Is de kernuitstap een goed idee?

©Photo News

Het gepolariseerde debat over de kernuitstap brengt een lawine aan argumenten op gang. Maar wordt elektriciteit echt duurder en blijft het licht straks branden zonder kerncentrales?

De energiereus Engie Electrabel deed de discussie over de kernuitstap weer fel oplaaien. De uitbater van de zeven kerncentrales in Doel en Tihange zei vorige week niet meer te investeren in de voorbereiding om de twee jongste reactoren langer open te houden. Federaal minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen) gaat vol voor de sluiting van de kerncentrales in 2025. Een eventuele beslissing eind volgend jaar om toch twee kerncentrales open te houden, komt volgens Engie te laat. Het bedrijf bereidt dan ook de definitieve stopzetting van kernenergie in ons land voor.

Het is iets goedkoper om twee kerncentrales open te houden, op voorwaarde dat ze betrouwbaar draaien.
Pieter Vingerhoets
Onderzoeker Energyville

Het gepolariseerde debat over de kernuitstap staat zo weer op scherp. Volgens de ene ideologische waanzin, volgens de andere de weg naar een nieuw energielandschap gedomineerd door hernieuwbare energie. Wat is nu de impact?

Maakt de kernuitstap elektriciteit duurder?

De Belgische industriële grootverbruikers vrezen dat de kernuitstap hen met een extra concurrentiehandicap opzadelt. Via hun sectorfederatie Febeliec waarschuwden ze dat het sluiten van kerncentrales de bevoorrading in het gedrang kan brengen en de stroomprijzen kan opdrijven.

Maar de onderzoeksinstelling Energyville becijferde in een recente studie dat het langer openhouden van twee kerncentrales amper impact zou hebben op de prijzen. Voor een gemiddeld gezin zou een levensduurverlenging van twee reactoren een besparing betekenen van 3,50 euro per jaar op het energiegedeelte van hun stroomfactuur.

Het gaat om een opvallend klein verschil ten opzichte van de prijsstijging die de Belgische consument sowieso mag verwachten. Terwijl de groothandelsprijs voor elektriciteit momenteel rond 40 euro per megawattuur (MWh) schommelt, verwacht Energyville dat bij een volledige kernuitstap de elektriciteitsprijs tegen 2030 70 euro bedraagt. Het langer openhouden van twee kerncentrales zou elektriciteit weliswaar 1 euro per MWh goedkoper maken, maar dat is nog altijd een eind boven de prijzen van vandaag.

Of twee kerncentrales openblijven of niet, meestal zal het de duurste gascentrale in de markt zijn die de prijsvorming bepaalt.

Of twee kerncentrales openblijven of niet, meestal zal het de duurste gascentrale in de markt zijn die de prijsvorming bepaalt. Omdat die gascentrales in de toekomst meer moeten betalen voor hun CO₂-uitstoot verwacht EnergyVille dat elektriciteit, ongeacht de kernuitstap, fors duurder zal worden. Alleen in het scenario waarin de uitbouw van hernieuwbare energie in een stevige stroomversnelling komt, kan de prijsstijging de komende decennia beperkt worden.

Energyville vertrekt in zijn analyse van een economisch model dat kijkt hoe België in zijn stroombehoefte kan voorzien tegen een zo laag mogelijke kostprijs. De maatschappelijke kosten van de volledige kernuitstap zijn daarbij 106 à 134 miljoen euro per jaar hoger dan het openhouden van twee kerncentrales. Als het CRM-steunmechanisme voor nieuwe gascentrales tot oversubsidiëring leidt, kunnen die meerkosten nog oplopen.

‘Het is iets goedkoper twee kerncentrales open te houden, op voorwaarde dat ze betrouwbaar draaien’, zegt Energyville- onderzoeker Pieter Vingerhoets. ‘Voor een beperkte meerprijs kan je je ontdoen van het nucleaire risico. Er zal dan iets meer hernieuwbare energie zijn, maar dan heb je wel meer gascentrales nodig. Die afweging moet de politiek maken. Er bestaat geen wetenschappelijke consensus over de kernuitstap.’

Zal het licht blijven branden?

Chris Peeters, de CEO van de hoogspanningsnetbeheerder Elia, liet er dit weekend geen twijfel over bestaan. ‘Het licht zal blijven branden’, zei hij in een interview in De Tijd. Nochtans waarschuwt Elia al langer dat de Belgische stroombevoorrading in het gedrang komt als tegen 2025 niet genoeg alternatieven klaarstaan.

Over de oudste vijf kerncentrales is er geen discussie meer. De investeringen die nodig zijn om die open te houden zijn te groot. Sowieso moet er dus nieuwe capaciteit komen, vooral in de vorm van nieuwe gascentrales, aangemoedigd via het subsidiemechanisme CRM.

Bij een volledige kernuitstap schat Elia dat tegen 2025 3,9 gigawatt extra capaciteit nodig is, oftewel vijf nieuwe moderne gascentrales. Maar ook als 2 gigawatt aan nucleaire productie actief blijft, moeten gascentrales gebouwd worden.

Een radicaal andere teneur klinkt bij de federale energiewaakhond CREG. De regulator vreest dat de kostprijs van het CRM-subsidiemechanisme buitensporig oploopt en niet in verhouding is tot het minieme risico op stroomtekorten. De CREG pleit ervoor de markt zijn werk te laten doen en geen miljoenen te investeren in gascentrales die misschien maar enkele uren per jaar nodig zijn.

Van der Straeten is er gerust in. Nu de regering resoluut voor de kernuitstap gaat, staan de investeerders in de rij, liet ze al meermaals verstaan. Er komt meer ruimte voor hernieuwbare energie en het licht zal ook zonder kernenergie blijven branden.

Voor de zekerheid is in het regeerakkoord wel een noodscenario opgenomen. Als in november 2021, na de toewijzing van de CRM-subsidies, blijkt dat de bevoorradingszekerheid toch in het gedrang komt, kan de regering beslissen twee kerncentrales open te houden. De vraag is hoe realistisch dat scenario nog is nu Engie niet meer investeert in de voorbereiding.

Als de knoop pas eind volgend doorgehakt wordt, kan Engie Doel 4 en Tihange 3 ten vroegste eind 2026 weer operationeel hebben. Er ontstaat dan een gat van minstens een jaar dat overbrugd moet worden. België moet dan hopen dat het geen strenge winter wordt en dat de buurlanden genoeg stroom op overschot hebben.

Wat met het klimaat?

De Britse klimaatdenktank Ember waarschuwde onlangs dat België een van de vuilste stroomproducenten van Europa dreigt te worden. Kernreactoren stoten geen CO₂ uit, gascentrales wel. Met de overstap zou ons land tegen 2030 dan ook afglijden naar de Europese stroomproducenten met de grootste CO₂-afdruk, becijferde Ember aan de hand van de nationale klimaatplannen.

Hoe dan ook leidt het sluiten van de kerncentrales tot meer uitstoot in ons land.

Volgens Vingerhoets en Van der Straeten gaat het om een overschatting, omdat het Belgische klimaatplan conservatief rekent met een uitzonderlijk grote productie van gascentrales. In het kostenoptimale scenario van Energyville nemen windmolens en zonnepanelen een groter stuk voor hun rekening, waardoor de gemiddelde CO₂-uitstoot van de Belgische stroomproductie eerder in de Europese middenmoot zou belanden.

Hoe dan ook leidt het sluiten van de kerncentrales tot meer uitstoot in ons land. EnergyVille becijferde dat twee kerncentrales tien jaar langer openhouden een besparing van 25 miljoen ton CO₂ betekent. Maar het verhaal is complexer. Energiespecialisten gaande van Energyville tot het Planbureau wijzen erop dat de toename van CO₂ in België elders in Europa gecompenseerd zal worden. Voor iedere ton CO₂-uitstoot moeten elektriciteitsproducenten in het Europese emissiehandelsysteem ETS uitstootrechten aankopen.

De Belgische gascentrales zullen daarvoor putten uit de totale beschikbare pot van Europese CO₂-rechten. De redenering is dat de extra uitstoot in België de prijs van emissierechten zal opstuwen, waardoor elders in Europa de meer vervuilende kolencentrales uit de markt worden gedreven.

Worden we afhankelijk van buitenlandse stroom?

De kernuitstap maakt België afhankelijker van stroom uit de buurlanden. Vandaag is België nog netto-exporteur, maar vanaf 2025 zal een groot aandeel van onze stroom moeten worden ingevoerd uit het buitenland. Bij een sluiting van alle kernreactoren verwacht EnergyVille dat tegen 2030 10 procent van onze stroom uit de ons omringende landen zal komen.

Het langer openhouden van twee kerncentrales vermindert de behoefte aan import. In dat geval zal 7,4 tot 9 procent van de jaarlijkse elektriciteitsvraag uit het buitenland komen. Voor Vingerhoets hoeft die grotere importafhankelijkheid geen probleem te zijn.

‘Het is de natuurlijke evolutie in een Europees net waar almaar meer capaciteit is om stroom tussen landen uit te wisselen’, zegt de energiespecialist. ‘We worden een grote importeur, maar vooral op de momenten dat er veel goedkope windenergie is in de Noordzee en in Duitsland. Of we gaan zonnestroom uit Frankrijk halen als de zon hier niet schijnt.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud