Advertentie
analyse

De stand van het klimaat in vijf conclusies

Verwoestende overstromingen, zoals deze zomer in Wallonië, zullen door de opwarming van de aarde vaker voorkomen. ©Photo News

De door de mens veroorzaakte klimaatopwarming laat zich in elke uithoek van de planeet voelen. Sommige van de vernietigende veranderingen zijn ongezien en onomkeerbaar. Die ontluisterende diagnose schetst het VN-klimaatpanel IPCC in zijn nieuwste rapport.

Zo’n 750 wetenschappers wereldwijd werkten mee aan het nieuwste klimaatrapport van het VN-klimaatpanel IPCC. Ze bundelden ruim 14.000 internationale klimaatonderzoeken om te komen tot de recentste stand van de wetenschap. Het resultaat is een klimaatbijbel van net geen 4.000 pagina’s waarin de effecten van de opwarming van de aarde minutieus staan beschreven. Een overzicht van de vijf belangrijkste conclusies.

1) De mens is de oorzaak. Punt.

‘Het is ondubbelzinnig dat menselijke invloed heeft geleid tot opwarming van atmosfeer, oceanen en land.’ Met die woorden laat het VN-klimaatpanel IPCC niet langer ruimte voor twijfel. In het nieuwste klimaatrapport staat nu onomstotelijk vast dat de uitstoot van broeikasgassen door de mens aan de basis ligt van de opwarming van de aarde.

Niet dat daar nog veel onzekerheid over bestond, maar het IPCC is van nature voorzichtig in haar inschattingen. Het steunt op wetenschappelijke consensus en hield in zijn vorige rapporten telkens een minieme slag om de arm.

De bijdrage van natuurlijke factoren aan de opwarming van de aarde, zoals vulkanen en de stand van de zon, wordt geschat op bijna nul.

Nu achten de wetenschappers het onomstotelijk bewezen. Het gecombineerde effect van menselijk activiteiten heeft ertoe geleid dat de gemiddelde temperatuur wereldwijd met 1,1°C is toegenomen boven het pre-industriële niveau van eind 19de eeuw. De bijdrage van natuurlijke factoren aan de opwarming van de aarde, zoals vulkanen en de stand van de zon, wordt geschat op bijna nul.

In feite hebben mensen zelfs al genoeg broeikasgas in de atmosfeer geblazen om de aarde met 1,5°C op te warmen, maar een deel van de menselijk opwarming werd tenietgedaan door luchtvervuiling. Kleine partikeltjes die bij de verbranding van fossiele brandstoffen in de atmosfeer belanden, hebben een verkoelend effect dat de opwarming van de aarde enigszins mildert.

2) Temperaturen blijven stijgen

De kans is bijna vervlogen om de wereldwijde temperatuurstijging tot 1,5°C te beperken. In het klimaatakkoord van Parijs in 2015 hadden landen zich nochtans geëngageerd om de opwarming deze eeuw te beperken tot 2°C, en het liefst 1,5°C, om de meest vernietigende impact te voorkomen. Maar zonder radicale beleidswijzigingen verwachten de IPCC-auteurs dat voor het einde van de eeuw de kaap van 2°C opwarming doorbroken wordt.

Tenzij we de uitstoot drastisch en snel kunnen terugdringen, zullen we het niet halen om de opwarming te beperken tot 1,5°C.
Rafiq Hamdi
Een van de hoofdauteurs IPCC-rapport

‘Tenzij we de uitstoot drastisch en snel terugdringen, zullen we het niet halen om de opwarming te beperken tot 1,5°C’, zegt Rafiq Hamdi, een Belgische onderzoeker aan het KMI en een van de 167 hoofdauteurs van het IPCC-rapport. ‘Zonder plotse uitstootreductie zullen we 1,5°C opwarming bereiken in de komende 20 jaar. Dat is ongeveer tien jaar sneller dan we aannamen in het vorige speciale rapport van 2018.’

Om een goede kans te behouden dat de opwarming beperkt blijft tot 1,5°C, mag de mens nog maar 300 gigaton CO2 uitstoten, berekenden de IPCC-auteurs. In het huidige tempo zou het koolstofbudget binnen acht jaar opgebruikt zijn. Volgens de groep Climate Action Tracker zitten we met de huidige wereldwijde klimaatmaatregelen eerder op schema voor het middel- en pessimistisch scenario van het IPCC die tegen het einde van de eeuw leiden tot 2,7°C en 3,6°C opwarming.

3) Extreem weer wordt het nieuwe normaal

Elke stijging van de temperatuur met 0,5°C leidt tot een toename van de intensiteit en frequentie van hittegolven, hevige neerslag en periodes van droogte, waarschuwen de auteurs. ‘Geen enkele regio ter wereld zal ontsnappen aan de gevolgen van de klimaatverandering. Weersextremen die vroeger als zeldzaam of ongekend werden beschouwd, komen almaar vaker voor. Een trend die zal aanhouden, zelfs als de opwarming van de aarde tot 1,5°C wordt beperkt.’

Ernstige hittegolven die vroeger eens in de 50 jaar voorkwamen, komen nu ongeveer eens per decennium voor. Ook tropische stormen worden sterker en de neerslag extremer. Ernstige droogtes komen 1,7 keer vaker voor, en het bosbrandseizoen wordt langer en intenser.

‘Er is ook veel meer bewijs dat de mens de oorzaak is voor tal van extreme klimaatgebeurtenissen, zoals hittegolven, droogtes en hevige regenval’, zegt Hamdi. ‘De wetenschappelijke methodes zijn enorm verbeterd waardoor we nu specifieke gebeurtenissen kunnen toewijzen aan door mensen veroorzaakte klimaatopwarming. Sommige van de hittegolven, regenbuien en droogtes in het voorbije decennium hadden anders niet plaatsgevonden.’

Sommige van de extreme hittegolven, regenbuien en droogtes het voorbije decennium hadden zonder klimaatverandering niet plaatsgevonden.
Rafiq Hamdi
Hoofdauteur IPCC-rapport

Tot 20 jaar geleden was het bijna onmogelijk om een specifiek weergebeurtenis rechtstreeks te linken aan klimaatopwarming, maar intussen kan enkele dagen of weken na een ramp worden bepaald of klimaatverandering impact had. De dodelijk hittegolf die in juni de westkust van de VS in haar greep hield, had bijna met zekerheid niet plaatsgevonden zonder klimaatverandering. Net als de droogte in Brazilië, de ergste in 91 jaar.

Voor onze West- en Centraal-Europese regio voorspelt het IPCC een toename van het aantal overstromingen door intense neerslag. ‘Overstromingen zoals deze zomer in België zullen zich vaker voordoen naarmate we meer opwarming krijgen’, zegt Hamdi. ‘Ook typisch voor hier is een toename van het aantal droogtes, waarbij natuur en landbouw met watertekorten te kampen krijgen.’

4) Noordpoolgebied zal zonder ijs vallen

Al tegen het einde van deze eeuw kunnen kustgebieden ieder jaar met extreme waterstanden geconfronteerd worden, die voordien slechts eens per 100 jaar voorkwamen.

Sommige klimaateffecten, zoals het smelten van de ijskappen en het stijgen van de zeespiegel, zijn onomkeerbaar. Het zeeniveau zal hoe dan ook nog honderden, misschien zelfs duizenden jaren blijven stijgen, schrijven de IPCC-auteurs. Zelfs als de opwarming beperkt blijft tot 1,5°C zou het gemiddelde zeeniveau in de eeuwen daarna nog met 2 tot 3 meter toenemen. Al tegen het einde van deze eeuw kunnen kustgebieden elk jaar met extreme waterstanden geconfronteerd worden, die voordien slechts eens per 100 jaar voorkwamen.

Ook voor het snel opwarmende Noordpoolgebied is smeltend ijs voor een stuk onafwendbaar. Zelfs in het meest optimistische scenario van het IPCC zullen we tegen 2050 minstens één zomer hebben waarbij de Noordelijke IJszee volledig zonder ijs komt te zitten.

5) Kantelpunten kunnen worden vermeden

Wetenschappers kunnen met meer zekerheid zeggen dat minder uitstoot helpt om het overschrijden van catastrofale kantelpunten te voorkomen.

Dat sommige effecten onvermijdbaar zijn, wil niet zeggen dat het niet meer uitmaakt of nog extra CO2 wordt uitgestoten. Integendeel. Een van de grootste gevaren bij extra uitstoot is dat klimatologische kantelpunten bereikt worden. De klimaatverandering komt dan in een zichzelf versterkende stroomversnelling terecht. Bijvoorbeeld het smeltende ijsoppervlak kan tot extra opwarming leiden omdat er dan minder reflectie is en zee en land meer zonnewarmte absorberen. Of in het noordpoolgebied kunnen methaanbronnen vrijkomen die extra opwarming veroorzaken. Bij toenemende concentraties verliezen oceanen en andere natuurlijke koolstofopslagplaatsen een stuk van hun vermogen om CO2 uit de atmosfeer op te nemen.

Wetenschappers hebben die kantelpunten intussen beter in kaart gebracht. Ze kunnen met meer zekerheid zeggen dat het verlagen van de uitstoot van broeikasgassen de kans verkleint om zulke zichzelf versterkende effecten in gang te zetten. Dat betekent dat menselijke acties om op korte termijn de uitstoot terug te dringen op lange termijn doorslaggevend kunnen worden. Het kan het verschil maken tussen de opwarming die een halt wordt toegeroepen of klimaatverandering die over het kantelpunt heen in een verwoestende versnelling terechtkomt.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud