Waarom uw pakje uit Nederland komt

België liep deze week een magazijn van Zalando mis. ©© Joerg Brueggemann / Ostkreuz

België loopt met Zalando alweer een vestiging van een e-commercegigant mis. Een cocktail van flexwerk en onmachtige bonden maakt Nederland aantrekkelijker. Willen we dezelfde richting uit?

Op een kaart hebben ze iets weg van een fortengordel die de buurlanden moet beschermen tegen een Belgische inval. Maar het zijn distributiecentra van e-commercegiganten en winkelketens. Volgens Comeos, de Belgische werkgeversorganisatie van de distributiesector, kwamen er door de komst van zulke centra aan de andere zijde van onze landsgrenzen in vijf jaar tijd meer dan 16.000 banen bij. ‘E-commerce wint snel aan marktaandeel tegenover de traditionele distributiesector. Dat verklaart die snelle groei’, zegt Dominique Michel, de topman van Comeos.

Die groei is er nauwelijks aan onze kant van de grens. De meeste nieuwe vestigingen liggen in Nederlands-Limburg en Noord-Brabant, van waaruit vrachtwagens met pakjes richting Vlaanderen rijden. Ook Belgen springen er mee op de kar - denk aan WDP, dat als magazijnontwikkelaar zeer actief is in Nederland. Binnenkort krijgen onze noorderburen er mogelijk een vestiging van Zalando bij. De Duitse onlinekledingreus wil een distributiecentrum met 1.500 jobs openen. Het Waalse Dour was in de running, maar kon de Duitsers niet overtuigen.

Zalando verantwoordt zich voor zijn beslissing door vage ‘marktredenen’ in te roepen. Maar volgens vicepremier Alexander De Croo (Open VLD) spelen vooral de strenge regels voor nachtarbeid een rol. In de logistiek - denk aan bedrijven als Bol.com of Zalando - mag in ons land al langer ’s nachts worden gewerkt. Voor e-commerce - winkels met een webshop zoals pakweg de elektronicaketen Vanden Borre - kan dat sinds kort. Om ’s nachts, dat is tussen 20 uur en 5 uur, te werken is evenwel een akkoord met de vakbonden nodig.

Drogredenen

De bonden worden ervan beschuldigd te hoge eisen te stellen voor nachtarbeid en zo de komst van grote spelers tegen te houden. ‘De Croo verstopt zich achter een drogreden’, foetert Erwin De Deyn, de topman van de socialistische bediendebond BBTK. ‘Wij hebben in de logistieke sector tal van akkoorden afgesloten om nachtwerk mogelijk te maken. Kijk naar het distributiecentrum van Nike in Laakdal, dat al jaren een succesverhaal is.’

Volgens vicepremier en minister van Werk Kris Peeters (CD&V) valt ons land uit de boot door de hoge loonkosten. Uit cijfers van het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO) blijkt dat een Belgische werknemer in de transport- en distributiesector zo’n 35 euro per uur kost, wat hem 10 procent duurder maakt dan een Nederlandse collega. Volgens Pascale Delcomminette van Awex, het Waalse agentschap voor export en buitenlandse investeringen, speelde dat echter niet mee bij Zalando. ‘Voor dit dossier stonden we qua loonkosten op gelijke voet met Nederland. Of zelfs een tikkeltje goedkoper’, zegt ze. Wallonië zwaaide immers duchtig met subsidies.

Waarom e-commercebedrijven als Zalando dan toch voor Nederland kiezen? ‘Een mix van redenen, maar de belangrijkste is de flexibiliteit’, zegt arbeidsmarktexpert Jan Denys, die werkt voor de hr-dienstverlener Randstad, een multinational die zijn roots boven de Moerdijk heeft. ‘In België staren we ons blind op de kostprijs van werknemers zoals die via collectieve arbeidsovereenkomsten is vastgelegd. Maar in Nederland worden de prijzen gedrukt met allerhande flexibele contracten.’

Tijdelijk contract

Ongeveer 20 procent van de Nederlanders heeft een tijdelijk contract. Dat is een grote omslag tegenover 20 jaar geleden, toen dat slechts een op de tien was. Ter vergelijking: in ons land werkt slechts 9 procent van de werknemers met een tijdelijke arbeidsovereenkomst. ‘Vroeger werden flexwerknemers enkel ingezet voor wat wij ‘piek en ziek’ noemen, in piekperiodes en om zieken te vervangen’, zegt Ali Aklalouch van de Nederlandse vakbond FNV. ‘Dat is helemaal veranderd en zelfs doorgeslagen. Tot 70 procent van de werknemers in sommige distributiecentra zijn flexarbeiders.’

70%
In Nederlandse distributiecentra zijn tot 70 procent van de werknemers flexibele arbeidskrachten. Bij ons blijft een vast contract veel meer de norm.

Het grote voordeel is dat flexarbeiders goedkoper zijn, want ze werken aan de laagste lonen doordat ze geen anciënniteitstoeslagen krijgen. Bovendien zijn ze heel gericht inzetbaar. Berucht zijn de nulurencontracten: sommige Nederlandse werknemers hebben wel een baan, maar geen vastgelegde uren. Wie wordt opgeroepen, moet komen werken. Dat kan 30 uur per week zijn, maar ook nul uur. Superflexibel voor het bedrijf, dat gemakkelijk kan inspelen op drukke periodes. Maar het leidt tot een erg onzeker bestaan voor de werknemers.

Nederlandse distributeurs kunnen ook gemakkelijker een beroep doen op studenten. Dat betekent een fikse kostenbesparing: voor een Nederlander van 23 bedraagt het minimumloon 71 euro per dag. Dat loon daalt voor wie jonger is. Een student van 19 kost slechts 37 euro. Dat zijn Oost-Europese lonen in een West-Europees land.

Slapen in barakken

Nederland is vergelijkbaar met Duitsland. Door het lagelonensegment aan te boren, zijn er veel mensen aan het werk. De Duitse werkloosheidsgraad is onder 5 procent gezakt. Om de boom van de e-commerce op te vangen, schakelen bedrijven in Nederland op grote schaal gedetacheerde werknemers in. Uitzendkantoren als Otto Work Force zijn gespecialiseerd in het inhuren van Oost-Europese arbeidskrachten. ‘Op zich is daar niets mis mee, maar door de regels werken zij goedkoper en daardoor komen ook de Nederlandse lonen onder druk te staan’, merkt Aklalouch op.

Het tijdschrift De Groene Amsterdammer bracht afgelopen week het schrijnende verhaal van de Oost-Europeanen die in erbarmelijke omstandigheden in een schemerzone van het wettelijk kader in de magazijnen van Albert Heijn aan de slag zijn. ‘De Nederlanders hebben het Duitse Amazon-model gekopieerd, waarbij de Polen en Bulgaren met bussen worden aangevoerd en in barakken te slapen worden gelegd’, zucht De Deyn.

De Nederlanders hebben het Duitse Amazon-model gekopieerd, waarbij Polen en Bulgaren met bussen worden aangevoerd en te slapen worden gelegd in barakken.
Erwin De Deyn
Voorzitter socialistische bediendebond BBTK

Amazon-toestanden - genoemd naar de Amerikaanse e-commercegigant - zijn in ons land zo goed als onbestaande. ‘Dankzij de vakbonden’, zegt Jan Denys. ‘Werkgevers die er de kantjes af lopen komen daar in Nederland mee weg. In ons land niet.’ De Nederlandse vakbonden, die hun macht helemaal hebben zien eroderen, staan erbij en kijken ernaar. ‘Het is een verhaal van een race to the bottom’, stelt Aklalouch. ‘Wij proberen tegengewicht te bieden, maar als werkgevers samenspannen met een kleinere vakbond kunnen ze hun zin doordrijven.’

De doorgedreven flexibilisering maakt dat bedrijven in ons land nauwelijks opkunnen tegen hun Nederlandse collega’s. Om een vuist te maken, zal België veel flexibeler moeten worden. De cruciale vraag is of we dat willen. Het is een debat dat België tot op het bot verdeelt. De vakbonden vinden van niet en zetten in op ‘volwaardige jobs’. Dat betekent zo veel mogelijk vaste contracten. Flexibiliteit moet een uitzondering blijven.

Arbeidsmarktexperts zitten op een andere lijn. ‘We hebben in België de gewoonte om neer te kijken op flexibele arbeid, terwijl we zulke banen wel nodig hebben’, zegt Denys. Hij wijst erop dat het gebrek aan laaggeschoolde banen de belangrijkste reden is voor onze lage werkzaamheidsgraad. Minder dan zeven op de tien Belgen tussen de 20 en de 64 jaar zijn aan de slag, terwijl bijna acht op de tien Nederlanders werken. Dat lijkt onbeduidend, maar het betekent een gigantisch verschil. Als België even goed zou doen als Nederland, zou ons begrotingstekort smelten als sneeuw voor de zon.

Vakbondsveto

Het straffe is dat Nederland erin slaagt de flexibele arbeidsmarkt te combineren met een succesvolle strijd tegen de armoede. Mensen werken er in flexibele statuten, maar het armoederisico ligt er door een slimme combinatie van werken en uitkeringen lager dan bij ons. ‘We mogen het Nederlandse model zeker niet verketteren. Maar dat betekent ook niet dat we uitspattingen als nulurencontracten moeten accepteren’, duidt Denys.

De werkgeversorganisaties hebben alvast ideeën over wat moet veranderen. In ons land zijn mogelijkheden om flexibel te werken, maar de vakbonden hebben altijd een veto. ‘Dat is een model uit de 20ste eeuw’, stelt Michel. ‘Geef onze bedrijven de vrijheid om zich te organiseren. Dan kunnen we internationale spelers als Zalando een mooi aanbod doen. Zij zijn heus wel bereid om te overleggen met de vakbonden. Maar nu botsen we per definitie op een njet. Als dat niet verandert, zullen jobs blijven verdwijnen naar de buurlanden.’

De federale regering gaat zich echter uit vrees voor sociale onrust op enkele maanden van de gemeenteraadsverkiezingen niet meer wagen aan een grote hervorming van de arbeidsmarkt.

De vrachtwagens gevuld met pakjes zullen dus nog enkele jaren uit Nederland blijven komen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect