reportage

'Wij zijn slaven met een stropdas bij Ryanair'

Een crewlid van Ryanair. ©REUTERS

'De angst is groot. Iedereen werkt mee of neemt ontslag.’ Aan de vooravond van de ‘grootste staking ooit’ bij de Ierse budgetvlieger Ryanair spraken we met tien stewards en piloten. ‘Net als vele piloten heb ik een tweede gsm. Als je rust wil, is dat de enige manier.'

Ik heb het erg naar mijn zin bij Ryanair. Ik werk er al meer dan tien jaar, ben elke avond thuis en heb een van de ‘betere’, vaste bediendecontracten. Maar dat neemt niet weg dat ik verschrikkelijk veel dingen al jaren beu ben. Als Ryanair nog lang en gelukkig wil vliegen, is het hoog tijd voor verandering.’

U hoort een Belgische piloot, die ons - ongevraagd - een tekst van acht pagina’s mailde, waarvan hij lang twijfelde of hij hem aan de media zou bezorgen. Daarin legt hij uit waarom zelfs goedbetaalde piloten mee staken om het lot van iedereen te verbeteren bij de Ierse prijsvechter.

Ryanair-topman Michael O'Leary, hier in een voetbaltruitje van de Oostenrijkse nationale ploeg tijdens een persconferentie in Wenen. ©REUTERS

Hij is niet de enige. Het rommelt al  geruime tijd bij Ryanair. Na een zomer die stijf stond van de conflicten in onder andere België, Ierland en Duitsland, waarbij  stewards en piloten staakten, kondigden vakbonden in België, Nederland, Italië, Spanje en Portugal ‘de grootste staking ooit’ aan van het cabinepersoneel. Die gaat in om middernacht op vrijdag 28 september en zal 24 uur duren.

Er verschijnen barsten in de verdeel-en-heerstactiek die topman Michael  O’Leary al jaren toepast. Grote verschillen in contracten (vaste bediendecontracten, tijdelijke contracten en zelfstandigen) en in verloning tussen piloten en cabinepersoneel, maar ook binnen die groepen, moesten ertoe leiden dat de 14.500 werknemers, die sowieso al verspreid zitten over ruim 80 basissen, moeilijk één front zouden vormen.

‘De angstcultuur is in dit bedrijf het grootste probleem’, schrijft de Belgische piloot in zijn tekst. ‘Die is het grootst bij de stewards, van wie de meesten een tijdelijk contract hebben. De hernieuwing hangt af van een evaluatie die grotendeels bepaald wordt door het aantal ziektebriefjes en hun verkoopcijfers tijdens de vluchten.’

Uit vrees voor represailles wilden de meesten van onze gesprekspartners - een tiental piloten en stewards - enkel anoniem spreken, zonder specifieke details vrij te geven. ‘Dan pikken ze ons er zo uit en mogen we het uitleggen op de hoofdzetel in Dublin’, klonk het.

Ik verdien 813 euro netto per maand. Terwijl ik vaak 12 à 14 uur per dag werk.
Sarkis Simonjan
steward


‘Ik ben een paar weken geleden voor een ‘disciplinary meeting’ naar Dublin  geroepen’, zegt de 31-jarige Belg Sarkis Simonjan. Hij werkt sinds maart dit jaar als steward voor Ryanair in Zaventem en heeft deze zomer al eens het werk neer gelegd.

Monddood maken

‘Ze vroegen me waarom ik had gestaakt en probeerden me te intimideren. Maar ik laat me niet monddood maken. Ik heb hun strategie al lang begrepen. Geld  verdienen is het allerbelangrijkste. En ik behoor tot de beste verkopers. Dat is de hoofdreden waarom ze me aan boord houden. Als je niet goed verkoopt, mag je het óók uitleggen in Dublin.’

Stewards en piloten die ‘te veel’ ziek zijn, worden daar ook op het matje geroepen. ‘Als je meer dan acht à negen dagen per jaar ziek bent, moet je het uitleggen bij de personeelsdienst in Dublin, ook al heb je een doktersattest’, getuigt een Belgische piloot die al meer dan tien jaar voor Ryanair vliegt.

‘Ze vertellen je dat je gemiddeld meer ziek bent dan de rest. En dat je moet opletten omdat ze je prestaties in de gaten zullen houden. Een collega-piloot moet in Dublin gaan uitleggen waarom hij op bepaalde vluchten meer kerosine heeft verbruikt dan anderen. Alles wordt gemonitord.’

De belangrijkste eis van alle stakende stewards en piloten is dat de Ierse budgetvlieger - die vorig boekjaar 1,45 miljard euro winst maakte - de lokale arbeidswetgeving respecteert van de landen waarin ze werken, en niet de minder genereuze Ierse wetgeving. Maar topman O’Leary staat op de rem omdat hij vreest met toegevingen zijn verdienmodel onderuit te halen.

Een ervaren Belgische piloot stelt zich al jaren vragen bij de manier van tewerkstelling van vele piloten bij Ryanair. ‘Meer dan 60 procent zijn schijnzelfstandigen. Ze krijgen een Ierse boekhouder toegewezen en richten met twee andere piloten die ze nooit ontmoeten een firma op, bijvoorbeeld op het eiland Man. Ze werken maar voor één klant: Ryanair. De voordelen zijn groot voor Ryanair, de nadelen zijn voor het personeel.’

‘Een piloot die als zelfstandige in dienst is, verdient een bruto-uurprijs. Hij draait op voor alle kosten, zoals het transport en de maaltijden. Als Ryanair een piloot tekort komt in Polen, kunnen ze een ‘zelfstandige’ piloot uit Portugal, gebaseerd in Stockholm, bellen om zijn valies te pakken, zelf een hotel te regelen en te betalen om daar drie dagen te vliegen. Flexibiliteit ten top, dus. De angst is groot. Iedereen werkt mee of neemt ontslag.’

Wie het bedrijf trouw is, wordt daar niet voor beloond. Mijn loon is de voorbije vier jaar vrijwel gelijk gebleven.
Een Belgische boordcommandant


Zo vonden we geen jonge piloten die bereid waren om te spreken, zelfs niet anoniem. Ze hebben veel te verliezen, omdat ze een zware opleidingsschuld aflossen en minder makkelijk van job kunnen veranderen dan ervaren collega’s.

500 euro per maand

Tegelijkertijd erkennen alle piloten dat vooral het cabinepersoneel er erg aan toe is. Slechts een minderheid heeft een vast contract, zegt de 33-jarige Belg Steve Lemmens, een steward die sinds 2009 in Madrid gestationeerd is en deze zomer al staakte. ‘Ik krijg een basisloon, een vast bedrag per gevlogen uur en 10 procent van de verkoop op het vliegtuig (gedeeld door de vier leden van de cabin crew, red.).’

‘Ik verdien zo 2.000 à 2.500 euro netto per maand, wat goed is. Maar vele collega’s sluiten een contract met een onderaannemer van Ryanair, uitzendkantoren zoals Crewlink of Workforce. Ze hebben vaak geen basisloon en worden betaald per gevlogen uur. Dat noemen we een zero-hour-contract.’

‘Ik heb collega’s in Brussel die maar 500 euro per maand verdienen als ze weinig uren vliegen’, zegt een 30-jarige Zuid-Europeaan die al ruim drie jaar voor Ryanair werkt. ‘Velen zijn Zuid- en Oost-Europeanen die in eigen land amper een deftige job vinden of per se in de luchtvaart aan de slag willen.’

Springplank

Dat gold ook voor een 30-jarige Oost-Europeaan, die vijf jaar geleden als steward begon bij Ryanair. ‘Het was heel makkelijk om er binnen te geraken, en dat is het nog altijd. Velen zien Ryanair als een springplank naar een andere luchtvaartmaatschappij. Het verloop is wel groter geworden. Ik zie ook steeds meer jonge mensen zonder werkervaring bij Ryanair aan de slag gaan.’

‘Omdat ze te weinig cabinepersoneel hebben, hebben ze onlangs ook de opleiding gratis gemaakt’, weet de Belgische steward Steve Lemmens. ‘Tot vorig jaar moest je die 3.000 euro nog zelf betalen.’

Er zijn collega’s die ’s ochtends het licht meteen zo fel mogelijk laten schijnen en alle promoties door de micro roepen, om toch maar zo veel mogelijk te verkopen.
Steve Lemmens
steward


Ryanair spiegelt stewards en stewardessen in spe naast het goede werkrooster (vijf dagen werken, gevolgd door drie dagen thuis) ook een aantrekkelijk salaris voor. ‘Ze lokken mensen met valse beloften’, zegt een Belgische piloot. ‘Ryanair beweert dat ze tot 40.000 euro per jaar kunnen verdienen. Dat is fake news, ze geraken daar nooit aan. Het is makkelijk om die jeugdigheid uit te buiten. Ryanair stort je salaris ook alleen op een Ierse bankrekening. Het jonge cabinepersoneel moet dat allemaal zelf regelen. Er is nul begeleiding.’

‘Contact met het management? Dat is er niet’, lacht de 30-jarige Oost-Europese steward. ‘Ze sturen ons van het kastje naar de muur. Als ik iets wil bespreken, sturen ze me naar de manager van mijn basis. Die zegt dat hij niet kan beslissen en stuurt me naar de Europese ‘base manager’, die me weer terugstuurt naar mijn manager. Dát is de cultuur.’

‘Als ik papierwerk moet regelen voor de uitbetaling van een ziekte, klop ik eerst aan bij de lokale autoriteiten. Zij sturen me naar Ierland, omdat ik een Iers contract heb. Daar sturen ze me terug naar het land waar ik woon. Ryanair maakt gebruik van de wettelijke gaten. Dat is vreselijk.’

Al kan je je de vraag stellen of stewards dat niet weten wanneer ze tekenen bij Ryanair. ‘Ze verkopen ons een droom’, countert de Belgische steward Sarkis Simonjan, die al een half jaar in Zaventem werkt. ‘Ik wist dat allemaal niet. Ik wou er graag aan de slag omdat ik ’s avonds altijd thuis ben. En omdat mij een maandloon van zo’n 1.500 euro netto werd gegarandeerd, met extra’s per gevlogen uur en bonussen voor in-flightverkoop.’

‘Willen jullie weten hoeveel ik écht verdien? (toont een loonfiche op zijn gsm) 813 euro netto per maand. Terwijl ik dikwijls 12 à 14 uur per dag werk. Wij zeggen dikwijls onder elkaar: wij zijn slaven met een stropdas.’

‘Aan boord betalen we, net als de passagiers, de volle pot voor een sandwich of een flesje water’, zegt de Belgische steward Steve Lemmens. ‘We kunnen wel een lege fles vullen aan het fonteintje in de crew room. Het is alsof we naar een camping gaan.’

Een actievoerend personeelslid van Ryanair. ©ANP


Ook de verkoopdruk nam met de jaren toe, zegt Lemmens, die sinds 2005 voor Ryanair werkt en al schriftelijke waarschuwingen kreeg toen zijn verkoop te wensen overliet. ‘Na de vlucht is er een debriefing en word je erop aangesproken als je niets verkocht hebt. Dat het de eerste ochtendvlucht was, is geen excuus. Ik ben er geen voorstander van, maar er zijn collega’s die ’s ochtends het licht meteen zo fel mogelijk laten schijnen en alle promoties door de micro roepen. Ryanair geeft ons ook tips om meer te verkopen. Zoals dat passagiers niet mogen slapen.’

Topman O’Leary ligt allicht niet wakker van de grieven van het cabinepersoneel. Op de website maakt Ryanair melding van een wachtlijst van ‘meer dan 3.000 mensen’, die staan te popelen om als steward de lucht in te gaan. Stakende piloten schildert O’Leary af als overbetaalde buschauffeurs. ‘Eind juli, toen de Ierse piloten staakten, publiceerde Ryanair zélf loonfiches van piloten op zijn website’, zegt een Belgische boordcommandant die ruim acht jaar voor Ryanair vliegt.

Manipuleren

‘Hij wou zo het publiek manipuleren, met de boodschap dat we niet moeten klagen. Maar dat ging om de lonen van de ‘happy few’, van de best betaalde piloten. Die verdienen 180.000 à 200.000 euro bruto per jaar. Maar ikzelf verdien, net als de meeste Ryanair-piloten die ik ken in België, 120.000 à 125.000 euro per jaar.’

Toch eisen de piloten geen hoger loon, benadrukken ze. ‘Piloten bij Ryanair zijn goed betaald, anders wou niemand nog voor hen vliegen’, zegt de Belg die ons de lange tekst bezorgde. ‘Bovendien biedt een bedrijf dat zo’n winst maakt werkzekerheid en kun je er snel carrière maken.’

‘Ik ben er destijds ook begonnen omdat ik dichter bij huis kon zijn’, vervolgt hij. ‘Bij mijn vorige werkgever was ik gebaseerd in het buitenland en was het zeer moeilijk een sociaal leven op te bouwen. Nu slaap ik vrijwel altijd in mijn eigen bed en kan ik mijn kinderen regelmatig naar school brengen en halen.’

Ryanair pocht met ‘the best roster in the business’. Diverse piloten beamen dat ‘bijna geen enkele werkgever in de luchtvaart die luxe biedt’. ‘Ik werk vijf dagen met een vroege shift en heb vier dagen vrij, gevolgd door vijf late shifts en vier dagen vrij’, zegt een ervaren Belgische piloot. ‘Dat schema wordt een jaar doorgetrokken. Dát is de belangrijkste plus. Ik kan mijn vrouw nu al zeggen of we iets kunnen doen op oudejaarsavond. Ik ken collega’s bij andere luchtvaartmaatschappijen die pas de 20ste van de maand hun planning van de volgende maand doorkrijgen.’

Toch zochten nogal wat ervaren Ryanair-piloten de voorbije jaren andere oorden op. ‘Wij hebben nu de macht, in deze hoogconjunctuur, waarin vele luchtvaartmaatschappijen ervaren piloten aanwerven’, zegt een andere Belgische kapitein met een lange staat van dienst. ‘De voorbije twee jaar zijn er ongeveer 700 vertrokken.’

Het gevolg is dat de gemiddelde leeftijd, die sowieso laag is omdat Ryanair graag jonge piloten recht van school rekruteert, naar beneden ging. ‘Ik ben een dinosaurus’, zegt een ervaren Belgische piloot. ‘Er lopen misschien nog zes à zeven piloten met tien jaar ervaring rond op Charleroi, van de 100 à 120. De rest is 25, 26 jaar. De expertise is weg. Zij trekken naar KLM, Air France of British Airways. Of naar China of Qatar, voor het geld.’

Nijpend tekort

Hoewel Ryanair dat ontkent, hebben verscheidene piloten het over ‘een nijpend tekort’. ‘Dat zie je in alle vluchtannulaties sinds september vorig jaar. Ryanair wijt dat aan externe factoren, zoals het weer of stakende verkeersleiders. Maar iedere werknemer weet dat ze liegen en dat die annulaties te wijten zijn aan de uitstroom van piloten en cabinepersoneel.’

‘Alle piloten vliegen nog altijd tegen het maximum van hun wettelijk toegestane vlieguren aan. De dienst die zich bezighoudt met het bemannen van de vluchten belt mensen op een vrije dag wakker om 4 uur ’s nachts om te vragen of ze eventueel willen komen vliegen.’

‘Ik heb zelfs een tweede gsm’, zegt een andere Belgische piloot. ‘Dat nummer heeft Ryanair niet. Mijn ander nummer, waarop Ryanair me kan bereiken, staat een uur voor de vlucht aan en tot een half uur na de vlucht. Als je rust in huis wil, is dat de enige manier. Meer en meer piloten hebben zo’n tweede gsm.’

Om het pilotentekort weg te werken, leidt Ryanair er volgens dezelfde bron nu zo’n 1.400 per jaar op. Het organiseert ook onafgebroken roadshows over de hele wereld, tot in sjieke hotels in Dubai en Abu Dhabi, waar het ervaren piloten hoopt te strikken. ‘Wat vele piloten met een lange staat van dienst bij Ryanair stoort, is dat ze nieuwe rekruten een bonus van 10.000 euro geven als ze tekenen’, zegt een Belgische piloot.

‘Ergens begrijp ik dat, omdat ze piloten moeten lokken. Maar een van onze frustraties is dat wie het bedrijf trouw is, daar niet voor wordt beloond. Mijn loon is de voorbije vier jaar, sinds ik boordcommandant ben, vrijwel gelijk gebleven. Het wordt niet geïndexeerd en van anciënniteit is geen sprake.’

De piloten eisen transparantie in plaats van willekeur bij de toekenning van de basis. ‘Het is onmogelijk om iedereen zijn voorkeursbasis toe te wijzen, maar nu is er geen eerlijk systeem. Sommigen vragen een basis aan en moeten er jaren op wachten of krijgen die nooit. Anderen beginnen te werken en krijgen onmiddellijk die basis waar iemand anders al jaren op wacht. Er wordt weinig tot geen rekening gehouden met je persoonlijke situatie, zoals of je kinderen hebt en waar je woont.’

‘Het management van Ryanair investeert gewoon te weinig in zijn personeelsbeleid om rekening te houden met individuele wensen’, zegt een andere piloot. ‘Omdat je dan meer planningspersoneel nodig hebt. En dat zou meer kosten. Ach, hr stelt er écht niks voor. Terwijl wij denken dat je er met een paar kleine ingrepen al een veel aangenamer bedrijf van kan maken.’

Voor stewards die de moed al hebben laten varen, is het allesbehalve makkelijk om een gelijkaardige baan te vinden. ‘In Spanje bijvoorbeeld bieden luchtvaartmaatschappijen enkel tijdelijke contracten aan’, zegt de Belgische steward Steve Lemmens, die in Madrid is gestationeerd.

Voor ervaren Ryanair-piloten is dat een ander verhaal. Zij raken makkelijker elders aan de bak. Toch willen velen die wij spraken liefst blijven bij de Ierse lagekostenmaatschappij. ‘In China zou ik drie keer meer kunnen verdienen’, zegt een Belgische piloot. ‘Maar dan ben ik maar zeven à acht dagen per maand thuis. Mijn jonge kinderen hebben me meer nodig dan ik de centen. Ik geef het nog een jaar bij Ryanair, dan zien we wel weer verder.’

De Belgische piloot die ons een tekst van acht pagina’s bezorgde, is categoriek. ‘Ik blijf. Zelfs al mislukken alle onderhandelingen en gaan de omstandigheden er niet op vooruit. Ik zie mijn kinderen opgroeien en heb een erg mooi loon. Wij willen Ryanair van binnenuit beter maken.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud