‘Electrabel schiet zichzelf in de voet'

Jan Bens, de directeur-generaal van de nucleaire regulator FANC ©debby termonia

De nucleaire waakhond FANC krijgt geen informatie van Electrabel over de problemen in Doel 3 en Tihange 2. De beoordeling van het dossier zal daarom langer duren, waarschuwt topman Jan Bens.

Toen Jan Bens begin vorig jaar de fakkel overnam van Willy De Roovere aan het hoofd van de nucleaire waakhond FANC, wenste die laatste zijn opvolger een rustiger mandaat toe. De Roovere kreeg in de laatste maanden van termijn plots het dossier van de ‘scheurtjes’ in de kernreactoren Doel 3 en Tihange 2 op zijn bord, een zaak waarvoor de internationale pers naar België afzakte. In de overgangsperiode werd na een advies van internationale experts groen licht gegeven voor de heropstart van de scheurtjesreactoren.

Een rustig mandaat werd het absoluut niet voor Bens. Dit jaar belandde het scheurtjesdossier weer op zijn bureau, nadat tests uitwezen dat de reactorwand misschien toch niet zo robuust meer is als gedacht. Daarbovenop kwam midden in de zomervakantie nog de sabotage in de kernreactor van Doel 4.

Bij het bericht dat Doel 4 werd stilgelegd was er aanvankelijk geen vuiltje aan de lucht. Het gebeurt wel meer dat een reactor moet worden stilgelegd door een technisch mankement. Dan kwam plots de piste van sabotage. ‘Dat verbaasde me wel. Je weet dat zoiets kan gebeuren, maar in België was dat nog nooit voorgevallen’, zegt Bens.

Sinds het federaal parket de zaak in handen nam, wordt alle informatie over het onderzoek strikt geheim gehouden. ‘Alle pistes worden onderzocht’, is het standaardantwoord bij het FANC. Volgens de laatste lekken zou er slechts een tiental verdachte ‘insiders’ meer overblijven. Wie van die personeelsleden of geaccrediteerde onderaannemers die bewuste dinsdagochtend een kraan opende, is nog steeds niet duidelijk.

Had men de dader niet sneller kunnen vinden als er nog meer controle was met meer toegangspoortjes en camera’s? Bens betwijfelt dit. ‘De centrale is zo groot dat je duizenden camera’s nodig hebt om alles in het oog te houden. Dat zou technisch mogelijke zijn, maar ligt sociaal moeilijk: Belgen worden niet graag constant bespied door camera’s.’

Sabotage

De sabotage gebeurde door het plots leeglaten van de olie uit de turbine. Dat kan via een afsluitkraan die jaren geleden is geïnstalleerd om de olie snel te kunnen evacueren bij een brand. Om die kraan te openen moet je geen specialist zijn. ‘Maar je moet wel specialist zijn om te weten welke kraan je moet opendraaien’, zegt Bens.

Het risico bestaat dat die dader nog steeds op de nucleaire site kan rondlopen wanneer de turbine hersteld is en de centrale kan herstarten. Bens: ‘Als men die ene persoon kan elimineren, des te beter. We moeten er vooral voor zorgen dat dergelijke zaken niet meer kunnen gebeuren. Niet door die ene persoon, maar ook niet door mogelijke copycats.’

Ondertussen zijn de veiligheidsvoorschriften in de centrales verstrengd. Heel wat taken moeten nu per twee worden uitgevoerd. Dat was vroeger al de norm bij de meest delicate processen. Of ook de veiligheidsscreening voor personeel en toeleveranciers wordt aangepast , is niet duidelijk. Zo’n screening gebeurt door de overheidsdienst NVO. ‘Je kan natuurlijk niet helemaal in iemands hoofd kijken. En mensen kunnen veranderen’, zegt Bens.

De procedures voor bezoekers zijn al jaren verstrengd. Buiten enkele technische bezoekers komt bijna niemand er meer in, vertelt Bens. ‘De tijd dat er 20.000 man per jaar een kerncentrale kon bezoeken is al lang voorbij. Wel een spijtige zaak, want die centrales hebben eigenlijk niets te verbergen en het is goed om het grote publiek te informeren. Maar voor de veiligheid zijn dergelijke PR-bezoeken niet goed, er moet maar één slechte mens tussen zitten...’

Frustratie

Over de resultaten van de testen die Electrabel uitvoert rond Doel 3 en Tihange 2 kan Bens weinig zeggen. Tot de grote frustratie van het FANC wordt door Electrabel nauwelijks informatie gegeven. Bij de eerste problemen in deze reactoren was er een nauwe uitwisseling van informatie, waardoor Electrabel snel kon inspelen op allerlei opmerkingen van de nucleaire waakhond.

‘Electrabel houdt nu de kaarten dicht op de borst. We dringen aan op informatie, maar krijgen niets’, zegt Bens. Hij haalt de schouders op als we repliceren dat dit toch een vreemde situatie is. ‘Uiteindelijk schiet Electrabel zichzelf in de voet door de tussentijdse informatie niet te geven. We zullen dan meer tijd nodig hebben om hun dossier te beoordelen en een beslissing te nemen.’

Het FANC is klaar om aan het werk te beginnen: het verzamelde al een panel van internationale experts om het dossier van Electrabel te bestuderen. ‘Het is een zeer complex dossier waar weinig literatuur over bestaat. Het is ook geen eenvoudige ja-nee beslissing. Maar zolang wij geen informatie krijgen kunnen wij die experts ook niet voeden’, zucht Bens.

Hoeveel tijd het FANC nodig zal hebben om het dossier te bekijken, wil Bens niet zeggen. De vorige keer duurde het twee maanden eer de eerste evaluatie klaar was, maar toen werden nog bijkomende vragen gesteld. Bens: ‘Het ging toen snel dankzij de intermediaire resultaten. Nu tasten we daarover in het duister. Zelfs als het dossier echt goed zou zijn, zal het nog weken duren.’

Bevoorradingszekerheid

Ondertussen kan wel de druk toenemen om snel een beslissing te nemen in het belang van de bevoorradingszekerheid. De kerncentrales zijn de ruggengraat van de stroomproductie. Bens wijst erop dat de energiebevoorrading geen taak is van het FANC. ‘Het is niet aan ons om die afweging te maken. We gaan ons niet onder druk laten zeggen. Ik heb trouwens van het debat in de Kamer begrepen dat voor alle partijen de nucleaire veiligheid primeert.’

De voorbije maanden werd duidelijk dat het probleem van de reactorvaten te maken heeft met de zogenaamde breuktaaiheid. Als bij een incident de reactor plots moet gekoeld worden met koelwater ontstaat een grote temperatuurschok. Door de haarscheurtjes in het staal zou de reactorwand daar misschien niet meer tegen bestand zijn. Vergelijk het met een glas dat barst als je er te heet water ingiet.

Een theoretische oplossing om temperatuurschokken te vermijden is minder koud koelwater gebruiken. Dan voldoet het staal misschien wel nog aan de veiligheidsnormen. Bens staat niet te springen om dergelijke aanpassingen toe te laten. ‘We zijn de marges al aan het opeten. Bij Doel 3 wordt het koelwater al opgewarmd tot 30 graden om temperatuurschokken te verminderen. Kan men verder gaan met het koelwater nog meer te verwarmen? Het doel van koelwater blijft nog steeds koelen’, zegt Bens.

Hij zet een flesje water in het midden van de tafel. ‘Het flesje staat stevig op tafel.’ Hij schuift het flesje iets dichter naar de rand en vraagt: ‘Staat het nog steeds goed op tafel?’ Hij schuift het flesje iets over de rand: ‘En nu?’, zegt Bens. ‘Daar gaat het om.’

De uitstap uit de kerncentrales heeft een impact op het FANC. De instelling zal de komende jaren niet worden afgebouwd, integendeel. ‘Zo lang er één reactor draait, moeten we die kennis blijven hebben, maar ondertussen moeten we extra kennis opbouwen rond de ontmanteling.’

Doel 1 & 2 worden volgend jaar al stilgelegd. Die langer openhouden is niet mogelijk onder meer omdat er geen kernbrandstof is besteld. Uranium bestellen, verrijken en in brandstofstaven steken duurt snel meer dan een jaar. En Electrabel heeft geen investeringsplan ingediend om die centrales langer open te kunnen houden. Stel dat de regering toch zou beslissen om die centrales zonder investeringen toch een jaartje extra mogen draaien o de bevoorrading te verzekeren. ‘Eerst één jaartje extra. En dan misschien nog één jaartje,... Ik ben geen voorstander van zo’n salami-tactiek. ’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect