analyse

De rush op kobalt, het blauwe goud

©AFP

Door de opkomst van de elektrische auto woedt een wereldwijde jacht op kobalt, een cruciaal onderdeel voor batterijen. 'In Congo zie je mensonwaardige werkomstandigheden', zegt Bart Sap van Umicore.

Apple onderhandelt met mijnbedrijven om de levering van kobalt - een cruciaal onderdeel van iPhone-batterijen - veilig te stellen. Samsung plant een participatie in een kobaltrecycleerder voor zijn afgedankte smartphones. Zweden investeert 1 miljoen euro om de aanwezigheid van kobalt en lithium in beeld te brengen. BASF sluit een akkoord met de mijnbouwer Norilsk.

De zoektocht naar kobalt is in alle hevigheid losgebarsten. Zelfs VW is op zoek naar mijnbedrijven om de toevoer van kobalt te garanderen. De Duitse autofabrikant gaat 70 miljard euro investeren in elektrische auto’s. Tegen 2030 wil hij een tachtigtal e-auto’s op de markt brengen. 50 miljard gaat naar batterijen en accu’s. Daarvoor is heel veel kobalt nodig.

In de artisanale mijnen in Congo zie je mensen putten tot 20 meter diep graven.
Bart Sap, vice president battery raw materials Umicore

De rush naar het ‘blauwe’ metaal - het erts is zilvergrijs, het blauw verwijst naar het gebruik van kobaltverbindingen voor het blauw kleuren van glas en porselein - is niet verwonderlijk. De meeste lithium-ionbatterijen voor elektrische auto’s bevatten legeringen met kobalt. Kobalt - een bijproduct in de ontginning van koper en nikkel - geeft de batterij een goede stabiliteit en een lange levensduur en is daarom heel gegeerd.

Vandaag gaat minder dan 10 procent van de wereldproductie van kobalt naar elektrische auto’s. Een derde naar batterijen voor smartphones, tablets en andere elektronica. De rest naar klassieke toepassingen als pigmenten, keramiek, hitteresistente legeringen en harde metalen.

Maar tegen 2025, zo voorspellen analisten van Berenberg, gaat 42 procent van het kobalt naar de e-auto. Nu rijden wereldwijd 2 miljoen elektrische auto’s rond. In 2025 zijn het er 10 tot 15 miljoen. ‘Tegen dan kampen we met een tekort aan kobalt’, beweert Berenberg. De vraag naar autobatterijen stuwde de prijs van kobalt deze week op de London Exchange Market (LME) naar 82 dollar per kilo, een record.

Umicore

Een belangrijke speler in het kobaltverhaal is Umicore. Het voormalige Union Minière heeft zijn vervuilende kobaltontginning in Congo al een tijd stopgezet en is nu actief in raffinage en recyclage. De Belgische groep besliste onlangs 660 miljoen euro te investeren in de bouw van twee fabrieken - een in Europa en een in China - om haar productie van batterijmaterialen - legeringen op basis van nikkel, mangaan en kobalt (NMC) - op te voeren. Die investering komt boven op de 460 miljoen euro van de afgelopen jaren.

©Mediafin

Met een toekomstige productiecapaciteit van 175.000 ton wordt Umicore tegen 2021 een van de belangrijkste spelers in batterijmaterialen voor draagbare elektronicatoepassingen en legeringen voor lithium-ionbatterijen voor e-auto’s. Het wordt ook een van de belangrijkste afnemers van kobalt. Volgens analisten nemen de Belgen 20 tot 25 procent van de totale kobaltproductie voor hun rekening, een cijfer dat het bedrijf niet wil bevestigen.

Umicore koopt zijn kobalt bij mijnbouwbedrijven, grote traders en metaalproducenten. Ook in Congo, dat al jaren onder vuur ligt voor grootschalige corruptie, schending van de mensenrechten en kinderarbeid bij de winning van kobalt.

‘We waken erover dat het kobalt dat we er kopen duurzaam wordt ontgonnen’, zegt Bart Sap, de kobaltspecialist van Umicore. ‘We hebben een strikte ethische code voor onze bevoorrading en bekijken de situatie op de mijnsites grondig. Alle kobalt dat we verwerken, is traceerbaar. We werken niet met ‘artisanale mijnen’, mijnen buiten het officiële circuit, vanwege de werkomstandigheden daar.’

Sap bezocht enkele artisanale mijnen in Congo. ‘Je ziet er hele families met kinderen op en rond die mijnen werken én wonen. Ze nemen ongelooflijke risico’s. Ze graven een put ter grootte van die ronde tafel hier. Soms tientallen meters diep in een zanderige omgeving. Zo gevaarlijk. Ons hebben ze altijd geleerd geen diepe put te maken op het strand omdat die kan instorten. Als je daar een put van 20 meter diep ziet, hou je je hart vast.’ Veel Congolezen hebben volgens Sap echter geen keuze. ‘Het land kampt met een gigantische werkloosheid en veel armoede.’ Volgens sommige bronnen zouden 2 miljoen mensen werken in het ‘niet-officiële circuit’. Veel van die mijnen worden gerund door Chinese en/of kleine Congolese mijnbouwers.

Kobaltkoning

Jaarlijks wordt wereldwijd circa 110.000 ton geraffineerd kobalt geproduceerd. Congo is goed voor 60 procent. Sap schat dat een derde uit artisanale mijnbouw komt. Wereldwijd schommelt dat percentage rond 20 procent.

Zolang er geen collecteplicht is voor elektronische apparatuur blijft de recyclage van batterijen een moeilijk verhaal.
Luc Gellens, baas van de recyclagefabriek van Umicore in Hoboken

‘Het gros gaat naar China, waar het wordt geraffineerd en wordt verwerkt tot materialen voor oplaadbare batterijen.’ China raffineert 50 procent van de kobaltproductie en is dus de facto de grootste verkoper van kobalt. De belangrijkste spelers zijn Huayou, Jinchuan en GEM. In Europa raffineert Umicore kobalt in Olen. Sinds 2000 heeft het ook een raffinagefabriek in China. ‘Vraag en aanbod voorspellen is heel moeilijk. Elke keer zit ik fout’, lacht Sap. ‘De vraag zal stijgen. Maar ook het aanbod zal toenemen.’

Glencore verhoogt de capaciteit van zijn mijn in Katanga drastisch. De Zwitserse grondstoffen- en tradinggigant onderhandelt met Volkswagen en Tesla over kobaltlevering. Andere belangrijke mijnbouwspelers in Congo zijn Randgeld, Ivanhoe Mines, China Molybdenum en Eurasia Resources. Het staatsbedrijf Gécamines is een marginale speler geworden. Het ‘Belgische’ Forrest is gestopt met de ontginning van kobalt in Congo.

Sap verwacht vanaf 2025 geen echt tekort aan kobalt. Volgens hem is er nog veel potentieel in Congo - vrije concessies - en zal recyclage het tekort opvangen. ‘Wereldwijd liggen 10 miljard afgedankte smartphones bij mensen thuis. Slechts 5 procent wordt gerecycleerd. Mensen houden hun smartphones, tablets en laptops om een of andere reden liever bij. Mocht de jaarlijkse verkoop van die toestellen volledig worden gerecycleerd, dan zou dat 25.000 à 30.000 ton kobalt per jaar opleveren. Dat is meer dan 20 procent van de totale kobaltmarkt op dit moment.’

Nikkel en lithium

Over acht jaar komen ook de eerste afgedankte batterijen van elektrische auto’s op de markt. Ook daar bereidt Umicore zich op voor. ‘We hebben in Hoboken een demo-installatie waar we 7.000 ton kleine en grote herlaadbare batterijen per jaar recycleren. Noem het een manier om het te leren’, zegt Luc Gellens, de topman van de enorme recyclagefabriek van Umicore in Hoboken. ‘Ooit moet Umicore beslissen een grote recyclagefabriek voor batterijen te bouwen. De recyclagesleutel ligt bij de elektronicasector. Zolang daar geen ‘collecteplicht’ geldt - voor batterijen van e-auto’s bestaat de verplichting om te recycleren wel - wordt het moeilijk om van recyclage een succes te maken. Mocht Apple een deftig collectesysteem hebben voor zijn afgedankte iPhones, dan zou het misschien makkelijker aan kobalt geraken.’

De enige manier om het verwachte tekort aan kobalt tegen te gaan is batterijen produceren zonder kobalt, zeggen tegenstanders van de mijnbouw in Congo. Umicore probeert het kobaltgehalte in zijn NMC-legeringen voor batterijen in bepaalde gevallen te verlagen van 30 naar 20 procent. Ook 10 procent wordt onderzocht.

Het Britse Johnson Matthey - een concurrent van Umicore - belooft binnenkort bijna kobaltvrije legeringen. Voorlopig zitten die nog in een experimenteel stadium. Ook de batterijen van Panasonic voor Tesla hebben een laag kobaltgehalte. En dan is er nog de LMO-variant zonder kobalt. ‘Die produceren we niet omdat we denken dat die groei beperkt is’, stelt Sap.

Hij verwacht een prijsstijging van nikkel, een ander bestanddeel van batterijen. ‘Maar niet in die mate als van kobalt. De markt is veel groter. Maar naarmate ontwikkelaars van batterijmaterialen zoals Umicore het dure kobalt vervangen door nikkel, zal ook die prijs omhooggaan.’

En lithium? Toyota nam onlangs 15 procent in de Australische lithiumdelver Orocobre om zijn bevoorrading veilig te stellen. ‘Ik zie niet direct een lithiumprobleem’, zegt Sap. ‘Het is het minst zeldzame metaal ter wereld en het wordt ontgonnen in politiek stabiele regio’s als Chili en Australië. Er is wel krapte omdat de vraag nu groter is dan het aanbod. Maar de reserves zijn gigantisch.’ Sommigen voorspellen dat de vraag naar lithium tegen 2025 zal verdrievoudigen tot 470.000 ton per jaar.

Of er een kans is dat Umicore zijn nieuwe fabriek voor batterijmaterialen in België neerzet? Gellens en Sap glimlachen. ‘Dat moet je aan onze CEO Marc Grynberg vragen. Zijn voorwaarden zijn in elk geval streng. Sowieso wordt de nieuwe Umicore-kathodefabriek de eerste in Europa in haar soort. Waar ze ook komt.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content