interview

‘De werkvloer is net als het huwelijk: we verwachten er te veel van'

©Jiri Buller

Nadat ze wereldwijd miljoenen koppels heeft leren omgaan met sleur, ontrouw en tanende erotiek stort de Belgisch-Amerikaanse relatietherapeute Esther Perel zich op het bedrijfsleven. ‘Onze relaties op het werk zijn net zo complex als in de liefde.’

Haar boeken over relaties zijn in 26 talen vertaald. Haar TED Talks werden door 23 miljoen mensen bekeken. Ze is geregeld te gast in talkshows als die van Oprah Winfrey. En met haar podcasts ‘Where Should We Begin’ laat ze miljoenen luisteraars binnengluren in haar therapiesessies, compleet met ruziënde partners, intieme details en haar keiharde tussenkomsten .

Esther Perel (60) is onmiskenbaar een van de bekendste relatietherapeuten ter wereld. Met dank aan haar ontnuchterend realistische analyses over onze torenhoge verwachtingen van de romantische liefde, haar ontwapenend eenvoudige communicatiestijl en de pittigheid waarmee ze koppels over de hele wereld doet nadenken over de structurele verhoudingen in een liefdesrelatie.

Vandaag is Perel klaar om een volgende stap te zetten, verklapt ze tijdens een korte Europese trip. Ze overweegt een podcast te lanceren over de verhoudingen op de werkvloer. Sinds kort geeft ze al advies over relaties tussen topmensen bij bedrijven als Google X, LinkedIn en YouTube.

CEO’s uit de babyboomgeneratie vinden hun nieuwe werknemers verwende rotjongens. Maar die kinderen zijn wel onze kinderen, hè.
Esther Perel, relatietherapeute

‘Wist je dat 65 procent van de start-ups mislukt omdat het fout loopt tussen de stichters? En dat de relatie tussen pakweg een CEO en een CFO even complex in elkaar kan zitten als die tussen een koppel dat bij mij komt aankloppen na overspel? Net als in een huwelijk komen mensen op de werkvloer pas tot het besef hoe scheef het tussen hen zit als er een serieuze crisis losbarst. Terwijl menselijke relaties tot de bottomline van elk bedrijf moeten behoren: ze zijn de sleutel tot succes.’

Bent u na 34 jaar uitgekeken op de ruziënde koppels in uw praktijk?
Esther Perel: ‘Helemaal niet, ik blijf twee dagen per week therapie geven. Maar tijdens mijn sessies kwam ik steeds meer mensen tegen die niet alleen romantisch een koppel waren, maar ook samen een bedrijf hadden. Hun persoonlijke issues liepen vaak parallel met de professionele problemen. Ook familiebedrijven kwamen zo in mijn vizier.’

©Jiri Buller

‘Maar het gaat breder. Zoals de taal van de business onze relaties is binnengedrongen, heeft de taal van de relaties zijn weg gevonden in de business. Om met het eerste te beginnen: we hebben al een tijdje de vrijemarkteconomie binnengebracht in de liefde. Wat is het rendement van onze relatie? Hebben we ze goed onderhandeld? Tegelijk hebben we de emotionele taal van de liefde op de werkvloer binnengebracht. We spreken over vertrouwen, transparantie, zich veilig voelen, empathie. Dat is een heel nieuw vocabularium voor een bedrijf. Vroeger ging het alleen over performantie, competenties en realisaties. Nu worden relaties niet langer beschouwd als soft skills.’

Is een relatie tussen een CEO en een CFO toch niet fundamenteel anders dan een liefdesrelatie?
Perel: ‘In se niet. De systemische modellen die we in de relatietherapie gebruiken, waren daar aanvankelijk niet voor bedoeld. Ze dienden om familiebanden te onderzoeken. Je kan dezelfde modellen dus ook gebruiken voor relaties tussen topdirecteurs of werknemers van een bedrijf.

Kunt u dat even concreet maken? Wat zijn typische zaken die fout lopen op de werkvloer?
Perel: ‘Veel conflicten ontstaan uit botsende verwachtingen van mensen. Elke relatie vertrekt vanuit een identiteit: waarom zijn we hier en wat verwachten we van elkaar? Die verwachtingen, die veel te maken hebben met de persoonlijke geschiedenis van elk van ons, bepalen hoe we communiceren en hoe we omgaan met conflicten.’

Relaties zijn als een biljartspel. Als je die ene bal in dat gat wil spelen, welke andere bal moet je dan aanspelen en met welke kracht?

Is het echt zo diepgaand? Om bij uw voorbeeld van de CEO en de CFO te blijven: de financieel directeur moet toch gewoon betrouwbaar en transparant zijn, zonder er daarom zijn familiegeschiedenis bij te betrekken?
Perel: ‘Oké. Maar transparant kan veel betekenen. Wat wil je weten? Hoeveel wil je weten? Hoe wil je dat ik het je vertel? Informatie is nooit gewoon informatie. Welk soort communicatie willen we? Wie neemt verantwoordelijkheid voor wat? Hoe trouw ben je? Wie mag wat doen? Wie vraagt wat aan de ander vooraleer iets te doen? Hoe definiëren we problemen? Welk soort oplossingen willen we? Het zijn vragen uit mijn dagelijkse therapie die je zo kan overzetten naar de werkvloer.’

Beweert u nu dat elk bedrijf een CRO, een chief relations officer, zou moeten hebben?
Perel: ‘In principe heb je daar de hrmanager voor. Maar die rol wordt wel steeds belangrijker. Omdat werknemers dat vragen. Opnieuw maak ik de vergelijking met onze liefdesrelaties. Die zijn geëvolueerd volgens de ladder van Maslow, die onze behoeftes rangschikt op een schaal. Eerst dienden huwelijken om te overleven, dan om erbij te horen, en later om aan al onze verlangens te voldoen.’

‘Dezelfde evolutie zie je op het werk. Vroeger zochten we ander werk omdat de fabriek sloot. Nu veranderen we van job omdat we niet snel genoeg promotie krijgen. We werken niet langer om onze job te doen, maar om voldoening te vinden, onszelf te verwezenlijken.’

Ben je dan als bedrijfsleider ook verantwoordelijk voor het geluk of het welzijn van je werknemers?
Perel: ‘Als je je goede mensen wil houden, zal je wel moeten. Binnen vijf of zes jaar is 90 procent van de werkkrachten een millennial. Die wil aandacht krijgen en zich goed voelen. Dat komt door onze opvoeding, die zich afzette tegen die van onze ouders: gezag en frustratie vonden wij niet meer belangrijk als drijvende krachten om een kind groot te brengen. We legden de nadruk op warmte en zelfvertrouwen.’

‘CEO’s uit die babyboomgeneratie worstelen daarmee. Zij vinden hun nieuwe werknemers verwende rotjongens. ‘Je wil al een promotie terwijl je hier pas zes maanden werkt? Je hebt nog niets bewezen, kleuter. Ik heb tien jaar moeten ploeteren voor ik een trapje hoger kon klimmen.’ Maar die kinderen zijn wel onze kinderen, hè. Ze komen niet van een andere planeet: we hebben ze zelf zo opgevoed.’

Perel is op dreef. De avond voor het interview zat ze drie uur lang in het spraakmakende Nederlandse tv-programma ‘Zomergasten’. Haar analyses over relaties werden door het hele land druk becommentarieerd op sociale media. Straks komen onder meer nog The Observer en de BBC langs voor een interview. ‘Maar het gaat telkens weer over liefdesrelaties, waar ik al tientallen interviews over gaf. Daar word ik zo moe van’, zegt ze.

©Jiri Buller

Ze begeleidt intussen nochtans CEO’s van bedrijven als Kickstarter en Fresh (LVMH) in het centraal stellen van relaties op het werk. Ook in Silicon Valley vindt ze haar weg: ze staat twee start-ups bij die haar daadwerkelijk CRO noemen. ‘Natuurlijk introduceerden we de term chief relationship officer als grap, maar in de grond is het dat wel wat ik doe’, zegt ze.

‘Onlangs onderhandelde een van die bedrijven een deal met een investeringsteam van George Soros, en ik heb het gesprek mee gevoerd. De vrouwelijke CEO van dat bedrijf weet dat die contacten, en ook die met de oprichters, niet haar sterkste kant zijn, en ik coach haar daarin. Zo heb ik al tien potentiële conflicten kunnen ontmijnen. En let op: dat is niet mijn maar haar verdienste. Omdat die vrouw zichzelf kent en de echte natuur van het zakendoen begrijpt: dat het in wezen om menselijke relaties gaat.’

Perel omschrijft relaties vaak als een biljartspel. ‘Als je die ene bal in dat gat wil, welke andere bal moet je dan aanspelen, en vanuit welke richting en met welke kracht? Dat is een strategische manier van denken. Wie heeft invloed op wie en hoe kan ik dat gebruiken om iets te verwezenlijken? Hoe zeg je aan iemand iets op een manier dat het echt doordringt? Als iemand te zeker is van zijn benadering, verandert hij nooit van gedacht. Daarom is onzekerheid het fundament van verandering. Je moet dus iets kunnen losmaken als je een gesprek voert.’

Vallen daarom autoritaire leiders als Elon Musk van hun voetstuk? Kan je nog een goede CEO zijn zonder voldoende emotionele intelligentie?
Perel: ‘Steve Jobs was ook een onmogelijke persoon. Maar hij had Steve Wozniak naast zich. Persoonlijkheden als Jobs en Musk hebben iemand nodig met minder ego die de zaken anders aanpakt. Jobs zonder Wozniak was nooit de Jobs geworden die nu heilig wordt verklaard. De ‘lonely genius’ bestaat niet. Dat is een vals idee: hij heeft meestal iemand naast zich.’

Vroeger was werk gewoon iets wat je deed, niet iets wat je was.

Er wordt wel eens gezegd dat de toekomst aan de vrouwen is, en dat de beste leiders van morgen de vrouwen zullen zijn, net omdat ze meer empathie hebben. Volgt u dat?
Perel: ‘Nee. Je kan dat niet veralgemenen. In bedrijven met een vrouwelijke CEO zie je dat meteen de perceptie ontstaat dat diversiteit er belangrijker wordt. Maar dat is niet altijd het geval. Ik denk dat het woord diversiteit breder gaat dan werken met verschillende culturen, rassen of geslachten. Wat je ook nodig hebt, zijn verschillende manieren van denken. Kijk naar wat de consultant McKinsey jaren geleden al bedacht: misschien moeten we ophouden met enkel studenten met een MBA aan te nemen. En toen gingen ze op zoek naar psychologen of afgestudeerden in de Engelse literatuur. Want als iedereen volgens hetzelfde patroon begint te denken, verlies je de creativiteit en scherpte die nodig is. Een bedrijf is een instituut en een instituut institutionaliseert het denken.’

Is dat opnieuw een parallel met het liefdesleven? Relaties bloeden vaak dood omdat we onszelf te weinig in vraag stellen, schrijft u in uw boeken.
Perel: ‘Zeker. Waarom is dat zo? Omdat we allemaal leven met een ‘confirmation bias’: we gaan constant op zoek naar bevestiging van wat we al denken. En we kijken naast alles dat onze veronderstellingen tegenspreekt. Zo wordt je denkwereld steeds smaller. Als je gelooft dat je partner niet echt meer om je geeft, zie je alleen nog de signalen die dat bevestigen, ook al heeft die partner tien andere zaken gedaan die het tegenovergestelde bewijzen. Je ziet dat bij koppels, en je ziet dat bij een bedrijf.’

Dwingt de technologische disruptie al niet veel bedrijven ertoe zichzelf in vraag te stellen?
Perel: ‘Maar ze doen het niet. Zelfs in Silicon Valley niet. Er zijn moonshots genoeg: bedrijven bereiden de toekomst voor van transport, cybersecurity, voedsel, gezondheid, de ruimtevaart. Maar niemand heeft een plan dat inspeelt op de toekomst van relaties. Ik vind dat ongelooflijk, en ik vind het gevaarlijk.’

Waarom gevaarlijk?
Perel: ‘Omdat de architectuur van ons leven fundamenteel aan het veranderen is. We digitaliseren alles maar staan niet stil bij de vraag wat dat voor de mensen betekent. Voor de digitale eenzaamheid, bijvoorbeeld.’

‘Kijk naar Tinder. Die app maakt van mensen producten die je kan wegswipen. Ook de swipers zelf worden ongelukkig. Er komt constant een grote FOMO op je af: de ‘fear of missing out’. Je denkt altijd dat je nog iemand mooier, aantrekkelijker en beter zal vinden als je nog verder veegt. De zoeker begint ook te twijfelen aan zichzelf: hoe weet ik dat ik eindelijk gevonden heb wat ik zoek? En wie zal het me zeggen?

‘Ik heb nog maar weinig mensen gehoord die enthousiast waren over Tinder, behalve dan degenen die er hun partner gevonden hebben. Onlangs sprak ik met een van de oprichters van het bedrijf, en zelfs hij gaf het toe. ‘Als er toch mensen zijn die er echt van genieten, zijn ze meestal gestoord’, voegde hij eraan toe.’

Perel woont en werkt in New York, maar probeert enkele keren per jaar naar België te komen. Ze is geboren in Leuven en groeide op in Antwerpen. Haar ouders, die als Joodse gedeporteerden de concentratiekampen overleefden, hadden er een winkel. ‘Voor verschillende situaties hadden we een identiteit en een taal: Nederlands in de winkel, Hebreeuws met de vrienden, Frans als intellectuele taal. En op school sprak ik met mijn vrienden dialect. Zestien jaar op het Kiel overleefde je niet door alleen Nederlands te spreken: (schakelt over op dialect) Antwaarps vinne kik nog altaaid veule gemakkelijker as gewoen Nederlaands.’ Voor de niet-Antwerpenaar: Antwerps praten vind ik nog altijd veel gemakkelijker dan gewoon Nederlands.

Later ging Perel culturele psychologie studeren in Jeruzalem, waarna ze in New York belandde. De verschillende identiteiten en de rol van de buitenstaander helpen haar de evidenties waarmee we naar relaties kijken in vraag te stellen, zegt ze. Met haar Amerikaanse blik kijkt ze verwonderd naar de hoge Belgische burn-outcijfers. ‘In de VS hoor je dat veel minder. Daar is het een fenomeen uit de jaren negentig, omdat de mensen te veel werkten en te weinig vakantie namen.’

Een mogelijke verklaring ziet ze in onze veranderende attitude tegenover werk. ‘In Europa werkte je om te leven en in de VS leefde je om te werken. Dat verschil is me altijd al opgevallen. Een conversatie snijd je in de VS vaak aan met de vraag: ‘What do you do?’ Je bent wat je doet, en je kan je afkomst ontlopen door te werken.’

‘In Europa was dat lang heel anders. Je kon vier uur op een diner zitten zonder dat iemand je vroeg wat je voor werk deed. Je sprak over reizen, films, boeken, wijn en voetbal. Mensen hoefden niet te weten wat je deed in het leven om met jou een band op te bouwen. Nu is het werk wel veel centraler geworden in ons leven, en sommigen weten niet hoe ze daarmee moeten omgaan. Ze moeten nu waarde zoeken in hun job. Ik zeg niet dat werk vroeger niet belangrijk was. Maar werk was iets wat je deed, niet iets wat je was. Dat was alleen zo voor kunstenaars, en vroeger voor de ambachtslui, maar niet iets in de moderne industrie. Vandaag moet je werk betekenis geven aan je leven, iets wat je vroeger in andere structuren vond.’

Welke?
Perel: ‘Ik kom net terug van een conferentie in een klein Italiaans stadje. Daar stonden nog twintig kerken. Religie stond vroeger centraal in ons sociaal leven: je wist wie je was, wat je moest doen, wanneer je moest opstaan, wanneer je moest werken, wanneer je moest stoppen. Je had veel zekerheid en weinig vrijheid.’

‘Vandaag is het omgekeerd en liggen alle grote beslissingen in jouw handen. Ook over je werk. Is mijn werkgever goed? Verdien ik genoeg? Zou ik elders beter kunnen vinden? Of zou ik nog blijven? En zo ja, hoelang? Ben ik ambitieus genoeg als ik niet blijf? Dat zijn fundamentele vragen zonder dat er nog een structuur bestaat die je helpt ze te beantwoorden.’

Net zoals we te veel van het huwelijk verwachten, willen we te veel uit ons werk halen, zegt u.
Perel: ‘Dat klopt. Iedereen wil alles in een relatie: geborgenheid, goede seks, vlotte gesprekken en transparantie. Terwijl die zaken niet noodzakelijk samengaan. We wenden ons tot één persoon voor de beschermende en emotionele banden die eerder door meerdere sociale netwerken werden verzorgd. Met het werk is dat net hetzelfde. Daarom geeft onze drang om telkens van bedrijf te wisselen een vals gevoel van vrijheid.’

‘We zijn de hele tijd aan het twijfelen. Kijk naar de business van zelfhulpboeken en -filmpjes. Die vertrekt vanuit het idee dat je niet genoeg bent. Voor 1920 bestond het concept niet dat je als individu kon falen. Vandaag moet je steeds beter doen. Het is nooit genoeg! Dat is een van de drijvende krachten die de moderne mens ongelukkig maken. Daarmee kan je zowel het onbehagen in onze moderne relaties als het hoge aantal burn-outs verklaren.’

Maar draait uw businessmodel niet op dat onbehagen? Terwijl we misschien gewoon wat meer gezond verstand en wat minder grote woorden nodig hebben...
Perel: ‘Ergens heb je gelijk. Met gezond verstand kom je al heel ver. Je mag gerust hoge verwachtingen hebben in het leven, maar leg ze niet in de handen van één persoon. Of van één werkgever. Omring je met vrienden, met collega’s, met mentoren, met het werk van kunstenaars.

Of met therapeuten.
Perel: ‘Alleen als je het echt nodig hebt. Zorg er in eerste instantie voor dat je vrienden hebt. En dat je afgeraakt van het idee dat meer of anders altijd beter is.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content