Hatchett, CEO van de Coalition for Epidemic Preparedness Innovations (CEPI) en lid van de adviesraad van het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB). Voordien werkte de West-Vlaming 27 jaar voor de Britse farmareus GlaxoSmithKline, waar hij tot eind 2018 vijf jaar CEO was van de belangrijke vaccindivisie GSK Vaccines. Debruyne begon zijn carrière als medisch afgevaardigde bij Bristol-Myers (nu Bristol-Myers Squibb).

CEPI
De Coalition for Epidemic Preparedness Innovations werd in 2017 op het Wereld Economisch Forum in Davos gelanceerd onder impuls van de Noorse en de Indiase overheid en twee van ’s werelds grootste liefdadigheidsinstellingen: de Bill & Melinda Gates Foundation en de Wellcome Trust. CEPI wordt gefinancierd door overheden, bedrijven en liefdadigheidsinstellingen. Haar missie is de ontwikkeling van vaccins te versnellen en een faire toegang wereldwijd te garanderen, ook in minder ontwikkelde landen.

In volle coronapandemie cofinanciert de coalitie al negen kandidaat-Covid-19-vaccins, zoals dat van het Duitse CureVac en het Amerikaanse biotechbedrijf Moderna, dat al startte met klinische testen op mensen en net een deal sloot met het Zwitserse farmabedrijf Lonza om 1 miljard vaccindosissen per jaar te produceren.

‘CEPI coördineert en financiert mee de ontwikkeling van de kandidaat-vaccins en de capaciteitsuitbouw’, zegt Debruyne. ‘In totaal mikt de coalitie op 2 miljard dollar aan investeringen en hopen we dat drie van de gesponsorde kandidaat-vaccins de meet halen.’ CEPI zamelde al ruim 900 miljoen dollar in.

Wereldwijd zijn er 115 kandidaat-Covid-19-vaccins. Welke maken volgens u het meeste kans?

Luc Debruyne: ‘Ontwikkelaars gebruiken zowel klassieke als innovatieve technologieën, die allebei hun voor- en nadelen hebben. Het grote voordeel van de klassieke vaccins, bijvoorbeeld op basis van gedood virus, is dat we er veel ervaring mee hebben en dat regelgevende autoriteiten weten hoe ze die moeten testen. Het nadeel is de zeer omslachtige productie. Je moet het virus eerst voeden en kweken in bioreactoren en het dan chemisch afbreken en filteren.’

‘Anderzijds heb je de innovatievere technologie, zoals kandidaat-Covid-19-vaccins op basis van messenger-RNA (de genetische code om een stukje van het virus aan te maken nvdr.). Het nadeel is dat zo nog geen vaccin werd gemaakt. Het voordeel is dat je die wel in een kleine ruimte zou kunnen produceren en dus geen massieve fabriek nodig hebt. Het is goed dat op vele sporen wordt gewerkt, net omdat onderweg vele kandidaten zullen sneuvelen.’

Een van de onderschatte uitdagingen is de productie van vaccins. Het zijn biologische producten, er kan dus een en ander misgaan?

Debruyne: ‘Absoluut. (wijst naar zijn haar tijdens het videogesprek) Als ik grijs haar heb, is dat van jarenlang vaccins maken. Het is een veel moeilijker procedé dan dat om een kleine chemische molecule of ‘gewoon’ medicijn te maken, omdat je werkt met levende virussen en bacteriën. Tijdens de productie kan het misgaan. Neem het pneumokokkenvaccin. Daarin zitten tien antigenen. Bij de productie zijn er meer dan 600 kwaliteitstesten, wat betekent dat het 600 keer fout kan lopen.’

‘Een specifiek vaccin heeft meestal ook maar één fabriek in de wereld, net omdat het zo gespecialiseerd is. Dat gebouw is specifiek gemaakt voor dat vaccin, het personeel specifiek opgeleid. Het kan tot twee jaar duren om een vaccin te maken eens je begint met de productie. Het is niet zoals een brood bakken, dat je in de oven stopt en er even later weer uithaalt.’

Volstaat de huidige infrastructuur om straks wereldwijd de nodige miljarden Covid-19-vaccins te produceren?

Debruyne: ‘Neen, er is zeker geen overcapaciteit. Net daarom investeert ook CEPI nu al risicokapitaal in extra capaciteit, we willen natuurlijk niet dat de routineproductie van bestaande vaccins, zoals die voor mazelen en rode hond, in het gedrang komt. Het zijn risico-investeringen omdat kandidaat-Covid-19-vaccins onderweg kunnen sneuvelen. Maar we moeten dat doen, omdat de klassieke, sequentiële vaccinontwikkeling (met preklinische dierentesten, vervolgens testen op mensen en dan pas productie uitbouwen bij voldoende bewijs, nvdr.) vele jaren in beslag neemt. Maar voor alle duidelijkheid: de vaccinontwikkelaars nemen enkel financiële risico’s. Regulatoren zullen nooit veiligheidsrisico’s toelaten, net omdat we straks gezonde mensen preventief zullen vaccineren.’

Om sneller dan normaal te gaan, zie je ook krachtenbundelingen, zoals van het Britse GSK en het Franse Sanofi, om samen een vaccin te ontwikkelen.

Nationalistisch gedrag kan je nooit uitsluiten. Maar alleen al uit eigenbelang moet elk land mee over waken dat wereldwijd op grote schaal gevaccineerd wordt.
Luc Debruyne
Strategisch adviseur CEPI

Debruyne: ‘Dat is inderdaad ongezien, en het gaat zelfs verder. Er is een intentieverklaring onder grote producenten om hun capaciteit open te stellen. Als blijkt dat het kandidaat-vaccin van producent X het niet redt, stelt het bedrijf zijn capaciteit open voor producent Y, als zijn vaccin wél de meet haalt. Zo’n samenwerking is broodnodig. Wat de zaken ook versnelt, is dat ontwikkelaars en regulatoren wereldwijd van in het begin samenwerken en internationaal dezelfde meetlat voor klinische testen wordt gebruikt, zodat onderweg snel beslist kan worden welke kandidaat-vaccins niet voldoen.’

Bruno Holthof, de Belgische CEO van Oxford University Hospitals, zei onlangs in deze krant dat het Oxford-vaccin tegen september klaar kan zijn. Wanneer acht u de komst van een Covid-19-vaccin realistisch?

Debruyne: ‘Oxford is heel snel en ambitieus, maar er kan nog veel fout gaan. Ik hou me aan de sowieso al ambitieuze tijdslijn van Paul Stoffels voor het kandidaat-vaccin van Johnson & Johnson, 15 à 18 maanden. U moet weten: het snelste vaccin dat nu toe is gemaakt, is het ebolavaccin van Merck, dat in Congo gebruikt wordt. Dat traject, van ontwikkeling tot goedkeuring, duurde vijf jaar.’

Als het Covid-19-vaccin eenmaal beschikbaar is - of vaccins in het meervoud, in een ideale wereld - stelt zich nog een uitdaging: hoe zorg je voor een faire verdeling, een van CEPI’s missies? Zodat bijvoorbeeld niet de hoogste bieder als eerste de vaccins krijgt?

Debruyne: ‘Kijk: nationalistisch gedrag (landen die beslag willen leggen op de vaccins die op hun grondgebied worden geproduceerd, nvdr.) zal je nooit helemaal kunnen uitsluiten. Maar alleen al uit eigenbelang moet elk land er mee over waken dat er wereldwijd op grote schaal gevaccineerd wordt. Net omdat de hele wereld een besmettingsrisico blijft lopen zolang het virus nog in een land circuleert.’

‘De biofarma-industrie, overheden en ngo’s ondertekenden via het programma Access to Covid-19 Tools (ACT) Accelerator al een intentieverklaring om de vaccins fair te verdelen. De Wereldgezondheidsorganisatie en de vaccinalliantie GAVI zullen nu verschillende scenario’s opstellen, afhankelijk van hoeveel vaccins en dosissen er op bepaalde momenten beschikbaar worden.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud