reportage

In Chooz weten ze hoe je een kerncentrale ontmantelt

De kerncentrale van Chooz zal pas in 2022 helemaal ontmanteld zijn. De radioactiviteit is er nog altijd enorm. ©Anthony Dehez

Het Energiepact heeft de sluiting van de Belgische kerncentrales bezegeld. We maken ons dus maar beter op voor de ontmanteling van Doel en Tihange. Een bezoek aan het Franse Chooz, waar ze al 27 jaar aan het ontmantelen zijn.

‘Allemaal uitkleden, enkel een slip aanhouden!’ De instructies die Jean-Nicolas Cachia, de ‘chef du site’ van de voormalige kerncentrale Chooz A, geeft zijn duidelijk. Een bezoek aan een nucleaire site in de Franse Ardennen, vier kilometer van de Belgische grens, verloopt helemaal anders dan een klassiek bedrijfsbezoek. Alle werknemers en bezoekers moeten, na een grondige veiligheidsscreening en een passage door een metaal- en explosievendetector, een volledig nieuwe witte outfit aan. Die kledij moet vermijden dat de eigen kledij radioactief besmet wordt. De centrale ligt al 27 jaar stil, maar de radioactiviteit is er nog altijd enorm. Daarom vordert de afbraak erg langzaam.

Meer dan een uur later staan we in de toegangstunnel naar de centrale. Dat er radioactieve besmetting mogelijk is, wordt meteen duidelijk. Her en der staan grote vaten en bakken vol besmet afval. Het gaat om handschoenen, schroevendraaiers, sleutels en ander materiaal dat arbeiders gebruikten om de kerncentrale - bout per bout - te demonteren.

Die afbraakwerken zijn een voorproefje voor wat ons land over enkele jaren te wachten staat. Het Energiepact dat vorige maand uit de bus kwam, bevestigt de kernuitstap tussen 2022 en 2025. Misschien kunnen enkele reactoren ultiem nog een verlenging krijgen, maar vanaf 2022 worden de reactoren van Doel en Tihange geleidelijk stilgelegd.

©Anthony Dehez

Chooz A, een reactor die in 1967 gebouwd werd, ligt niet alleen op een steenworp van België, maar is ook representatief voor onze kerncentrales. Het gaat om de eerste Franse drukwaterreactor, de technologie die gebruikt werd voor het Belgische kernpark en alle 58 Franse kernreactoren. De kans is dan ook groot dat voor de ontmanteling gelijkaardige technieken gebruikt zullen worden.

Brandstofstaven

Al is er toch een verschil: de kerncentrale is onzichtbaar: ze is gebouwd in een berg. Alleen een toegangsgebouw tegen de bergwand en enkele containers verraden de menselijke activiteit. Een kerncentrale uitgehouwen in een berg was een dure folie van Franse ingenieurs in de jaren 50.

In de berg is een honderdtal werknemers bezig aan wat de eigenaar EDF beschouwt als de laatste fase van de ontmanteling van de centrale die in 1991 voor het laatst stroom produceerde. Meteen na de stillegging werden de nucleaire brandstofstaven afgevoerd en alle vloeistoffen uit de circuits gehaald. Maar het duurde tot 2009 voor de eigenlijke ontmanteling startte. De redenering was dat de afbraak vlotter gaat wanneer de radioactiviteit na verloop van tijd vermindert.

Dat bleek niet te kloppen. ‘Nu willen we veel sneller ontmantelen’, zegt Sebastien Albertini, de projectdirecteur bij EDF. Al is snel een relatief begrip. De eerste vijf jaar gaan naar het opstellen van een dossier en het verkrijgen van een ontmantelingsvergunning. Sneller ontmantelen betekent minder lasten doorschuiven naar de volgende generaties. ‘Maar we hebben geleerd dat het beter is mensen in te zetten die in de centrale hebben gewerkt en alle uitrusting goed kennen. Als je te lang wacht, verdwijnt die kennis’, zegt Albertini.

EDF maakt ook dankbaar gebruik van recent ontwikkelde robottechnologie om werk te verrichten dat mensen door de hoge radioactiviteit niet kunnen doen. Albertini loodst ons door desolate gangen naar het hart van de reactor. Op een loopbrug boven een enorm waterbad kijken twee operatoren naar beneden. Twaalf meter onder het wateroppervlak zit het reactorvat, de vroegere motor van de kerncentrale en de meest radioactieve plaats van de kerncentrale. Ook al zijn de nucleaire brandstofstaven al decennia geleden uit het reactorvat gehaald, de dikke waterlaag is nodig als bescherming tegen de straling.

©Anthony Dehez

De operatoren bedienen met een afstandsbediening een toestel onder water dat de stalen onderdelen verknipt. Daardoor ligt de bodem bezaaid met stukken buizen en andere onderdelen die vroeger in en rond het reactorvat zaten.

Een verdieping lager turen twee andere operatoren in een mistroostig betonnen hok naar een robot op een plasmascherm. Met een mechanische arm bedienen ze een robot die uitgerust is met een snijmachine. De robot heeft geen last van straling en doet enkele meters verder het vuile werk: metalen onderdelen in stukken zagen, dag en nacht. Het gebeurt hier niet onder water, maar het verloopt ook ontzettend traag. Geen wonder dat een ontmanteling jaren duurt. De ontmanteling van Chooz A zou pas na 15 jaar afgerond zijn.

Elders in de kerncentrale zijn sommige gangen en lokalen al volledig gestript: pompen, buizen en elektronica zijn minitieus weggehaald. ‘Op plaatsen waar zelfs het beton radioactief is, wordt een laagje afgeschraapt’, vertelt Cachia tijdens de tocht door de voormalige industriële parel. Het stalen deksel van het reactorvat, een stuk van 70 ton dat in zijn geheel moet worden afgevoerd, kan nog niet worden verwijderd. Het stuk is te groot om door de bestaande toegangstunnels uit de berg te krijgen.

Het orgelpunt van de ontmanteling is het weghalen van het reactorvat. Dat 220 ton wegende meterslange gevaarte zal in stukken worden gesneden. Dat karwei begint in 2020. Twee jaar later wil EDF de reactor helemaal ontmanteld hebben, ruim 31 jaar nadat de laatste stroom werd geproduceerd. Het zal nog tot 2050 duren voor de holle berg opnieuw gevuld kan worden. Ter vergelijking: de reactor produceerde slechts 24 jaar stroom.

Bunker

En dan zijn er nog de duizenden tonnen kernafval die ergens opgeslagen moeten worden. Albertini relativeert het probleem: ‘Bij de ontmanteling van een kernreactor is er gemiddeld 41.000 ton afval. 80 procent van het afval is niet-nucleair. Van het nucleaire afval is het overgrote deel licht radioactief.’ Dat wordt, net als bijvoorbeeld radioactief afval van een röntgenfoto bij een tandarts, in vaten opgeslagen. Die vaten worden dan in betonnen bunkers boven de grond opgeslagen. Na 300 jaar is de nucleaire activiteit zodanig verminderd dat het afval als veilig beschouwd wordt. In ons land wordt voor dit type afval een site in Dessel gebouwd. Die moet af zijn voordat de ontmanteling van Belgische reactoren kan beginnen.

200 miljard
De grootte van de markt
‘De ontmantelingsmarkt is enorm: zowat 200 miljard euro’, zegt Gilles Giron, verantwoordelijk voor de ontmantelingsprojecten van EDF.

De ontmanteling van de centrale van Chooz heeft 20 ton hoogradioactief afval opgeleverd. Dat zal samen met de gebruikte kernbrandstof een veel ingrijpender procedure moeten ondergaan: het moet diep onder de grond geborgen worden. In ons land is er nog geen beslissing over dit type afval, maar er wordt gekeken naar opslag in ondergrondse kleilagen.

Wat zal dat allemaal kosten? Directeur Gilles Giron, verantwoordelijk voor alle ontmantelingsprojecten van EDF, wil geen concrete bedragen noemen. ‘We rekenen op gemiddeld 350 tot 500 miljoen euro.’ De kosten van Chooz A zijn niet representatief omdat het het allereerste project is en het door zijn ligging in een berg ook wat anders aangepakt moet worden. Dat gaat enkel om de ontmanteling van de centrale. De kosten voor het afvalbeheer - die veel hoger geschat worden - komen daar nog bovenop.

Spaarpot

Zo worden straks de Belgische kerncentrales ontmanteld.

In de zogenaamde Synatom-spaarpot, de pot waar Engie Electrabel en co. geld in storten om de ontmanteling van de Belgische centrales voor te bereiden, steekt 4,2 miljard euro. Concrete ontmantelingsplannen zijn er echter nog niet. ‘We maken om de drie jaar voorlopige plannen, maar pas wanneer de centrale definitief stilgelegd wordt, stellen we een definitief plan op’, zegt Anne-Sophie Hugé, de woordvoerster van Engie Electrabel.

We stappen door de lange tunnel terug naar buiten. In de kleedkamer moeten de witte schoenen, sokken, kledingstukken en veiligheidsbrillen allemaal in aparte bakken om ontsmet te worden. Voor we ons weer aankleden worden we nog grondig gescand door een toestel dat radioactiviteit meet.

Chooz is voor EDF een visitekaartje. De grootste beursgenoteerde kernenergieproducent wil graag geld verdienen aan de ontmanteling van centrales. ‘We hebben mensen en kennis die internationaal erkend zijn’, zegt Giron. Hij ziet een miljardenmarkt ontstaan. Wereldwijd zijn al 110 reactoren stilgelegd waar nog afbraakwerk is. De komende 15 jaar worden nog eens 200 reactoren stilgelegd. Hij glundert: ‘De ontmantelingsmarkt is enorm: zowat 200 miljard euro.’

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Partner content