analyse

Nucleaire renaissance loopt vast

©Wim Kempenaers

In het VK gingen donderdag twee bouwprojecten voor nieuwe kerncentrales op de schop. De oplopende miljardenfactuur doet private investeerders afhaken. De Europese voorstanders van de nucleaire remonte blijven met een kater achter.

Hij mocht kiezen: een windmolenpark op zee of een nieuwe kerncentrale in Brasschaat. Burgemeester Jan Jambon (N-VA) hoefde niet lang na te denken. ‘Ik denk dat investeren in nieuwe up-to-date kerncentrales een goede beslissing zou zijn’, zei de kandidaat-premier vorig weekend in het radioprogramma ‘Het heilig huis van Hanssen’ op Joe. ‘Zonder kerncentrales is het onmogelijk de betaalbaarheid, de leveringszekerheid, de veiligheid en de milieudoelstellingen te realiseren.’

Evi Hanssen had het dilemma voor Jambon wat eenvoudiger gemaakt door toe te voegen dat de regering ‘toevallig’ in een oude sok 50 miljard euro zou vinden. En laat het gebrek aan een goedgevulde sok nu net het knelpunt zijn.

De Japanse groep Hitachi gooide donderdag de handdoek voor de bouw van de Wylfa Newydd-kerncentrale in NoordWales. Het kostenplaatje was opgelopen tot 24 miljard euro en Hitachi vond geen private investeerders. Liever dan een nog hogere factuur slikken de Japanners hun verlies door met een afboeking van 2,4 miljard euro. Ook Oldbury, waar Hitachi na de realisatie van Wylfa nog een tweede centrale wilde neerzetten, gaat niet door.

De exit van Hitachi volgt nadat het Japanse Toshiba in november eveneens een kruis over plannen voor de bouw van een Britse kerncentrale had gemaakt. Na het faillissement van de Amerikaanse kerncentralebouwer Westinghouse vond moeder Toshiba geen overnemer voor het project NuGen in het Engelse Moorside en doekte het de plannen op. Eerder trok de Franse energiereus Engie zich al uit NuGen terug.

In twee maanden tijd zien de Britten 9 gigawatt (GW) aan geplande nucleaire capaciteit wegvallen. Dat is 15 procent van hun elektriciteitsverbruik. De geannuleerde Britse centrales komen overeen met anderhalve keer de capaciteit van het Belgische nucleair park (Doel en Tihange).

Het Britse fiasco betekent een uppercut voor de voorstanders van nieuwe centrales. Als alles volgens schema was verlopen, zouden in Europa vandaag negen nieuwe reactoren in gebruik zijn met een totaalcapaciteit van ruim 10 gigawatt, ongeveer wat nodig is om heel België van energie te voorzien. Tien jaar nadat de eerste reactor klaar had moeten zijn, is het nog steeds wachten tot een kerncentrale aan het Europese elektriciteitsnet wordt gekoppeld. De vier projecten waarvan de bouw effectief begonnen is, kampen met jarenlange vertragingen en exploderende kostenplaatjes.

Ambities bijsturen

‘Alle vergunningen zijn afgeleverd en de funderingen uitgegraven’, schreef een journalist van De Tijd al in 2004 toen hij een bezoek bracht aan Olkiluoto in Finland, waar tegen 2009 de eerste Europese kerncentrale van de derde generatie zou verrijzen. De European Pressurised Reactor (EPR) van 1,6 gigawatt zou het begin van de nucleaire renaissance inluiden, met een veiliger en efficiënter ontwerp dan de kerncentrales uit de jaren 80.

Maar de Finnen moesten keer op keer hun ambities bijsturen na technische tegenvallers en moeite om te voldoen aan de strikte veiligheidsvereisten. De Japanse kernramp in Fukushima in 2011 leidde ertoe dat de veiligheidsnormen werden aangescherpt en de bouwplannen bijgestuurd, met een oplopend kostenplaatje tot gevolg. De Finse centrale liep intussen al meer dan tien jaar vertraging op. Het prijskaartje van 3,2 miljard euro was tegen 2012 al opgelopen tot meer dan 8,5 miljard. Sindsdien gaf de Franse kerncentralebouwer Areva geen update meer. De plannen voor de bouw van een vierde reactor in Olkiluoto werden door de tegenslagen met nummer drie opgedoekt.

Olkiluoto 3 zou het prototype worden van een centrale die wereldwijd aan de man gebracht kon worden. Areva bouwt in opdracht van de Franse energiereus EDF eenzelfde model in Flamanville in Normandië en in de centrale Hinkley Point C in Engeland. Omdat zowel het Finse en het Franse als het Engelse project met jaren vertraging kampen, werd de eerste Europese drukreactor (EPR) ironisch genoeg niet in Europa, maar in China gerealiseerd, waar de overheidsbedrijven via de Chinese staat wel vlot toegang hebben tot de nodige miljarden. De Chinese kernenergiegroep CGN nam vorige maand in Taisan ’s werelds eerste EPR in gebruik, in een consortium samen met EDF.

Matthias Meersschaert van de Belgische lobbyorganisatie Nucleair Forum vindt het stopzetten van de Britse bouwprojecten een spijtige zaak. Toch wil hij niet spreken van een stilvallende nucleaire renaissance in Europa. ‘Ja, er zijn vertragingen en de kostprijs loopt hoger op dan gedacht, maar zowel de EU als het IPCC (het klimaatpanel van de VN, red.) zegt dat kernenergie noodzakelijk is om de gewenste CO2-uitstootreductie te realiseren. Zonder kernenergie is het in het VK en elders niet mogelijk om op korte tijd het nodige te doen om de opwarming tegen te houden. Er zijn voldoende redenen om nog te investeren in de bouw van nieuwe centrales.’

De groene beweging ziet dat anders. Hoewel kerncentrales nagenoeg geen CO2 uitstoten en kunnen helpen de klimaatambities te realiseren, roept de technologie bij milieuorganisaties al jaren weerstand op. Er is nog steeds geen oplossing voor het radioactief afval en een kernramp zoals in Fukushima of Tsjernobyl valt nooit uit te sluiten.

Daar kwam de voorbije tien jaar nog een economisch argument bij. De geldverslindende nucleaire sector is niet langer concurrentieel met de nieuwste generatie windmolens en zonnepanelen. EDF stemde pas met de bouw van Hinkley Point in nadat Londen een riante minimumprijs van 92,5 pond (105 euro) per megawattuur gedurende 35 jaar had gegarandeerd.

‘Die subsidie is het dubbele van wat nodig is voor nieuwe windparken op zee’, zegt Mathias Bienstman, beleidscoördinator bij Bond Beter Leefmilieu. ‘Voor de windparken bij Borssele in Nederland is een prijs van 54 euro per megawattuur gegarandeerd. Bij de recentste Nederlandse veilingen van windparklicenties was zelfs geen prijsgarantie meer nodig. Zelfs als je een kostprijs van 10 euro per megawattuur meerekent om windparken op het net aan te sluiten, zijn ze nog altijd een stuk goedkoper dan nieuwe nucleaire productie.’

Het is zinvol dat de overheid aanvankelijk een financieel duwtje in de rug geeft, maar zelfs na 50 jaar kan nucleaire energie nog niet op eigen benen staan.
Mathias Bienstman
beleidscoördinator Bond Beter Leefmilieu

Bovendien ziet Bienstman bij hernieuwbare energie nog ruimte voor verdere kostprijsdalingen, terwijl de prijs van nieuwe kerncentrales net toeneemt. ‘Het is zinvol dat de overheid in de beginjaren een financieel duwtje in de rug geeft om technologie van de grond te krijgen, maar zelfs na 50 jaar kan nucleaire energie nog niet op eigen benen staan. Private spelers krijgen kerncentrales niet gefinancierd.’

Volgens Meersschaert zijn die geldproblemen evengoed bij andere energiebronnen te vinden. ‘De liberalisering van de Europese elektriciteitsmarkt leidde tot fluctuerende groothandelsprijzen die te laag zijn om privékapitaal te overtuigen in de energiesector te investeren’, zegt de woordvoerder van Nucleair Forum. ‘Dat geldt zowel voor nieuwe nucleaire investeringen, als voor bijvoorbeeld gascentrales of hernieuwbare energie. Nucleaire investeerders zouden het veel makkelijker hebben als ze een gelijke toegang zouden krijgen tot de goedkope overheidsfinanciering die al voor hernieuwbare energie beschikbaar is.’

Volgens Meersschaert moet het aantal kerncentrales dringend krimpen. ‘Nu zijn er wereldwijd zo’n tien spelers, maar die hebben te weinig opdrachten om rendabel te zijn en een leercurve door te maken die kernenergie goedkoper maakt’, zegt de woordvoerder van de nucleaire lobby. ‘We moeten naar een model zoals in de luchtvaartindustrie, waar met Boeing en Airbus nog maar twee grote producenten zijn, die wel voldoende opdrachten binnenhalen. In Europa betalen we nog leergeld omdat constructeurs hun eerste centrales bouwen. Vanaf nummer tien en twintig wordt dat veel goedkoper. EDF heeft al laten verstaan dat na Hinkley Point de kosten voor de centrale Sizewell C tot 20 procent lager kunnen uitvallen.’

Overheidscheque

Als het terugtrekken van de Japanners één ding aantoont, is het dat de private spelers zonder een overheidscheque de stap niet durven te doen. Hiroaki Nakanishi, de voorzitter van Hitachi, liet verstaan dat de Britse nucleaire projecten kunnen worden hervat als Hitachi ze buiten zijn balans kan houden, met een minimale kapitaalinjectie van het Japanse bedrijf en met het vooruitzicht op een voldoende winst. Omdat geen private partners gevonden worden, is die kans nagenoeg nihil. Londen bood de voorbije maanden nog aan een derde van het kapitaal te leveren, plus alle nodige leningen en een gegarandeerde prijs van 75 pond per megawattuur (85,5 euro), maar dan nog achtte Hitachi het gigaproject niet levensvatbaar.

De Britse minister van Economie Greg Clark zei in het parlement dat hij al tot het uiterste is gegaan om Hitachi te overhalen. ‘Ik was niet bereid een nog groter deel van de kapitaalkosten door te schuiven naar de belastingbetaler’, zei Clark donderdag. ‘Die zou dan de meerderheid van de risico’s moeten dragen.’

Tenzij iemand 50 miljard in een oude sok vindt, lijkt het zeer onwaarschijnlijk dat de komende jaren nog veel kerncentrales in Europa gebouwd worden.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content