Rush op grondwaterputten

De tuin groen houden, ook als het regenwater op is, is de belangrijkste reden waarom particulieren een grondwaterput boren. ©Katrijn Van Giel/ID

Steeds meer Vlamingen willen een grondwaterput. ‘Elke keer als Frank De Boosere in het weerbericht waarschuwt voor een droge zomer staat onze telefoon roodgloeiend’, zegt een boorder.

‘Ik maak liefst niet te veel reclame, want ik moet de mensen toch teleurstellen. We zitten volgeboekt tot het voorjaar 2020’, zegt Johan Verheyden van Verheyden Putboringen uit Sint-Katelijne-Waver. ‘Elke keer als Frank Deboosere in het weerbericht waarschuwt voor een nieuwe droge zomer, staat de volgende ochtend de telefoon roodgloeiend.’

Ook acht andere boorders van grondwaterputten die we contracteren, worden overstelpt door vragen van particulieren die een grondwaterput - niet te verwarren met een put voor regenwater - willen. ‘Ik heb eigenlijk geen tijd om met u te bellen. Het is niet normaal. Ik begin ’s morgens om 5 uur en stop als het donker wordt. De ene boring na de andere doen we. En nog sta ik 150 mails met aanvragen achter. Mensen bieden ons honderden euro’s extra om eerder aan de beurt te komen’, klinkt het bij Banaboringen uit Asper.

Toen na de treinramp in Wetteren werd opgeroepen geen grondwater meer te drinken kwamen heel wat onbekende putten aan het licht.
Katrien Smet
Woordvoerster Vlaamse Milieumaatschappij

De Vlaamse Milieumaatschappij, waar particulieren en bedrijven grondwaterputten moeten aanmelden, bevestigt de stijgende trend, die al enkele jaren bezig is. Eind 2017 hadden in Vlaanderen 56.179 gezinnen een grondwaterput, 3 procent meer dan in 2014. Zonder de putten die alleen worden gebruikt voor irrigatie van de tuin of als alternatief voor regenwater (14.511 putten in 2017) kom je op een stijging van 22 procent in de voorbije vier jaar. Het grootste deel (74%) van de particulieren met een put verbruikt geen leidingwater en is aangewezen op water uit de eigen put.

Van het voorbije anderhalf jaar zijn nog geen exacte cijfers voorhanden, maar volgens woordvoerster Katrien Smet merkt de Milieumaatschappij wel degelijk een toenemende tendens. ‘Al kan die wat versterkt zijn doordat boorders sinds 2017 van elke put verplicht aangifte moeten doen.’

De reden voor de toename? Boorders horen bij hun klanten vooral de vrees dat ze hun tuin niet groen kunnen houden. ‘Bij sommige klanten klinkt zelfs paniek door. Hun regenwaterput was na twee weken al leeg. Hoe moet het dan met die mooie tuin?’

Geen water uit de kraan

Ondanks de regen van de jongste weken is de droogte van vorige zomer nog niet verteerd. Het grondwaterpeil staat nog altijd gemiddeld 200 millimeter te laag. ‘Dat betekent dat we met een achterstand aan de zomer beginnen’, zegt Patrick Willems, professor waterbouwkunde aan de KU Leuven. ‘Als juli en augustus opnieuw droge maanden worden, dreigt weer een sproeiverbod.’

©Mediafin

Cijfers die De Tijd verzamelde, tonen dat de gemiddelde grondwaterniveaus vorig en dit jaar bij de laagste in twintig jaar behoren. Ook het aantal regendagen is historisch laag (zie grafieken). ‘Dat de klimaatverandering tot steeds grotere extremen leidt, is verontrustend’, zegt Willems. ‘Heel natte periodes zullen heel droge periodes afwisselen, zodat de pieken groter worden. Een droge zomer zoals vorig jaar, die normaal maar om de veertig jaar voorkomt, krijgen we volgens sommige modellen om de vier jaar. Het is niet denkbeeldig dat bij zulke extremen geen water meer uit de kraan komt.’

©Mediafin

Niet alleen de angst voor droogte doet de Belgen putten boren. Ook de stijgende waterprijzen spelen een rol. De voorbije vier jaar is de prijs van drinkwater met 7 procent gestegen, tegenover 2010 zelfs met 37 procent.

Of het sop de kool waard is, is nog maar de vraag. Een grondwaterput kost aardig wat. De belangrijkste factor is de kwaliteit van het putwater: hoe dieper de put, hoe zuiverder het water. ‘Voor irrigatie is een ondiepe put van rond 10 meter vaak al voldoende’, zegt Verheyden. ‘Wil je drinkwater, dan moet je dieper boren, tussen 30 en 200 meter. Daardoor varieert de prijs van 2.000 tot 8.000 euro.’

Bovendien is elke particulier die grondwater verbruikt, onderworpen aan heffingen voor de lozing - en ja, dat is irrigatie - daarvan. Dat geeft aanleiding tot misbruik, vermoedt de VMM. Nogal wat particulieren laten na hun put te melden. ‘Je bent een Belg of je bent het niet hé’, zegt Sven Peeters, een putboorder uit Schriek. ‘De meesten geven niets aan. Niet alleen wegens de heffing, maar ook uit vrees dat op het water ooit een belasting komt.’

De meeste van onze klanten geven niets aan. Niet alleen door de heffing, maar ook uit vrees dat er ooit een belasting komt op het opgepompte water zelf.
Sven
Een putboorder uit Schriek

De VMM denkt dat de 56.000 gemelde particuliere putten een onderschatting zijn. ‘We weten niet hoeveel grondwaterputten er werkelijk zijn. Het kunnen er net zo goed 200.000 zijn’, zegt Pieter D’Hondt, die bij de VMM verantwoordelijk is voor de heffingen op grondwater. ‘Toen bij de treinramp in Wetteren werd opgeroepen geen grondwater meer te drinken wegens mogelijke besmetting met ingesijpelde chemische stoffen, kwamen heel wat onbekende putten in de regio aan het licht’, zegt Smet.

Bij putten van Vlaamse bedrijven - ongeveer 29.000, vooral bij landbouwbedrijven - kan de VMM controles uitvoeren via verzegelde meters op de pomp. Bij particulieren mag ze niet controleren, noch op de aanwezigheid van een put noch op de hoeveelheid opgepompt grondwater. ‘Watermaatschappijen kunnen wel controleren’, zegt Pieter D’Hondt. ‘En ze doen dat ook steeds intensiever bij de opname van de meterstand. Ze zien snel of er ook een pompinstallatie staat. Blijkt iemand plots geen leidingwater meer te verbruiken, dan gaat een knipperlicht branden.’

Is een grondwaterputzijn prijs waard?

Een put om drinkwater op te pompen is zo duur dat je de kostprijs er nooit uithaalt, zegt Katrien Smet, woordvoerster van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM).

Volgens de VMM verbruikt een gemiddeld gezin (2,3 personen) 72 kubieke meter leidingwater per jaar. Het betaalt daarvoor 365 euro (inclusief btw). Een put om drinkbaar water op te pompen - ongeveer 50 meter diep - kost minstens 5.000 euro, inclusief de pompinstallatie.

Daaruit besluiten dat je je investering na 13 jaar terugbetaald hebt, is te gemakkelijk. Maar 151 van de 365 euro van de waterfactuur betaal je voor het water zelf. De rest gaat naar heffingen: 111 euro voor de afvoer van het afvalwater en 82 euro voor de zuivering. De rest zijn btw en vaste kosten. Zo berekend wordt de terugverdientijd 33 jaar. Voor een groter gezin, dat meer drinkwater verbruikt, kan een put wel lonender worden.

De kosten stoppen niet bij de prijs van de put. Eigenaars moeten een lozings- en zuiveringsheffing betalen. Vandaar de meldingsplicht voor particulieren. Voor wie het water uit zijn put wil drinken en dus geen aansluiting op het leidingwater meer nodig heeft, bedraagt de heffing 40 euro per persoon per jaar. Voor wie wel nog leidingwater afneemt, de zogenaamde gemengde waterwinners, gaat het om 13 euro.

Ook op een andere manier probeert de overheid vat te krijgen op de grijze zone van waterputten. Sinds 2017 moeten putboorders een erkenning hebben en moeten ze elke put die ze boren aangeven bij de VMM. Dat zet volgens sommige aannemers een rem op de aanvragen.

Betonstop

En dan is er de morele afwijzing. ‘Veel mensen voelen een spanning tussen hun droom van een mooie groene tuin en het ethisch aspect’, zegt een booraannemer. ‘Ze zijn bang scheef te bekeken te worden. Maar de kritiek van groene jongens dat je drinkwater gebruikt om je tuin te besproeien klopt niet als je een ondiepe waterput laat boren.’

We weten niet hoeveel grondwaterputten er werkelijk zijn. Het kunnen er net zo goed 200.000 zijn.
Pieter D’Hondt
Verantwoordelijke heffingen op grondwaterputten bij de Vlaamse Milieumaatschappij

Smet spreekt dat tegen. ‘Als we massaal water gaan oppompen uit ondiepe lagen, dan hypothekeren we op termijn ook de diepere drinkwaterlagen, waar ook de watermaatschappijen uit oppompen.’ Professor Willems bevestigt dat. ‘In verhouding tot industriële grondwaterpompen of de pompen uit de landbouw verbruiken die van particulieren niet zo veel water, maar als iedereen ze massaal bouwt, kan de impact aanzienlijk worden.’

Hij pleit ervoor meer regenwaterputten aan te leggen - nu al verplicht bij de nieuwbouw van een eengezinswoning - en de bestaande putten meer te gebruiken. ‘In een stedelijke omgeving moeten besturen werk maken van collectieve putten per wijk. De helft van het leidingwater dat een gezin verbruikt, kan je vervangen door regenwater, bijvoorbeeld voor de wasmachine of het besproeien van de tuin.’

Andere structurele maatregelen die volgens Willems nodig zijn, zijn bufferbekkens en recyclage van licht vervuild afvalwater voor de industrie en de landbouw. ‘Voorts moeten we in Vlaanderen vooral ontharden. Door al ons asfalt en onze beton loopt nog te veel water weg via rioleringen en waterlopen. Dat de betonstop er niet gekomen is, is dan ook een enorme gemiste kans.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect