interview

‘De techreuzen moeten dringend volwassen worden'

Andrew Keen (58) is van Britse komaf. Hij studeerde in Londen, Sarajevo en Californië en doceerde geschiedenis aan verschillende universiteiten in de VS. Hij richtte de start-up Audiocafe.com op, die over de kop ging in de dotcom crisis. Nadien werkte hij bij meerdere techbedrijven. De jongste... ©Serge Baeken

Het Facebook-debacle dendert onverminderd voort, maar ook voor de andere reuzen van Silicon Valley is de wind gekeerd. Het internet ging ons dichter bij elkaar brengen, maar we gaven onze intieme data weg en we raakten verslaafd. Techcriticus Andrew Keen: ‘De digitale revolutie is ontspoord.’

Al jaren waarschuwt Andrew Keen voor de donkere kant van de technologische omwenteling. Lang riep de naar de Californische zon uitgeweken Brit - samen met een handvol andere sceptici - in de woestijn, want het internet, zo luidde de algemene wijsheid, zou ons naar een betere toekomst leiden. Maar die zekerheid is afgebrokkeld. Silicon Valley is in de ogen van velen meer een deel van het probleem geworden dan van de oplossing en de grote technologiebedrijven die jaren aan een stuk bewierookt werden vanwege hun innovatie kijken nu aan tegen een pr-monster met veel koppen: schending van de privacy, monopolievorming en zelfs ondermijning van de democratie. Facebook vangt de meeste wind nu het verwikkeld is in het dataschandaal rond Cambridge Analytica. Maar ook de andere techreuzen zijn niet langer onaantastbaar. Hun aandelen staan stevig onder druk omdat bij het publiek en de politici de roep om in hun macht te snoeien steeds luider klinkt.

‘De wereld heeft mijn argumenten ingehaald’, schrijft Keen in zijn jongste boek ‘How To Fix The Future’ (ondertitel: ‘Staying Human In The Digital Age’). De voormalige internetondernemer die uitgroeide tot een van de scherpste chroniqueurs van onze techmaatschappij klinkt daarin minder mopperig dan in zijn vorige aanklacht uit 2015: ‘The Internet Is Not The Answer’, een van zijn boeken in een kritische reeks die een decennium overspant en die bijdroeg tot zijn geuzennaam: Antichrist van Silicon Valley.

Andrew Keen, rechts op de foto. ©BELGA

De 58-jarige Brit is wat optimistischer geworden. Dat blijkt ook uit het telefonische interview dat hij vanuit zijn huis in San Francisco geeft. Dat er een groot probleem is met technologiebedrijven is intussen een mainstream opinie en een peloton kritische techcommentatoren heeft Keen en co. al bijgebeend. Het is nu tijd om vooruit te kijken, vindt hij. Keen wil recepten aanbieden die de digitale revolutie die ons was beloofd weer op het spoor zetten. ‘Ik ben opgelucht dat ik gelijk had, maar ik voel me geen morele winnaar. Je mag niet overdrijven met destructieve kritiek, want dan slaat de slinger te ver door. Van tech een publieke vijand maken slaat nergens op.’

Nochtans spreken we nog niet zo lang van Big Tech en alles waar Big voor staat (Big Pharma, Big Oil, Big Tobacco) heeft een haast kwaadaardige reputatie.
Andrew Keen: ‘Ik vind ze niet evil. Ze doen niks illegaals. Het is kapitalisme. Maar ik heb wel altijd gevonden dat tech zich graag boven de rest plaatst. Zij gingen winstgevend én goed zijn. Google en Facebook zeiden dat letterlijk. Vooral Google, dat bij zijn beursgang de leuze ‘Don’t be evil’ voorop plaatste. ‘We gaan niet zoals de oude kapitalisten zijn en in dezelfde vallen trappen. We gaan van de wereld een betere plek maken.’ Wel, dat is gewoon niet waar. Ze moeten ook geld verdienen voor hun werknemers en aandeelhouders. En daar is niks mis mee. Opnieuw, dat is kapitalisme.’

Margrethe Vestager is een heldhaftig figuur.
Andrew Keen
Techcriticus

De toekomst moet gefikst worden, schrijft u. Waar is ze kapotgegaan?
Keen: ‘Technologie ging ons meer gelijk maken. Maar uiteindelijk is er een winner-take-all-economie gecreëerd. Je kan technologie niet de schuld geven van de wereldwijde ongelijkheid, maar ze speelt er wel een steeds grotere rol in. Bovendien bedreigt automatisering meer jobs dan dat er door technologie bijkomen. Daar zijn steeds meer economen het over eens. Technologie zou ons ook dichter bij elkaar brengen. Meer begrip, meer community, meer delen. Maar wat we zien is: echokamers, verdeeldheid, en narcisme. Als je de gatekeepers wegneemt, worden platforms overspoeld met trollen en haatpraat. De cultuur brokkelt af naar chaos en haat. De opkomst van Donald Trump is daar de perfecte manifestatie van. En ook: het hoeraverhaal van gratis technologie is uitgedraaid op surveillancekapitalisme.’

Hoe pak je zoiets aan? Het antwoord van Silicon Valley luidt steevast: meer technologie.
Keen: ‘Technologie gaat de toekomst niet redden, wel menselijke vaardigheden. Als mensen hebben we vijf grote middelen tot onze beschikking: we kunnen reguleren, innoveren, druk uitoefenen als consumenten, ons engageren als burgers en focussen op onderwijs. Neem onderwijs: in plaats van iedereen verplicht te leren programmeren, kunnen we beter cultiveren wat ons menselijk maakt. Creativiteit dus. Het nastreven van een doel. Dat is wat machines nooit zullen kunnen. De techindustrie volgt de wet van Moore over steeds snellere computers. Ik heb het liever over de morele wet van More - Thomas More, de schrijver van ‘’Utopia’. In een door technologie gedomineerde wereld moeten wij mensen een hoger doel nastreven. Dat is de kern om de toekomst te verzekeren.’

Het voelt aan alsof we door woelige, snel veranderende tijden gaan, maar dat is niet de eerste keer. Welke lessen kunnen we trekken uit dat verleden?
Keen: ‘Mensen hebben eerder al verschrikkelijke technologie gemaakt. Bij de start van het industriële tijdperk, en België was toen een van de pioniers, waren de sociaal-economische gevolgen catastrofaal. Alle voordelen van de vooruitgang gingen naar de fabriekseigenaars. Om maar te zwijgen van de ecologische impact. Gelijkaardige tendensen zie je vandaag. Uiteraard werken er in het Westen geen kinderen van elf in fabrieken, maar je kan wel zeggen dat kinderen van elf veel geld opbrengen voor Instagram, Facebook en Snapchat zonder dat ze daar een idee van hebben. De industriële revolutie hebben we aanvaardbaar gemaakt door een reeks tegenreacties. Daarvan moeten we leren.’

‘Of kijk naar de auto-industrie in de VS. In de jaren 50 domineerden GM en Ford de wereld, maar ze werden arrogant. Hun auto’s werden doodskisten op wielen. Dat ondermijnt ons vertrouwen in die producten. Vervolgens zagen we de opmars van Duitse en Japanse auto’s met een focus op veiligheid, en die zijn nog altijd dominant vandaag. Hetzelfde geldt voor Silicon Valley. Door hun zakenmodel van gratis diensten zijn Facebook en Google uit het oog verloren wat consumenten willen. Niemand wil constant geobserveerd worden. Niemand wil software die verslavend is. Deze bedrijven moeten dat erkennen en opgroeien en hun zakenmodel en product fundamenteel omgooien.’

Andrew Keen

Andrew Keen (58) is van Britse komaf. Hij studeerde in Londen, Sarajevo en Californië en doceerde geschiedenis aan verschillende universiteiten in de VS. Hij richtte de start-up Audiocafe.com op, die over de kop ging in de dotcomcrisis. Nadien werkte hij bij meerdere techbedrijven. De jongste15 jaar focust hij op boeken en speeches. Hij schreef vier boeken die erg kritisch zijn voor de opkomst van het internet en de sociale media, wat hem de bijnaam ‘de antichrist van Silicon Valley’ opleverde. Zijn jongste boek‘How to Fix the Future’ verscheen vorige maand. Begin mei spreekt hij op het and&-festival in Leuven.

U bent antwoorden gaan zoeken op verschillende plaatsen in de wereld. Waar moeten we inspiratie vinden?
Keen: ‘Er zijn geen mirakeloplossingen, en ook niet elk antwoord is kopieerbaar. Maar Singapore is een van de meest geconnecteerde maatschappijen waar ook het vertrouwen in de instellingen zeer hoog is. Het pioniert met een project om het land op basis van digitale data zo slim mogelijk te maken. Of neem Estland dat aan de uitwerking van ‘government as a service’ werkt. Het vindt cyberspace heruit als civic space. Maar er is ook Brussel.’

Brussel?
Keen: ‘Ja. Ik vind Europees commissaris voor Mededinging Margrete Vestager een heldhaftige figuur. Ze neemt het op tegen private supermachten, meer dan eender wie in de wereld. Toen Apple-topman Tim Cook met haar een meeting had over de belastingen die Apple moet betalen, zei hij: dit was de ergste meeting in mijn leven. Voor het eerst had iemand tegen hem gezegd: nee, je moet echt je belastingen betalen. Zij kijkt heel kritisch naar Google, veel meer dan de Amerikaanse overheid. Dat komt omdat Google en co. er zo goed in geslaagd zijn Barack Obama te verleiden, omdat het Amerikaanse politieke systeem compleet verlamd is en omdat deze bedrijven zo veel uitgeven aan lobbywerk.’

Dat Europa een voorbeeld kan zijn, botst wel met het idee dat hier weinig innovatie gebeurt. Critici zeggen dat Europa achterop loopt.
Keen: ‘Europa staat zwak in de bouw van digitale miljardenbedrijven. Maar ik ben het niet eens met het argument van Obama die zei dat Europa alleen maar streng optreedt omdat het achterop hinkt. Ik denk dat het Europese voorbeeld politici in de VS zal inspireren. In deze loopt Amerika achter op Europa.’

U hebt weinig vertrouwen in de techreuzen. In welke techleider gelooft u wel?
Keen: ‘Jeff Bezos. Hij is nooit meegegaan in het haast sektarische sfeertje. Hij is volwassen. Hij begon met een onlinewinkel met lage prijzen en heel betrouwbare service, en hij heeft nooit meer dan dat beloofd. Je kan zeggen dat hij alles goed heeft gedaan, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Facebook. En nu heeft iedereen er schrik van. Bij Bezos ligt dé kans om het leiderschap op te nemen, maar hij blijft ook het vraagteken. In de 19de eeuw had je de Schots-Amerikaanse industrieel en filantroop Andrew Carnegie, een van de rijkste mensen die ooit heeft geleefd. Hij was bekend om zijn moreel leiderschap en hij riep de rijken op hun fortuin in te zetten voor een betere maatschappij. Bezos moet de Carnegie van de digitale eeuw worden.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect