analyse

Schulden kunnen hefboom zijn, of een juk

De bioscoopuitbater Kinepolis is een van de Belgische bedrijven die de voorbije weken geld ophaalde op de obligatiemarkten. ©Frank Toussaint

Belgische bedrijven torsen een relatief zware schuldenlast, blijkt uit cijfers van de OESO. Daar is een plausibele verklaring voor, het is geen reden tot grote bezorgdheid. Er is overigens niets mis met schulden. Die kunnen een hefboom zijn om de activiteiten uit te breiden en de winstgevendheid op te krikken. Maar er is, zoals altijd, ook een keerzijde aan de medaille.

Laad de kar maar vol, het kost toch bijna niets. Heel wat bedrijven zijn bezig zich met schulden te beladen. Er is geld in overvloed, leningen worden tegen weggeefprijzen verstrekt. De bioscoopuitbater Kinepolis haalde deze week 125 miljoen euro op met een obligatielening. Telenet zamelde 1,1 miljard euro in. De vastgoedontwikkelaar Ghelamco plaatste vorige maand een obligatielening van 100 miljoen euro. Hij betaalt daarop een rente van minder dan 5 procent. Dat lijkt hoog, maar is een koopje voor een bedrijf met een povere kredietwaardigheid. Met het ontwikkelen van vastgoed kan flink geld worden verdiend, het is dus zo terugverdiend.

Belgische bedrijven haalden dit jaar ruim 5 miljard euro op via de uitgifte van schuldbewijzen op de kapitaalmarkt. Een fraai bedrag, maar een peulschil in verhouding tot het bedrag waarvoor ze bij de banken in het krijt staan. Het krediet dat Belgische banken aan ondernemingen verleenden, stond eind juni op 145 miljard euro, een recordhoogte.

145 miljard €
Kredieten aan ondernemingen
Het totale bedrag dat Belgische banken aan ondernemingen verleenden, stond eind juni op een recordhoogte.

Wat doen ze met dat geld? Hun werking financieren, investeren, een reservepotje aanleggen. Aangezien schulden zo goedkoop zijn, is de druk niet groot om snel een rendabele bestemming te vinden. Door de aantrekkelijke prijszetting is het voor bedrijven interessanter zich in de schulden te steken dan bij hun aandeelhouders om extra centen te bedelen. Bovendien is het een simpele economische wetmatigheid: als de prijs laag is, stijgt de vraag. Dankzij de Europese Centrale Bank (ECB) met haar opkoopprogramma van overheids- en bedrijfsobligaties is de rente extreem laag.

Schulden kunnen voor bedrijven een hefboom zijn om sneller hun activiteiten uit te breiden en hun winsten te verhogen. Maar niets is gratis. De keerzijde is dat schulden bedrijven - en dus de hele economie - kwetsbaarder maken voor schokken zoals een forse conjunctuurdip of een stijging van de rente.

Koploper

In haar jongste Economic Outlook waarschuwt de OESO, de organisatie van westerse industrielanden, voor de almaar grotere hoop schulden die bedrijven op zich laden. België werkt zich op dat vlak in de kijker. In ons land nam de schuldenlast van ondernemingen, de financiële sector buiten beschouwing gelaten, de jongste tien jaar met een derde toe tot meer dan 200 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Daarmee is België een van de koplopers in de OESO.

Dat kan worden verklaard door de aanwezigheid van de financieringscentra van buitenlandse groepen in ons land, die worden aangetrokken door het systeem van de notionele intrestaftrek, sust de Nationale Bank. Een gemiddeld Belgisch bedrijf torst een schuldenlast van maar 33 procent, berekende KBC-analist Tom Simonts in een selectieve berekening waarbij hij de biotech- en vastgoedondernemingen buiten beschouwing liet.

Details ontbreken, maar het is ook mogelijk dat de hoge Belgische score sterk vertekend is door één bedrijf. AB InBev heeft de overname van SAB Miller vorig jaar voor een belangrijk stuk met schulden gefinancierd. De biergroep heeft nu 92 miljard euro schulden op de balans staan, tegenover 36 miljard eind 2015. Als we rekening houden met die nuances luidt het besluit: we moeten geen drama maken van de toppositie van België in het OESO-lijstje.

Schulden, in de veronderstelling dat die worden gebruikt om te investeren, zijn een middel om de economie aan te vuren. Dat is een van de drijfveren voor de ECB om de rente laag te houden. Maar de lage rente doet ook krachten ontstaan die de tegengestelde richting uitgaan. Als het geld zo goedkoop en overvloedig aanwezig is, stroomt dat ook naar projecten die nauwelijks of geen economisch rendement hebben. Het houdt bedrijven overeind die maar matig presteren. Volgens sommige economen verklaart dat de zwakke toename van de productiviteit en van de economische groei in Europa.

Als kwakkelende bedrijven dankzij goedkope schuldfinanciering overleven, zet dat een rem op de creatieve destructie.
Stefaan Michielsen

Klaas Knot, de gouverneur van de Nederlandsche Centrale Bank en lid van de raad van bestuur van de ECB, wees er eerder dit jaar op dat de ECB met haar beleid een aantal minder sterke bedrijven de hand boven het hoofd houdt. Bouwvallige panden worden gestut, in plaats van toe te staan dat ze worden afgebroken en plaatsmaken voor nieuwbouw. De schulden die de bedrijven aangaan worden onvoldoende gebruikt voor investeringen in innovatie en te veel om kwakkelende bedrijven drijvende te houden. Het proces van creatieve destructie, dat de economie vooruit doet gaan, wordt afgeremd.

Zombiebedrijven

Doordat die zombiebedrijven blijven rondwaren, verstoren ze het spel van de concurrentie. Ze lopen in de weg van bedrijven die wel vaart in de economie kunnen brengen. Volgens een rapport van Bank of America Merrill Lynch is bijna een op de tien bedrijven in Europa een zombie: de bedrijfswinst volstaat amper of niet om de rentelasten op de schulden te betalen.

In België lijkt dat mee te vallen. Het technologiebedrijf Option sukkelt wel van de ene in de andere crisis en het biotechbedrijf Thrombogenics rijgt al enkele jaren de verliezen aan elkaar. Bij de kleinste bedrijven is het beeld evenwil minder, bleek eerder dit jaar uit een onderzoek van het zakenmagazine Trends.

Maar de meeste grote en middelgrote bedrijven hebben een vrij gezonde balansstructuur, dankzij het regime van de notionele intrestaftrek dat de fiscale discriminatie tussen financiering met eigen vermogen of met schulden voor een stuk verminderde. Dat regime wordt zwaar afgebouwd als de hervorming van de vennootschapsbelasting doorgaat. Die prijs moet worden betaald voor het verlagen van de nominale belastingtarieven. Maakt dat de weg vrij voor de terugkeer van de zombies in ons land?

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect