Hoe de Chinezen VLM lieten crashen

©Filip Ysenbaert

Een aandeelhouder die werkt als barman, een eigenaar die vecht met zijn CEO, een dronken nieuwjaarsfeest in Slovenië. Reconstructie van de hallucinante doortocht van de Chinezen bij de opgedoekte luchtvaartmaatschappij VLM Airlines in Antwerpen.

VLM Airlines, de Antwerpse luchtvaartmaatschappij die eind augustus in vereffening ging, heeft binnenkort een nieuwe eigenaar. De vereffenaars hopen een van de komende dagen een deal te tekenen met een bedrijf dat de hele boedel overneemt, vernam De Tijd.

VLM was in de zomer van 2016 na een faillissement overgenomen door SHS Aviation. Het onbekende Nederlands-Canadese bedrijf was de enige kandidaat die het Antwerpse personeel aan boord hield, de zeven versleten Fokker-vliegtuigen in België liet én het hoogste bod uitbracht, naar verluidt 5 miljoen euro.

VLM

 1992: Freddy Van Gaever richt de Vlaamse Luchttransport Maatschappij (VLM) op.

2007: Air France KLM neemt VLM over en integreert het bedrijf in CityJet.

2014: Na een management-buy-out wordt VLM weer onafhankelijk.

Zomer 2016: VLM gaat failliet. SHS Aviation neemt het bedrijf over.

Mei 2017: SHS Aviation neemt de resten van Thomas Cook Airlines Belgium over.

Oktober 2017: VLM lanceert haar eerste lijn van Antwerpen naar Londen City.

Augustus 2018: VLM gaat in vereffening.

Deze zomer was het sprookje alweer voorbij voor VLM. De Chinese eigenaars van SHS Aviation lieten het bedrijf na twee jaar van foute beslissingen en continu geldgebrek in vereffening gaan. Hoe is het zo snel fout kunnen lopen?

Van de Chinees die VLM in 2016 kocht, is weinig meer bekend dan zijn naam: Ma. De nieuwe eigenaar droomt van een luchtvaartmaatschappij die verschillende Chinese steden met Slovenië en België zou verbinden. In de tussentijd plant hij vluchten in Europa. Voor zijn plannen maakt de mysterieuze Ma, die geen enkele ervaring in de luchtvaartsector heeft, 24 miljoen euro vrij.

©Filip Ysenbaert

Officieel is SHS Aviation voor 60 procent eigendom van Shao Tung Hu, een man met een Chinese naam en een Nederlands paspoort. Zijn aanwezigheid is nodig omdat luchtvaartmaatschappijen in Europa wettelijk minstens voor de helft in Europese handen moeten zijn. Een luchtvaartexpert is Shao Tung Hu evenwel niet. Aan VLM-medewerkers vertelt de Nederlander dat hij als barman in een restaurant in Breda werkt.

Gillian Yeung, een vrouw met een Chinees en een Canadees paspoort, bezit de andere 40 procent van SHS. Ma stuurt Yeung als waakhond naar Antwerpen. Om zijn droom te realiseren rekent Ma op Harm Prins. De Nederlandse ondernemer doet al jaren zaken met Chinezen. Zo richtte hij in de stad Maribor (Slovenië) met Chinese steun een wijngaard op. Prins is echter een omstreden figuur. De Nederlander werkte begin deze eeuw voor de luchtvaartmaatschappijen Dutchbird en Holland Exel, die in verdachte omstandigheden over de kop gingen. Hij zat zelfs een tijdlang in voorhechtenis. Maar een brief van de Nederlandse curatoren overtuigt de Belgische VLM-curatoren dat Prins in die zaken geen schuld trof.

1. Villa Mari

In september 2016 komt er meteen een kink in de kabel. De Sloveense dochter van SHS Aviation neemt de desolate luchthaven van Maribor voor 10 miljoen euro over. Sloveense media melden dat de Nederlandse holding boven VLM daarbij smeergeld betaalde aan een medewerker van de burgemeester. Niet veel later leggen de Chinezen ook nog eens 2,2 miljoen euro op tafel voor Villa Mari, een wintersporthotel in de buurt. Die deals halveren het budget dat Ma voor VLM had opzijgezet.

De belangrijkste opdracht van Prins is het binnenhalen van een Belgische vlieglicentie. VLM vraagt dat Air Operator Certificate (AOC) na de overname meteen aan bij het directoraat-generaal Luchtvaart van de federale overheidsdienst Mobiliteit. Omdat de goedkeuring uitblijft, besluiten de nerveuze Chinezen begin 2017 alvast een AOC voor één Fokker 50 aan te vragen in Slovenië. Enkele maanden later is de Sloveense licentie geregeld en kan VLM met een Fokker, inclusief Belgisch personeel, chartervluchten vanuit Slovenië inleggen.

Eigenaar Longqi Meng, die geen Engels spreekt, laat zich graag vergezellen door twee knappe vrouwelijke tolken.

In België duikt een nieuwe opportuniteit op wanneer Thomas Cook Airlines Belgium bijna volledig wordt overgenomen door Brussels Airlines. Twee A320’s, inclusief de vlieglicentie, van de chartermaatschappij staan nog in de etalage. Prins ruikt zijn kans. Nu de Belgische licentieprocedure voor geen meter loopt, overtuigt hij de Chinezen om de rest van Thomas Cook Airlines Belgium over te nemen. SHS least de twee A320’s, waarmee het bedrijf vanuit Zaventem chartervluchten wil uitvoeren. Ook de licentie voor de Airbussen en de 40 resterende werknemers verhuizen mee.

In de zomer van 2017 begint het management in Antwerpen zich zorgen te maken. VLM zit zonder Belgische licentie en biedt nog altijd geen lijnvluchten vanuit Deurne aan. Door de onduidelijke eigenaarsstructuur van VLM heeft de FOD Mobiliteit de overname van de vlieglicentie van Thomas Cook Airlines Belgium nog niet goedgekeurd. De reparatie van de overgenomen Fokkers kost VLM handenvol geld. VLM tekende een wurgcontract met Sabena Aerospace voor het onderhoud van de toestellen. En in Zaventem zitten de Airbussen en goedbetaalde werknemers van Thomas Cook Airlines Belgium zonder werk.

2. Wissel van de macht

In september 2017 vindt een wissel van de macht plaats. Het geld van Ma is op. Longqi Meng vervangt hem als investeerder. Mengs familie bezit een haven in Dongying, een petroleumstad ten zuidoosten van Peking. Lingkun Meng, de 26-jarige neef van de nieuwe eigenaar, krijgt 40 procent van SHS Aviation in handen. De overige 60 procent belanden bij een Luxemburgse trust, Cofilux Investment 9.

Freddy Van Gaever, de man die VLM 25 jaar geleden oprichtte. ©BELGA

Meng, die een woning in Zwitserland bezit, heeft grootse plannen met VLM. Tegen 1 april 2018 wil hij met twee A330’s naar China vliegen. Op termijn droomt Meng van 14 bestemmingen in China. Zo wil hij een steentje bijdragen aan het grote One Belt One Road-project van de Chinese regering.

Midden september ontmoet de top van VLM de nieuwe eigenaar voor het eerst in een Rotterdams hotel. Yeung is er niet meer bij. Meng vervangt haar door Evelyn Cui, de zus van een mede-investeerder. Gesmeerd loopt de overgang niet. In de Sloveense Villa Mari overhandigt Yeung de nieuwe bazen een stapel in tweeën geknipte bankkaarten.

In tegenstelling tot Ma duikt Meng regelmatig op in Deurne, waar hij resideert in hotel Ramada Plaza. Aangezien Meng geen Engels spreekt, laat hij zich graag vergezellen door twee knappe vrouwelijke tolken. Zijn zoon Huakun en zijn neef Lingkun, uit wiens paspoort soms casinobiljetten vallen, lopen vaak mee in zijn spoor.

3. Het einde van Harm Prins

In de herfstvakantie van 2017 lanceert VLM eindelijk haar eerste vlucht vanuit Deurne. Als de Ierse luchtvaartmaatschappij CityJet haar vlucht naar Londen City schrapt, beslist VLM de bij Antwerpse zakenlui populaire lijn voort te zetten. Bij gebrek aan een Belgische vliegvergunning gebeurt dat met de Sloveense AOC-licentie.

Ondanks dat succes botert het almaar minder tussen Prins en Cui. De Nederlander ergert zich aan de gebrekkige luchtvaartkennis van de Chinese, een experte in mineralen. De elegante Cui kan dan weer niet overweg met Prins’ brute stijl. Als het management begin november klaagt dat de Chinezen niet met de beloofde miljoenen over de brug komen, komt het tot een ruzie. Prins eist dat Cui een tolk gebruikt omdat haar Engels niet goed genoeg is. De Chinese, die ooit in Londen woonde, voelt zich gekrenkt en overtuigt Meng om Prins als CEO opzij te schuiven.

Maar wie moet de grote gangmaker Prins opvolgen? SHS polst Christian Heinzmann, die in de jaren 90 het toenmalige VLM Airlines leidde en in 2002 enkele dagen CEO van de NMBS was. De ernstig zieke Antwerpenaar beveelt zijn vriend Karl Rickard aan. De Chinezen halen de Ierse manager binnen en stellen Heinzmann in een persbericht voor als nieuwe bestuurder. Maar omdat de Chinezen geen verzekering voor zijn bestuurdersaansprakelijkheid vinden, treedt de in juli overleden Heinzmann nooit toe tot de raad.

4. Het gevecht van Meng

Midden november 2017 geeft Mobiliteit VLM eindelijk de toestemming om de AOC-licentie van Thomas Cook Airlines Belgium te gebruiken voor de A320’s. Een dag later valt ook de licentie voor de Fokkers in de bus. VLM bezit drie vliegvergunningen: een Sloveense, een Belgische voor de Fokkers en een Belgische voor de A320’s.

Marcel Buelens (CEO Antwerp Airport), burgemeester Bart De Wever, VLM-COO Carl Runge en CEO Karl Rickard (van links naar rechts) huldigden in januari 2018 de nieuwe route naar Zürich in. ©BELGA

De trein van VLM lijkt vertrokken. In januari 2018 huldigt de Antwerpse burgemeester Bart De Wever (N-VA) de nieuwe lijn naar Zürich in. In februari volgen de nieuwe bestemmingen Birmingham, München en - op vraag van Meng - Maribor. Maar Rickard maakt zich zorgen. Zijn zoektocht naar twee tweedehandse A330’s, waarmee VLM vanaf april naar China moet vliegen, vlot voor geen meter. Het leasebedrijf dat uiteindelijk bereid is VLM te helpen, eist extra financiële zekerheid.

Rickard laat de Chinezen weten dat de beloofde extra 15 miljoen euro extra kapitaal dringend nodig is. Maar Cui ketst het plan meteen af. ‘You think I am a cash machine’, klaagt ze. Als Cui het leasebedrijf laat weten dat SHS niet genoeg geld in kas heeft, springt de deal definitief af. Daarmee zet Cui zich buitenspel. De Chinese woont ondertussen in een Londens hotel omdat haar Schengenvisum is verlopen. In februari stelt Meng haar opvolger voor: Ray Yang, een jonge controller die al even rondloopt in Deurne.

Meng is niet tevreden met de gang van zaken. Op een meeting met het management stelt hij voor een prikklok in te voeren, die zijn zoon Huakun zal controleren. Meng vraagt Rickard waarom de A330’s nog niet zijn toegekomen. Als de CEO zegt dat Meng niet met het nodige geld over de brug kwam, slaan de stoppen bij de Chinees door. Meng begint te schreeuwen en slaat hard op tafel. Hij trekt zijn jas uit en maakt zich klaar om met Rickard te vechten. Ook de CEO stroopt zijn mouwen op. De aanwezigen bedaren de situatie. Het verhaal van Rickard loopt ten einde.

5. Chinees Nieuwjaar

Twee weken later nodigt Meng het VLM-management ter ere van het Chinees Nieuwjaar uit voor een weekend in Maribor, inclusief een ski-activiteit op de piste naast Villa Mari. In de Fokker naar Slovenië hangt een ijzige sfeer. Op de voorste rij zitten de twee Nederlandse bazen: operationeel directeur Carl Runge en financieel directeur Jacob Remijnse. De rest van de meegereisde managers zit achterin. Ze zien de twee Nederlandse bazen als handlangers van Prins, die goed op de hoogte blijft van de gebeurtenissen in Deurne.

‘Is het jullie geld of mijn geld’, brult Chen de managers van VLM toe. ‘Go fuck yourself’, schreeuwt hij.

In Maribor aangekomen, blijkt Longqi Meng niet op de cruciale vergadering. Een Chinees, die zich Chen noemt, stelt zich voor als een vertegenwoordiger van de familie Meng. Chen vraagt elk van de 15 aanwezigen hoe de werking van VLM kan verbeteren. Maar als de eerste kritiek komt, schiet Chen uit zijn krammen. ‘Is het jullie geld of mijn geld’, brult hij de managers toe. ‘You only work for money, we have the money.’ Financieel directeur Remijnse krijgt het zwaar te verduren als hij weerwerk biedt. ‘You are not my boss’, bijt Chen hem toe. ‘Go fuck yourself!’, schreeuwt hij. Remijnse verlaat de meeting en zou nooit meer opduiken bij VLM.

De sfeer is om zeep. De Chinezen gelasten het skiprogramma af. Aangezien de eerste vlucht uit Maribor pas op maandag vertrekt, zit de delegatie het hele weekend gegijzeld in Slovenië. Ze besluiten een toeristisch bezoek aan Maribor te brengen. ’s Avonds moet de hele groep nog Chinees Nieuwjaar in een restaurant vieren. Bij het binnenkomen eist Meng dat iedereen zijn glas ad fundum leegdrinkt. ‘We zijn één grote familie en VLM wordt een succes’, juichen de Chinezen in koor.

Meng heeft nog een verrassing in petto. De Chinees wil al langer af van de geldverslindende activiteiten in Zaventem. Hij vindt de Nederlandse ondernemer Marinus van Veluw bereid om de vroegere activiteiten van Thomas Cook Airlines Belgium voor 1 euro over te nemen. Niet veel later herstart van Veluw, een handelaar in vliegsimulatoren, de operaties in Zaventem onder de naam VLM Airlines, terwijl het Antwerpse VLM zich voortaan VLM Regional noemt. Als CEO kiest van Veluw een oude bekende: Harm Prins, de man die de Chinezen verantwoordelijk achten voor hun miljoenenverliezen.

6. Het Knokke van Duitsland

In de lente van 2018 is het Antwerpse VLM een zwalpend schip. Het bedrijf zit zonder CEO en financieel directeur, gangmaker Prins is verdwenen en interim-CEO Carl Runge durft niets te beslissen. Veel managers willen na het Chinees nieuwjaarsweekend zo snel mogelijk weg bij VLM.

Maar Ray Yang heeft de aandeelhouders binnen drie maanden winst beloofd. Daarom besluit de Chinees nieuwe routes op te zetten. In april kondigt VLM aan naar Aberdeen in Schotland en - via de luchthaven Keulen-Bonn - naar Rostock (het Knokke van Duitsland) te vliegen. Vanaf oktober wil Yang voetbalfans vanuit Antwerpen én Oostende naar Manchester brengen.

Het plan loopt faliekant af. De bestemmingen Birmingham, München en Maribor, gelanceerd in het laagseizoen, slaan niet aan. Yang zet de nieuwe bestemmingen te snel en zonder kostenplanning of marketingbudget op poten. Alleen de lijnen naar Zürich en Londen City, goed voor driekwart van de omzet, maken winst. Op 16 mei viert VLM de 25ste verjaardag van de route naar Londen City. Bart De Wever, die toevallig een stoel heeft geboekt, wordt erbij gehaald om de verjaardagstaart aan te snijden. De Antwerpse burgemeester viert het laatste feest bij VLM.

7. Oostenrijk

In Deurne gaat het van kwaad naar erger. Het personeel klaagt steen en been over het gebrek aan leiderschap. Plannen, zoals een nieuwe lijn naar Tel Aviv, raken niet goedgekeurd. En Yang werkt Carl Runge buiten, die niet veel later opduikt bij zijn oude vriend Prins in Zaventem.

Midden juni stelt VLM haar derde CEO in twee jaar tijd voor: Johan Maertens. Hij kondigt aan dat VLM vanaf 2019 nieuwe vliegtuigen in gebruik zal nemen. Maar de voormalige juridisch adviseur van Brussels Airlines stelt al na een paar dagen vast hoe laat het is. De nieuwe routes slokken enorm veel geld op, de schulden lopen op. Voorlopig passen de Chinezen de verliezen bij, maar hoelang nog?

I am the board!
Ray Yang
Chinese VLM-luitenant

Veel vrijheid heeft Maertens niet. Yang (favoriete uitspraak: ‘I am the board’) moet elke beslissing goedkeuren, maar de besluiteloze Chinees vertoeft voortdurend in Oostenrijk, waar de familie Meng in een tractorbouwer investeerde.

Begin augustus schrappen de Chinezen zes van de acht routes in Deurne. VLM blijft met twee kleine toestellen alleen naar Londen City en Zürich vliegen. Chartervluchten met de andere Fokkers moeten meer vaste inkomsten opleveren. Maar de inkrimping van het aanbod luidt het einde van VLM in. Midden augustus stopt de Chinese geldstroom naar Deurne.

Op de laatste dag van de zomervakantie gaat SHS Antwerp Aviation in vereffening. Twee dagen later nemen de 85 ontslagen werknemers in Deurne emotioneel afscheid van het laatste vliegtuig dat uit Warschau terugkeert. Het is de iconische Fokker OO-VLS, die kort voordien de naam ‘Freddy Van Gaever’ had gekregen. De man die VLM 25 jaar geleden oprichtte, maakt het einde van zijn geesteskind niet meer mee. Van Gaever overleed eind 2017 op 79-jarige leeftijd.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content