Advertentie

Maakt crypto banken straks overbodig?

©Filip Ysenbaert

Crypto-entrepreneurs bouwen driftig aan een nieuwe financiële industrie, waarin de traditionele spelers in de branche niets meer te zeggen hebben. Zijn banken straks overbodig?

Gaat KBC de concurrentie aan met de dogecoin? Terwijl de Tesla-entrepreneur Elon Musk de koers van de digitale grapmunt met het hondenlogo en de bitcoin alle kanten deed uitschieten, lanceerde de Belgische bank- en verzekeraar deze maand in alle luwte een eigen virtuele munt.

De lancering past in een proefproject dat het makkelijker moet maken je elektrische auto op te laden in de stad. KBC werkt ervoor samen met TRES.city, een initiatief van de voormalige Option-topman Jan Callewaert dat onder meer inzet op elektrische laadpalen. ‘We beginnen dus niet met onze munt als grap, zoals bij de dogecoin’, lacht Dirk Hermans, bij KBC verantwoordelijk voor de innovatieprojecten rond blockchain, de technologie waarop de bitcoin en andere virtuele munten draaien.

‘Tot eind dit jaar testen we of we met onze munt betalingen voor oplaadbeurten van elektrische auto’s efficiënter kunnen afhandelen’, zegt Hermans. ‘In tegenstelling tot bij een klassieke tankbeurt laden veel bestuurders hun elektrische auto vaak in kortere periodes op. Er vinden dus meer transacties plaats voor kleinere bedragen. Om het betaalverkeer daarrond af te handelen moet je nu meerdere tussenfases doorlopen, waarbij ook andere partijen meespelen.’

Als je denkt dat crypto een oplossing kan bieden voor alle kwalen waaraan de financiële industrie lijdt, zit je verkeerd.
Dirk Hermans
Blockchainverantwoordelijke bij KBC

Met zijn virtuele munt maakt KBC het mogelijk dat betaalproces in een keer af te handelen, zegt Hermans. ‘Via een aparte app kan je onze virtuele munt kopen, die je dan gebruikt om je laadbeurt te betalen. Die digitale munt, we noemen hem de eurotoken, is gelinkt aan de euro en kent daardoor geen hevige schommelingen zoals andere cryptovaluta. Vergelijk het met een jeton, met dat verschil dat wij garanderen dat we je geld teruggeven als je hem niet gebruikt. Dit is ons eerste proefproject, maar we kijken ook naar andere toepassingen voor deze virtuele munt.’

Een blijver

Als je al een conclusie uit het experiment van KBC kan trekken, is het wel deze: crypto is een blijver.

In een week waarin nog eens duidelijk werd hoe extreem risicovol beleggen in virtuele munten is, lijkt dat een vreemde stelling. Nadat de Chinese overheid nog eens had herhaald dat ze cryptomunten niet als echte munten beschouwde en dat ze ook geen betaalmiddel waren, zwelde een gigantische verkoopgolf aan waarbij honderden miljarden aan beleggingen in bitcoin en andere virtuele munten in rook opgingen. De Europese Centrale Bank gooide nog extra olie op het vuur door mee te geven dat de opmars van de bitcoin eerdere financiële zeepbellen zoals de tulpenmanie overschaduwt.

Maar hoezeer de koersen van de cryptomunten alle kanten uitschieten, bij de traditionele financiële spelers blijft de interesse gestaag toenemen. Banken waren al een tijdje aan het uitzoeken wat ze met crypto konden aanvangen. Maar tegenwoordig lijkt het alsof iedereen overstag gaat. Nog geen maand geleden verraste de Europese Investeringsbank met het nieuws dat ze 100 miljoen euro had opgehaald met obligaties gelinkt aan de virtuele munt ether.

’s Werelds belangrijkste centrale banken zoeken dan weer uit of zij geen digitale variant van hun nationale valuta moeten lanceren. Ondertussen bouwt een groep crypto-entrepreneurs een nieuwe financiële industrie uit waarin de traditionele spelers in de branche niets meer te zeggen hebben. Zet crypto straks ons hele financiële systeem op zijn kop?

De IT’ers die in de beginjaren ’s nachts met een stuk pizza in de hand de codes rond de bitcoin zaten uit te pluizen, snappen hoe crypto werkt. Maar het grote publiek neemt vaak onbegrepen risico’s.
Koen Vingerhoets
Blockchainspecialist bij Deloitte

‘Het zal sowieso onze financiële markten veranderen’, zegt Koen Vingerhoets, de blockchainspecialist bij de consultant Deloitte die jarenlang ook projecten rond de technologie uitwerkte in de bankensector. ‘Banken hebben jaren genegeerd dat mensen in virtuele munten investeerden. Nu meer dan 9.000 cryptomunten circuleren, blijft dat natuurlijk een hoog Las Vegas-gehalte hebben. Maar de interesse blijft groot en banken zien dat steeds meer geld in die richting vloeit. Ze beseffen dat ze daar een mouw aan moeten passen om die potentiële klanten niet te verliezen. Tegelijk zien financiële instellingen steeds meer concrete toepassingen waarin de technologie waarop digitale munten draaien hun werkingsprocessen kan verbeteren.’

Naar de tekentafel

Om te begrijpen waar die blijvende aantrekkingskracht van virtuele munten precies zit, moeten we terug naar de tekentafel van de moeder aller crypto’s: de bitcoin.

Toen Satoshi Nakamoto - een pseudoniem waarvan we nog altijd niet weten wie erachter schuilt - in 2008 de krachtlijnen van de bitcoin publiceerde, was dat niet met de bedoeling speelgoed voor speculanten te creëren. De bitcoin moest een financiële wereld helpen te creëren waar de ‘middle men’, tussenpersonen zoals banken en toezichthouders, uit werden gefilterd.

Bij een klassieke financiële transactie moet een derde partij altijd controleren of alles loopt zoals het hoort. Als je elektronisch afrekent aan de kassa, zien banken en betaalbedrijven erop toe dat je je geld geen twee keer uitgeeft en dat de winkelier het juiste bedrag op zijn rekening krijgt. Maar ook die tussenpersoon kan fouten maken.

De blockchaintechnologie die Nakamoto voor ‘zijn’ bitcoin bedacht, kan helpen fouten te vermijden en transacties efficiënter te laten verlopen. Dat gebeurt door de rol van die derde partij weg te nemen. In plaats daarvan wordt iedereen op het netwerk een soort scheidsrechter. Een transactie - denk aan betalingen, het handelen in aandelen, noem maar op - vindt pas plaats als iedereen die op dat netwerk is aangesloten zijn fiat geeft.

Dat is op zich al revolutionair in de financiële wereld, die vanouds centraal georganiseerd is.Maar het wordt pas echt interessant als je aan die blockchain zogenaamde slimme contracten toevoegt. Dat zijn stukjes code die transacties automatisch uitvoeren als aan de voorwaarden wordt voldaan die twee of meer partijen vooraf hebben afgesproken.

Stel: je neemt deel aan een crowdfundingactie waarbij een bedrijf 10.000 euro wil ophalen. Als dat bedrijf die doelstelling niet haalt, zorgt het lijntje code in het slimme contract ervoor dat je je oorspronkelijke inleg meteen teruggestort krijgt. ‘Maar je kan de technologie evengoed gebruiken om aandelen uit te geven en ervoor te zorgen dat elke belegger zijn effecten en informatie op hetzelfde moment krijgt’, zegt Vingerhoets.

Decentralised Finance

‘Het potentieel van die slimme contracten voor de financiële sector is enorm’, zegt Fabian Schär, fintechprofessor en hoofd van het Centre for Innovative Finance aan de universiteit van Basel in Zwitserland. ‘Je kan ze beschouwen als bouwstenen waarmee je compleet nieuwe financiële instrumenten kan ontwerpen zonder dat daar een derde speler, zoals een bank, aan te pas hoeft te komen. De hoop voor de toekomst is dat ook minder regelgeving nodig is. Slimme contracten maken het mogelijk dat financiële diensten exact worden verricht zoals ze bedoeld zijn. Daardoor verkleint het tegenpartijrisico. In sommige gevallen valt dat risico zelfs gewoon weg.’

Uit dat spelen met die bouwstenen groeide de voorbije jaren een beweging die volgens de grootste evangelisten alles in zich heeft om de traditionele financiële sector overbodig te maken: decentralized finance, kortweg DeFi. De term verwijst naar het boomende aantal bedrijfjes dat crypto, blockchain en slimme contracten combineert om zelf nieuwe betaalformules of vormen van lenen, vermogensbeheer of verzekeringen te ontwikkelen.

Een zelfbouwpakket voor een nieuwe financiële industrie, zeg maar. Met het grote verschil dat hier geen enkele centrale derde partij - een bank, een clearinghuis, een toezichthouder - aan te pas komt om na te gaan of elke transactie correct verloopt. Dankzij gedecentraliseerde technologie kan dat allemaal automatisch verlopen, benadrukken de believers. Bovendien heeft de financiële crisis aangetoond dat ook de traditionele spelers in de branche flink wat steken hebben laten vallen in hun rol als tussenpersoon.

Sinds begin vorig jaar groeit DeFi razendsnel. Was de markt begin 2020 nog goed voor ongeveer 1 miljard dollar, nu staat de teller op ruwweg 80 miljard. De meeste waarnemers zijn ervan overtuigd dat DeFi nog in zijn kinderschoenen staat en dat de niche exponentieel kan groeien.

Onder de grootse DeFi-spelers bevinden zich namen als Uniswap, dat als gedecentraliseerde cryptobeurs beleggers toelaat zelf hun handel in virtuele munten te organiseren. Via Aave - de naam komt van het Finse woord voor spook - kan je dan weer virtuele munten lenen of zelfs vastzetten tegen een bepaalde rente, zoals op een spaarboekje. Nexus Mutual gebruikt dan weer slimme contracten waarmee klanten zich kunnen verzekeren tegen codeerfouten in... slimme contracten.

Het Zwitserse platform Enzym moet gebruikers toelaten hun eigen (crypto)beleggingsfondsen te creëren.

Er bestaat trouwens ook Belgische DeFi, weet de blockchainexpert Gerrie Smits. ‘Argent, waar spaarders veilig de boomende ethereum-munt kunnen opslaan, werd mee ontwikkeld door Belgische entrepreneurs en ook de Vlaamse start-up NGrave zet met zijn digitale portemonnees sterk in op de nieuwste ontwikkelingen in gedecentraliseerde financiën.’

Vitalik Buterin, de nouveau riche in cryptoland

De bitcoin blijft met voorsprong ’s werelds bekendste virtuele munt. Maar door de opmars van andere cryptocoins - er zijn er intussen 9.000 in omloop - heeft de bitcoin recentelijk serieus aan marktaandeel moeten inboeten. Terwijl hij begin dit jaar nog een marktaandeel van meer dan 70 procent had, bedroeg dat eerder deze week nog iets meer dan 40 procent, het laagste percentage in drie jaar.

De ether snoept op dit moment het meeste marktaandeel af van de bitcoin. Dat is mede te danken aan de boom in DeFi, nieuwe financiële toepassingen gebaseerd op blockchaintechnologie. De Canadees-Russische IT’er Vitalik Buterin (27) schreef met ethereum (ETH) een programma om de blockchain in te zetten voor veel meer toepassingen dan alleen betaalverkeer. De hoop dat de bijbehorende munt wel eens mainstream kan gaan, deed de koers sinds Nieuwjaar meer dan verviervoudigen.

De ether heeft nog een stevige weg af te leggen voor hij even dominant wordt als de bitcoin - het marktaandeel schommelt rond 20 procent. Maar dat zal Buterin allicht worst wezen. Het succes van de munt maakte eerder deze maand een nieuwe cryptomiljardair van hem.

Het Wilde Westen

Het lijkt alsof met crypto een parallelle wereld ontstaat naast ons klassieke financiële systeem. Smits is het daar niet mee eens. ‘Het gaat echt niet alleen om een stel beginnende jonge gasten die iets nieuws willen ontwikkelen. Al een paar jaar zie je ook mensen uit de traditionele financiële sector met de legoblokken spelen op de blockchain om vernieuwende diensten te creëren. Achter de DAI, een digitale munt gelinkt aan de dollar, zit een voormalig bankier van JP Morgan die voordien niets wilde weten van de bitcoin en co. De oprichtster van het Zwitserse Enzyme werkte vroeger bij Goldman Sachs. Mensen die in de financiële wereld actief zijn, zouden hoe dan ook op de hoogte moeten zijn van DeFi.’

Schär zit op dezelfde lijn. ‘Het gaat niet zozeer om projecten van hardcorelibertariërs. Vaak zijn het inderdaad ex-bankiers die in hun vorige carrière hebben ondervonden hoe inefficiënt sommige zaken werken. Niemand mag onderschatten wat voor een impact deze beweging kan hebben op de financiële sector.’

Tegelijk moet je goed beseffen dat DeFi zich nog in een extreem prille fase bevindt, benadrukt Schär. ‘Dit is echt nog het Wilde Westen. Maar de hype rond DeFi is er voor een gegronde reden, er zijn veelbelovende toepassingen en de hoeveelheid financiële innovatie is ongezien. Maar de risico’s zijn ook zeer groot. Telkens als iets nieuws wordt bedacht, trekt dat ook oplichters aan. Er wordt in ijltempo geïnnoveerd, maar door het gebrek aan ervaring in het ontwerpen van sommige gedecentraliseerde protocollen kunnen bugs in de code sluipen of andere problemen opduiken met slimme contracten. Het blijft dus opletten geblazen. Bovendien dekt de vlag DeFi veel ladingen. Sommige van die toepassingen werken inderdaad gedecentraliseerd. Tegelijk zijn er ook veel bedrijven die de term nu al toepassen op projecten die eigenlijk compleet gecentraliseerd werken.’

Wie zijn geld in DeFi-projecten steekt, moet volgens Vingerhoets goed beseffen dat dat iets compleet anders is dan traditioneel sparen of beleggen. ‘Het combineert investeren in cryptomunten met traditionele financiële instrumenten. Zowel de potentiële voordelen als de potentiële risico’s zijn enorm. Als het goed loopt, loopt het erg goed. Als het fout loopt, loopt het meteen faliekant fout. Je hebt niets van bescherming, in het ergste geval ben je alles kwijt. Bovendien moet je ook technisch in staat zijn je eigen geld te beschermen tegen kwaadwillende personen of groepen op het internet.’

Als je denkt dat crypto een oplossing kan bieden voor alle kwalen waaraan de financiële industrie lijdt, zit je sowieso verkeerd, meent Dirk Hermans van KBC. ‘Als je nu op een DeFi-platform leningen wil aangaan, zal je veel meer onderpand moeten geven dan bij een klassieke financiële instelling. Er zijn ook geen regels over hoeveel risico je kan nemen of over antiwitwasprocedures. De tussenpartijen die worden ingeschakeld in de traditionele financiële sector, zijn daar voor een reden gekomen.’

‘We hebben crypto te lang weggelachen, maar nu lijkt de slinger op een aantal terreinen te ver naar de andere kant doorgeslagen. Ik denk dat we met DeFi nu op hetzelfde punt zitten als bij de start van de muziekuitwisselingsdienst Napster. Die is uiteindelijk ook uit elkaar gespat. Maar de nuttige diensten die Napster bood, werden daarna wel opgepikt en uitgewerkt door andere spelers.’

Digitale euro

De hype rond DeFi mag dan met de dag aanzwellen, misschien zit de echte gamechanger in een heel andere hoek: bij de centrale banken. De belangrijkste centrale banken van de wereld onderzoeken op dit moment of het zin heeft een digitale versie van hun nationale munt te creëren. Denk daarbij niet aan een ECB-versie van de dogecoin of een Federal Reserve-bitcoin. De cryptovaluta waarover de centrale banken vandaag hun hoofd buigen, zijn niets anders dan een volledig digitale versie van het bankbiljet dat nu in onze portemonnee zit.

Zo’n bankbiljet kan je ook zien als een rechtstreekse claim, een tegoed dat je bij een centrale bank hebt. Het geld op je bankrekening is ook zo’n claim, maar dan bij een commerciële bank: u kan dat altijd omzetten in cash, het ‘publiek geld’ dat door de centrale bank is uitgegeven. Maar terwijl een commerciële bank overkop kan gaan, bestaat dat risico niet bij centrale banken. Deposito’s bij een centrale bank zijn daardoor veiliger dan die bij een gewone financiële instelling.

Alleen wordt steeds minder cash gebruikt: corona doet ons meer dan ooit elektronisch betalen. En als big-techbedrijven zoals Facebook een eigen virtuele munt lanceren die door miljarden kan worden gebruikt, dreigen centrale banken nog minder vat te krijgen op het betaalverkeer. Een digitale versie van hun bestaande valuta zou centrale banken kunnen helpen hun positie veilig te stellen, luidt de theorie. Terwijl ECB-voorzitster Christine Lagarde binnen vijf jaar een digitale versie klaar wil hebben van het klassieke eurobiljet, voert de Chinese centrale bank vandaag al concrete tests uit met haar ‘e-yuan’.

Complexiteit wegnemen

Het klinkt misschien allemaal wat als financiële sciencefiction en het valt af te wachten hoe dat centralebankengeld er in de praktijk uitziet. Maar de impact van de digitale valuta op de cryptowereld en de financiële sector kan enorm zijn.

Ondanks alle poeha zijn cryptovaluta zoals de bitcoin nog altijd niet breed aanvaard als betaalmiddel. Digitaal centralebankengeld schept wat dat betreft een pak meer vertrouwen. In principe zouden centrale banken ook kunnen aanvaarden dat burgers digitale valuta als deposito’s aanhouden bij hen, en niet bij een commerciële bank. Als die weg wordt ingeslagen, dreigen banken dus de grondstof verliezen die ze sinds jaar en dag gebruiken om kredieten te verstrekken: het spaargeld van hun klanten.

Daarom liet de ECB uitschijnen dat particulieren allicht maar een deel van hun tegoeden op een rekening in Frankfurt mogen parkeren. Al berekenden analisten van de Italiaanse groep Mediobanca dat de banken van de eurozone al bijna 1.000 miljard euro aan deposito’s zien wegvloeien als particulieren en bedrijven hooguit 3.000 euro aan digitale eenheidsmunten mogen aanhouden.

Schär is er sowieso niet van overtuigd dat de crypto-omwenteling en de mogelijke komst van het digitale centralebankengeld de job van de banken overbodig maken. ‘Ik denk veeleer dat beide financiële systemen naast elkaar blijven bestaan. Dat een beweging als DeFi mensen toelaat zelf de controle over hun vermogen te behouden, is op zich een goede zaak. Ze moeten niemand om toestemming vragen en kunnen zakendoen zonder een tussenpersoon te moeten betalen. Maar dat is een grote verantwoordelijkheid. Als iemand zijn private sleutel - het paswoord, zeg maar - dat je nodig hebt voor dit soort diensten verliest, is er niemand om te helpen. Dan ben je je geld kwijt, net zoals je cash geld kan verliezen. Ik vermoed dat veel mensen dat risico gewoonweg niet willen lopen en daarvoor liever op een financiële instelling vertrouwen. Maar DeFi biedt mensen wel een keuze: het is een alternatief als ze echt niet tevreden zijn over de diensten van hun bank.’

Vingerhoets deelt die mening. ‘Als je mij vraagt of de dogecoin of de bitcoin ooit de bank vervangt, is het antwoord nee. Je ziet zelfs dat stilaan meer vraag naar regulering ontstaat. De IT’ers van het eerste uur, die al van in de beginjaren ’s nachts met een stuk pizza codes rond de bitcoin zaten uit te pluizen, snappen hoe crypto werkt. Maar het grote publiek dat zich eraan waagt, doet dat minder en neemt vaak onbegrepen risico’s met het oog op exponentiële winsten. Banken zijn er onder meer ook om voor hun klanten al die complexiteit weg te nemen in dat hele financiële systeem. Die rol zie ik ze nog een tijd blijven spelen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud