'Wat is er mis met een stap terug?'

Peter Leyman: 'Met ons systeem van tijdskredieten en brugpensioen gaan we er met de toenemende vergrijzing niet geraken.'

Als CEO van Volvo hoedde Peter Leyman over 5.500 mensen. Na twee mislukte carrièresprongen in de politiek en bij de werkgeversfederatie Voka leidt de machtige automobieltopman van weleer vandaag een bescheiden bestaan als zelfstandig bedrijfsconsulent. Demotie, heet zoiets: de verplaatsing uit een hogere functie naar een lagere. 'Een stap terug hoeft geen degradatie te zijn.'

'Bedrijfsadvies op maat.' Zo staat het in kleine rode letters op zijn nieuwe businesskaartje, onder de donkerblauwe blokletters 'Leyman Consult'. Sinds zijn rumoerige vertrek in januari bij de werkgeversorganisatie Voka koos Peter Leyman (49) voor de stilte. Dat was ook nodig. De jongste jaren was zijn professionele leven een aaneenrijging van vreemde keuzes. Leyman verruilde in 2007 zijn topjob als CEO van Volvo in Gent voor een politiek mandaat bij CD&V.

Na een half jaar rondjes draaien in de Kamer stapte hij op. Hij ging opnieuw leiding geven in het bedrijfsleven. Maar in 2009 stond Voka aan zijn deur. Hij zwichtte, maar botste op de diplomatieke geplogenheden die nu eenmaal horen bij de functie van leidinggevende van een werkgeversorganisatie. Na zijn vertrek bij Voka ging Leyman door de woestijn. Vandaag leidt hij een bestaan in de marge als zelfstandig bedrijfsconsulent. Voor de buitenwereld lijkt het een zware degradatie.

Niemand is beter geplaatst om het relatief nieuwe fenomeen 'demotie' te plaatsen. Het begrip (lees hier) maakt - vooral in het buitenland - opgang in de arbeidspsychologie en pensioendebatten. Leyman werkte, samen met onder anderen Mimi Lamote, ex-politiebaas Fernand Koekelberg en acteur Ludo Busschots, mee aan een lijvig en interessant boek over mensen die vrijwillig of gedwongen een stap hebben teruggedaan in hun loopbaan.

Waarom hebt u aan dit boek meegewerkt?

Peter Leyman: 'Een van de redenen waarom ik bij Voka ben mislukt, is mijn eerlijkheid. Ik ben altijd open geweest. Waarom zou ik nu dan zwijgen, na mijn zogenaamde 'stap terug'? Onze maatschappij aanvaardt het niet dat we een stap terugdoen. Wie dat doet, is zwak. Er rust een te groot taboe op mislukken. Een zelfstandige die in dit land failliet gaat, wordt zijn hele leven verketterd en staat in alle mogelijke zwartboeken. In de Verenigde Staten pushen ze je om uit fouten te leren en wordt het aanvaard dat iemand via een vergissing langs een mislukking passeert.'

'Een dom voorbeeld uit mijn eigen leven, maar het spreekt boekdelen. Als CEO reed ik bij Volvo met de grootste wagen. Toen ik eventjes met een kleine testwagen reed, gonsde het meteen van de geruchten in mijn gemeente: Leyman is gedegradeerd, het is voorbij met zijn carrière. De maatschappelijke perceptie is: wie op de ladder stijgt, wordt geprezen en wie een stap terugdoet, wordt genegeerd.'

U bent de voorbije vier jaar twee keer van de ladder gedaald: van Volvo-topman naar Kamerlid-zonder-invloed en van Voka-baas naar kleine zelfstandige. Welke stap beklaagt u zich het meest?

Leyman: 'Van Vergokan naar Voka. Ik heb maar van één ding spijt in mijn leven: dat ik daar ben weggegaan. Toen ik Volvo verliet voor de politiek, wist ik niet wat me te wachten stond. Een semi-publieke functie - het lobbyen, het immateriële - is niets voor mij. Ik ben targetgedreven, sterk in mensen in dezelfde richting krijgen en bedrijven tot rust brengen. Dat heb ik bij Volvo gedaan, en mocht ik opnieuw bij Vergokan doen. Toch liet ik me overhalen naar Voka te gaan. Ik heb nog altijd spijt van die beslissing. Ik slaap er soms nog niet van.'

Hoe diep zat u na uw vertrek bij Voka?

Leyman: 'De eerste drie maanden heb ik afgezien. Slecht slapen, veel nadenken... Ik had mijn loopbaan altijd mooi gepland, en voor het eerst in mijn leven had ik niets. Geen plan, geen vooruitzichten. En dat was verdomme mijn eigen schuld. Ik twijfelde enorm aan mezelf. Wat ga ik doen? Wat wil ik? Wat kan ik? Heb ik nog de guts om voor één werkgever te werken? Heb ik wel de mentale weerstand om tegen de permanente stress van de eindverantwoordelijkheid te vechten? Ik had tien jaar keihard gewerkt. De stress had mijn hart aangevreten. Ik had mijn hobby's opgegeven. Mondjesmaat kwam mijn weerbaarheid terug. Het voelde als ontwaken uit een coma.'

Er rees twijfel over uw geloofwaardigheid. Bij de publieke opinie blijft het beeld van jobhopper. Maar hebt u vandaag voor uzelf het gevoel dat u bent gedegradeerd?

Leyman: 'In objectieve termen? Ja. Maar in subjectieve termen? Wat is gedegradeerd zijn? Ik wil voelen dat ik professioneel een toegevoegde waarde kan bieden. Ik zit nu aan 30 procent van mijn verloning bij Voka. Maar als ik zie wat ik voor die andere 70 procent in de plaats krijg aan immateriële winst, dan durf ik te zeggen dat ik een grote stap vooruit heb gedaan. Ik doe opnieuw aan sport, speel muziek en maak tijd voor vrienden en familie. Dát is het: de kwaliteit van het leven. We zijn hier niet voor altijd, hè. Ik maak eindelijk tijd voor mijn kinderen. Mijn dochter is intussen het huis uit. Met mijn oudste zoon heb ik nooit een fundamenteel gesprek gehad. Wat wil je: ik was nooit thuis. Ik heb nog een zoon van veertien, met wie ik de jongste maanden veel heb gepraat. Ik vraag naar zijn emoties. Dat heb ik met mijn andere twee kinderen nooit gedaan.'

Behalve een emotioneel is er ook een economisch argument waarom demotie uit de taboesfeer moet, leert het boek. Als we allemaal langer moeten werken, kunnen onze carrières niet in stijgende lijn blijven gaan. Dat is niet houdbaar voor de overheid, die onze pensioenen moet betalen. De oplossing: blijven werken, maar rustiger aan.

Leyman: 'Waarom niet? Een degradatie betekent toch niet dat iemand zijn talent en competenties verliest? Mijn voorganger bij Volvo was 58 toen ik hem opvolgde. Hij wilde niet met pensioen en droomde van een hr-job in het bedrijf. Ik ben zijn zaak meermaals gaan bepleiten in Zweden. Helaas: van CEO naar werknemer, zoiets hoort niet in onze maatschappij. Het gevolg: drie ontevreden partijen. De man omdat hij met pensioen werd gestuurd, het bedrijf omdat het zijn knowhow kwijt was, en de maatschappij omdat ze voor zijn pensioen mocht opdraaien. Waar zijn we dan mee bezig?'

'We moeten leren aanvaarden dat onze carrière op het einde een traject is dat naar beneden glooit. We blijven in België in oude systemen zitten. In Scandinavische landen begint men op een andere manier naar loopbanen te kijken. In Oostenrijk werken ze met een traject, parallel met het loontraject, waarbij de werkgever een reserve aanlegt voor periodes waarin de werknemer eventjes gas terugneemt. Bij ons bestaan wel systemen om tussenperiodes op te vangen, maar het is niet gestructureerd. Hoeveel systemen van tijdskrediet hebben we niet? Met het huidige systeem van tijdskredieten en brugpensioen gaan we er niet geraken met de toenemende vergrijzing.'

Als ik u bezig hoor, vraag ik me af of u niet beter in de politiek was gebleven.

Leyman: 'Ik paste niet in die wereld. Ik had ideeën genoeg, maar door de politieke crisis kon ik ze in het parlement nergens kwijt. Neen, geen betere plek om de dingen te doen bewegen dan in het bedrijfsleven. Er gaat niets boven inspirerend leiderschap: de neuzen in dezelfde richting trachten duwen. Daar ben ik - in alle bescheidenheid - goed in. Of ik ooit terugkeer als CEO? Daar ben ik nog niet uit. Eén ding is wel zeker: ik ga mijn carrière in het onderwijs eindigen. Ik begeester graag jonge mensen. Ik wil hun iets teruggeven. Ondanks mijn leeftijd blijf ik me aan mijn idealen vastklampen.'

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud