'Wij zijn veel weerbaarder dan Rotterdam'

Jacques Vandermeiren, de CEO van de haven van Antwerpen. ©Siska Vandecasteele

De Antwerpse haven bleef tijdens de lockdown volledig operationeel. Maar de trafiek valt terug. 'We zijn heel weerbaar', zegt topman Jacques Vandermeiren.

Is leiding geven in coronatijden de ultieme uitdaging voor een CEO? Is dat genieten? Jacques Vandermeiren, de topman van het Antwerpse Havenbedrijf, dat instaat voor het reilen en zeilen in de Antwerpse haven, glimlacht. 'Genieten is niet het juiste woord, maar ik kom meer tot rust in crisissen dan in tijden van business as usual. Dan heb ik de neiging focus te verliezen en me te vervelen. In een crisis is dat niet mogelijk. Je moet er staan, zichtbaar zijn, focussen, goed communiceren, bezielen, inspireren, coachen. Je moet mensen de vraag stellen: hoe is het nu? De crisis heeft iedereen geraakt in zijn privé- en zakelijk leven. Dat is niet te onderschatten. Daarom is het belangrijk over kleine dingen te praten en betrokkenheid te tonen. Dan zie je een enorme creativiteit opborrelen. Een crisis veegt de strategie niet weg. Je moet alles veel zichtbaarder maken. Dat is een enorme opportuniteit om rollen anders in te vullen.'

Vandermeiren besefte de impact van de coronacrisis voor het eerst op het Wereld Economisch Forum in Davos. De daar gepresenteerde top 10 van 's werelds grootste risico's was klimaatgerelateerd. Pandemie stond op plaats elf. 'Ik zat met viroloog Peter Piot en zijn vrouw aan tafel en hoorde dat hij heel ongerust was. Twee dagen later vertrok hij met zijn vrouw, ook een epidemiebestrijdster, naar Wuhan.'

Toen de regering de lockdown invoerde, richtte Vandermeiren meteen een taskforce op met vertegenwoordigers van de loodsen, de sleepdiensten, de douane, het Federaal Voedselagentschap, havenarbeiders, transporteurs en privéhavenbedrijven. 'De haven telt 1.000 bedrijven en is een grote schakel in de voedselbevoorrading - groenten, fruit, vis - van West-Europa. Stel dat 30 procent van de mensen in die sectoren wegvallen? Hoe pakken we dat aan? Want iedereen rekent erop dat we onze winkel draaiende houden. Hoe houden we 60.000 mensen in de haven veilig aan het werk?'

Vandermeiren is fier dat 'zijn' haven tijdens de lockdown volledig operationeel bleef. 'Dankzij verenigde krachten en veel goesting.' De CEO werpt een pluim naar de Antwerpse dokwerkers. 'Ze kennen weinig angst en hebben een enorme beroepsfierheid. We zullen een jeneverke drinken, het zal wel gaan, is de boutade als je zegt dat ze moeten oppassen. Je hoort ze vaak roepen en eisen stellen, maar dat is hun charme: een groot 'bakkes' en een klein hart. En vooral: het hart op de juiste plaats om anderen te helpen.' Het aantal zieken in de haven steeg op een moment naar 10 procent, maar nam snel af. 'We zijn geen luchthaven waar een enorme concentratie van mensen op een kleine oppervlakte circuleert. De haven is gigantisch en tussen al die machines, schepen en magazijnen, is de mens klein.'

De dokwerkers kennen weinig angst en hebben een enorme beroepsfierheid. Je hoort ze vaak roepen en eisen stellen, maar dat is hun charme.

Om de socialdistancingregel te handhaven begon de haven met een digitale armband die het met het Antwerpse Rombit ontwikkelde. Die was bedoeld om arbeiders te verwittigen als ze te dicht tegen een kraan of een voertuig kwamen. 'Rombit paste de software aan zodat hij begon te trillen als iemand dichter dan 1,5 meter kwam. De armband is een enorm succes. Hij kwam wereldwijd op alle tv-stations, van Al-Jazeera tot CNBC, en in de kranten, van de Washington Post en de New York Times. De orders stromen binnen. Door onze sterke schouders onder die uitvinding te zetten, krijgt het aandacht over de hele wereld.'

In het eerste kwartaal van dit jaar voelde Antwerpen de impact van de coronacrisis op de goederenoverslag amper. Sinds april is het aantal schepen dat de haven aanloopt met 10 procent teruggevallen en vielen veel dokwerkers zonder werk. Maar Vandermeiren blijft optimistisch. 'Vanaf juli, augustus verwacht ik een herstel van de trafieken. Dat minder schepen aanlopen, is normaal. China is de motor van de wereld. Als die stilvalt, heeft dat een onmiddellijke impact op de hele logistieke keten. Als ook de vraag stilvalt, verergert het probleem. Het transport van en naar Azië duurt vier, vijf weken. Daar zit dus vertraging op. De productie is China is terug opgestart. Het is nu wachten op het herstel van de vraag. Juni wordt de moeilijkste maand. Als haven volgen we perfect de lijn van de wereldeconomie, het wereldwijde bruto binnenlands product. Dat zal dit jaar naar verwachting met 3 procent dalen.'

Vandermeiren verwacht niet dat China in recessie gaat. 'Het zal blijven groeien, ook al zal het dit jaar veel minder zijn. Ik zie niet in waarom China niet de fabriek van de wereld blijft.'

Antwerpen zal volgens Vandermeiren minder zwaar getroffen worden dan de containerconcurrent Rotterdam, de grootste haven van Europa. 'Rotterdam is een bulkhaven en behandelt jaarlijks 30 miljoen ton steenkool - wij nagenoeg niets - en tientallen miljoenen tonnen aardoliederivaten. Maar de steenkoolcentrales in Duitsland draaien nog amper, nu gas goedkoper is en de overslag van aardoliederivaten is stilgevallen omdat veel minder kerosine en diesel nodig is voor de lucht- en scheepvaart en de transportsector. Dat leidt tot een enorme disruptie in de markt met kelderende prijzen en een gigantische opslag.'

'Als tweede chemiecluster ter wereld is Antwerpen veel weerbaarder', zegt de CEO. 'De chemie verwerkt de grondstoffen van de petrochemie en bleef al die tijd draaien. Ze maakt dingen die worden gebruikt in voeding, textiel, isolatie, kunststoffen, hernieuwbare energie. Ze is wendbaarder en compenseerde het verlies in de autosector met de aanmaak van gels en verpakkingen en groeide in vergelijking met vorig jaar. Zolang de chemie blijft draaien - 25 procent van de containers is eraan gelieerd - blijven veel containers in beide richtingen komen. De staaltrafiek wordt wel een grote zorg.'

De troef van Antwerpen, zegt Vandermeiren, is dat het meer uit- dan invoert. Dat het in veel segmenten actief is en niet afhankelijk is van één continent. 'Onze groenten en fruit worden wereldwijd geconsumeerd. We hebben de grootste opslagcapaciteit van alle Europese havens - zes miljoen vierkante meter aan magazijnen, waarvan een derde gekoeld. We kunnen dus een tijdje stockeren en blijven aanvoeren. We konden de aanvoer van bananen - waarvan de vraag op de piek van de lockdown 10 procent hoger lag - feilloos organiseren.'

Vanaf juli, augustus verwacht ik een herstel van de trafieken.

Vandermeiren is er zeker van dat Antwerpen zijn marktaandeel in Europa zal verstevigen. Ook al krijgt de totale overslag dit jaar een flinke deuk. 'De weerbaarheid van Antwerpen is tijdens de crisis goed aan bod gekomen. Veel klanten hebben de sterkte van onze haven ontdekt.'

Signalen dat de aangekondigde investeringen, vooral in de chemie, worden teruggeschroefd zijn er niet. 'Alles zit op schema. Het Ineos-project (de Britse groep bouwt in de haven een ethaankraker en een propaanfabriek van 3 miljard euro, red.) heeft geen vertraging. Al onze samenwerkingen met grote industriële bedrijven voor opvang, transport en opslag van CO2, en de bouw van een demofabriek voor groene methanol, lopen door. De klimaatinvesteringen van grote spelers als BASF, Total en Exxon zijn niet geschrapt. De Europese Green Deal ligt immers meer dan ooit op tafel. Ik heb niet de indruk dat de coronacrisis de aanpak van de klimaatcrisis opzijschuift. Integendeel, ze is de katalysator om wat in gang is gezet te versnellen.'

Zijn grootste vrees? 'Een tweede lockdown. Dat zou enorme onzekerheid creëren en veel psychologische drama's. Het voordeel is dat we het deze keer niet zullen onderschatten. Ik ben van nature een optimist. We moeten de crisis gebruiken om dingen te versnellen. We zullen ons bewuster worden van niet-essentiële verplaatsing, net als van thuiswerken. In het Havenbedrijf ligt een plan op tafel om geen fysieke vergaderingen meer te organiseren tussen acht en tien uur, de spitsuren. Ik geloof niet in 'full digital' omdat fysieke aanwezigheid, zeker in andere culturen, belangrijk blijft. Maar laat ons het niet meer in de file staan behouden. De overheid zal het niet voor ons organiseren, kijk naar het falen van het rekeningrijden.'

Vandermeiren ziet nog positieve neveneffecten. 'Veel mensen zijn meer tot rust gekomen. Zijn minder jachtig gaan leven. Velen zaten in een ratrace, privé en professioneel. Belangrijke zaken mag je nooit 'dans la précipitation' doen, zoals de Fransen zeggen. Je moet af en toe tijd nemen om na te denken. Dat is heilzaam.'

Bio Jacques Vandermeiren

Is master in de rechten, een studie die hij later aanvulde met een master in Europese Studies, een middle management opleiding aan Vlerick Business School en een 'advanced management program Insead.

Was jarenlang actief bij Electrabel en netwerkbeheerder Elia waar hij in 2012 ceo werd. Sinds januari 2017 is hij ceo van het Havenbedrijf Antwerpen en zit hij het directiecomité voor.

Hij is lid van de raad van bestuur van NxtPort, Kunsthuis Opera Ballet Vlaanderen en het Belgische koffiehuis Vascobelo. Hij is ook medeoprichter en sinds mei 2018 voorzitter van het Belgische duurzaamheidsnetwerk The Shift.

Hij is getrouwd met Barbara Baeckelmans met wie hij drie kinderen heeft. Hij woont in Antwerpen.

Het Havenbedrijf is ook volop bezig met het postcoronatijdperk. 'We werken aan een nieuw businessplan. We herbekijken onze investeringen. Investeren we nog in kaaien voor conventioneel stukgoed? Verdiepen we nog aan bepaalde kaaimuren?'

De plannen voor het nieuwe dok bij Doel en de uitbreiding van de containercapaciteit (waartegen milieubewegingen deze week opnieuw naar de Raad van State stapten red.)  blijven wel 'top of mind'. 'Meer dan ooit blijkt dat de grote rederijen Antwerpen beschouwen als dé veilige haven, waar ze in moeilijke momenten hun goederen bundelen en 'transshipment' naar de andere kant van de wereld doen. Daarvoor hebben we extra capaciteit nodig.'

Het nieuwe normaal zal volgens Vandermeiren pas duidelijk zijn als er vaccin is, 'na één,twee jaar'. 'Ik geloof niet dat we over zes maanden een vaccin hebben waarvan alle neveneffecten onder controle zijn. Ik wacht liever tot volgend jaar om me te laten vaccineren.'

Zijn er fouten gemaakt in de beheersing van de crisis? 'Je neemt beslissingen en dan draait het anders uit. Heb je dan een fout gemaakt? Een pandemie was geen onbekend maar wel een gigantisch onderschat risico. Specialisten in riskmanagement noemen het een gray rhino in plaats van een black swan. De crisis heeft de zwaktes van ons land nog eens uitvergroot. De vele bevoegdheden van de verschillende instellingen en bestuursniveaus heeft het krachtig aanpakken van de crisis bemoeilijkt. Zeven ministers die zich met mondmaskers bezighouden? Bovendien was de regering nog in lopende zaken.'

Zal er eerder een vaccin zijn dan een Belgische regering? 'Ik denk het niet. Het besef is er dat iets moet gebeuren. Er zullen opnieuw pogingen worden gedaan om een regering te vormen.'

Ik geloof niet dat we over zes maanden een vaccin hebben waarvan alle neveneffecten onder controle zijn. Ik wacht liever tot volgend jaar om me te laten vaccineren.

 

Waar ik op vakantie ga? 'Niet op drukke plaatsen. In het beste geval wandelen juist over de grens in Nederland. Tijdens carnaval ben ik bewust niet gaan skiën, maar in alle stilte gaan genieten en golfen in het Atlasgebergte. Ik zie het massatoerisme niet meteen terugkomen. Men onderschat de schrik van veel mensen om terug in grote groepen te leven, eten en dansen. Ze vrezen voor hun gezondheid, hun werk, hun bedrijf, hun toekomst.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud