Is er genoeg geld voor langste werf ooit?

©REUTERS

De sluiting van de kerncentrales, die 40 tot 50 jaar stroom hebben geleverd, begint volgend jaar. Maar de nucleaire erfenis zal veel langer doorwegen: het bergen van het radioactieve afval is een proces dat zal duren tot 2135.

Voor de werknemers van Doel wordt 28 augustus een speciale dag. Reactor 3 wordt dan stilgelegd en voor de laatste keer volgetankt met kernbrandstof. Iets meer dan een jaar later, op 30 september 2022, produceert de reactor de laatste stroom en sluit de eerste van de zeven Belgische kerncentrales definitief.

Dan begint een werk dat meer dan een eeuw zal duren en volgens minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen) 18 miljard euro zal kosten: het slopen van de immense gebouwen in Doel en Tihange, en een bevredigende oplossing zoeken voor het radioactieve afval dat tussen 300 en vele duizenden jaren blijft stralen.

Waarover gaat het?

De ontmanteling van de kerncentrales is een peperdure operatie waarvan de kosten nog niet duidelijk vastliggen. Nu Doel 3 volgend jaar al dichtgaat, is meer duidelijkheid nodig over de spaarpot die Electrabel daarvoor heeft opgebouwd.

Waar ligt de knoop?

Volstaan de miljarden van de nucleaire spaarpot of schuiven we de factuur door naar de volgende generaties? Er zijn ook vragen over hoe de middelen worden belegd. Het overgrote deel werd uitgeleend aan Electrabel zelf, wat risico’s inhoudt.

Hoe gaat het verder?

De overheid moet keuzes maken over een oplossing voor het kernafval zodat het financiële plaatje duidelijker afgelijnd kan worden. Minister van Energie Tinne Van der Straeten wil werken aan een nieuwe wetgeving.

Er is een spaarpot van bijna 14 miljard euro opgebouwd: 6,1 miljard euro voor de ontmanteling en 7,5 miljard euro voor de berging van de gebruikte splijtstoffen. Die middelen staan niet op een bankrekening, maar zijn geboekt als nucleaire voorzieningen bij Synatom, een dochterbedrijf van Electrabel. Volgens de kernuitstapwet van 2003 moeten de kern- exploitant en de minderheidsaandeelhouders van de reactoren (Luminus en EDF) daarvoor jaarlijkse stortingen doen.

Tegen 2025 zou al 15 miljard euro geparkeerd staan bij Synatom en dat bedrag zal nog aangroeien. Volgens de huidige inschattingen van specialisten van Electrabel en de overheidsinstelling voor nucleair afval Niras is dat voldoende om aan de toekomstige verplichtingen te kunnen voldoen. Maar op die bedragen zit enorm veel rek naargelang van de gekozen opties. De Commissie voor Nucleaire Voorzieningen komt volgend jaar met een update. De grootste onbekende is hoe het meeste radioactieve kernafval - de gebruikte brandstofstaven - geborgen zal worden. De overheid moet nog beslissen en door nieuwe wetenschappelijke inzichten en ervaringen in het buitenland zullen de plannen nog aangepast worden.

18 miljard
De ontmanteling van Doel en Tihange en de berging van het kernafval zullen naar schatting 18 miljard euro kosten.

Die aanpassingen kunnen een forse impact hebben op de kostprijs: sinds het basisscenario van Niras geen berging op 200 meter maar op 400 meter diepte is, schoten de geschatte kosten miljarden hoger. De kostprijs om het hoogradioactieve afval voor eeuwig op te bergen, wordt nu geschat op 11,2 miljard euro.

Voor het laagradioactieve afval dat maximaal 300 jaar straalt - materiaal dat vroeger gewoon in de zee werd gedumpt - is er wel al een concreet plan: bergen op een nieuwe site in het Kempense Dessel. Het gaat om allerlei laag- en middelactief afval, van kapotte onderdelen tot gebruikt beschermingsmateriaal aangevuld met de tonnen afval van de sloop. Het volume van het afval wordt in verschillende stappen - van verbranding tot het samenpersen van vaten met een pers van 3.000 ton - verkleind. Het afval wordt verpakt in zogenoemde monolieten, massief betonnen kisten van vijf à zes kubieke meter, die zullen worden opgeslagen in 34 betonnen bunkers.

Die bunkers dienen ook voor nucleair afval van de me- dische wereld, uit onderzoek of de industrie. Van de 26.000 betonnen afvalkisten of monolieten komt ongeveer de helft van de uitbating en de afbraak van de kerncentrales, zegt Sigrid Eeckhout, de woordvoerster van Niras. Het Kempense project kost 1,65 miljard euro.

Brandstofstaven

Het project in Dessel zal pas in 2027 worden geopend, ruim vijf jaar nadat Doel 3 zijn laatste kilowatts op het net heeft gezet. Dat verschil in timing is geen probleem, want een ontmanteling is een traag proces dat pas kan beginnen als de laatst gebruikte kernsplijtstof voldoende is afgekoeld. Verwacht wordt dat de brandstofstaven nog vijf jaar in een bad in het reactorgebouw moeten blijven. In die tijd worden ook alle installaties chemisch gereinigd om zo veel mogelijk radioactiviteit te verwijderen. Pas daarna kan met de ontmanteling worden begonnen.

Electrabel heeft nog geen concrete kalender voor de eigenlijke sloop, een proces dat 10 tot 15 jaar kan duren. ‘We zijn wel al jaren bezig met voorbereidende studies om alles goed te plannen’, zegt Nele Scheerlinck, de woordvoerster van Engie Electrabel. ‘Een deel van die activiteiten kan gebeuren onder de exploitatievergunning, maar na de stopzetting heeft Electrabel een nieuwe vergunning nodig voor de ontmanteling’, zegt Ines Venneman van de nucleaire waakhond Fanc.

De uitgaven voor de berging van splijtstof zullen meer dan een eeuw duren. Dat is een zeer, zeer lange termijn.
Jaarverslag Synatom

Electrabel werkt aan een nieuw gebouw voor de tijdelijke opslag van gebruikte brandstofstaven. Dat tijdelijke is erg rekbaar want in het vergunningsdossier wordt uitgegaan van een uitbating tot 80 jaar in afwachting van een definitieve oplossing. ‘We wachten op een timing voor de overdracht van die staven aan de overheid’, zegt Scheerlinck.

Volgens het jongste scenario van Niras zou de bouw van de ondergrondse opslagsite pas in 2050 beginnen en kan het eerste afval er vanaf 2070 geborgen worden. De brandstof- staven van het tijdelijke opslaggebouw zijn er pas vanaf 2110 welkom. De ingenieurs en arbeiders die de site in 2135 zullen afsluiten, zullen Doel en Tihange nooit gekend hebben.

‘De uitgaven voor de berging van splijtstof zullen meer dan een eeuw duren. En hier kunnen we zeker over een zeer, zeer lange termijn spreken’, staat in het recentste jaarverslag van Synatom. Gezien de enorme bedragen en looptijden rijzen vragen of de financiële middelen beschikbaar zijn als de volgende generaties ze nodig hebben.

De beschikbaarheid van die miljarden is grotendeels afhankelijk van Electrabel zelf. Want conform de wet uit 2003 kan Synatom tot 75 procent van zijn middelen weer uitlenen aan Electrabel. Het grootste deel van het geld van de spaarpot zit via leningen dus weer bij Electrabel. Die vestzak- broekzakconstructie werd vaak bekritiseerd, maar de regering-Michel werkte een plan om de nucleaire spaarpot beter te beveiligen niet af.

Electrabel nam zelf wel het engagement om een lening van 6 miljard euro tegen 2025 terug te betalen aan Synatom. Dat moet de spaarpot tegen die tijd minder afhankelijk maken van Electrabel. Dat suste sommige bezorgdheden over het niet nakomen van verplichtingen door Electrabel. Eerder hadden geldstromen zoals een groot dividend in natura aan de Parijse moeder Engie en een zoektocht naar minderheidsaandeelhouders de vrees aangewakkerd dat de groep zich misschien stapsgewijs zou willen ontdoen van zijn oplopende Belgische nucleaire verplichtingen en risico’s.

Lage rentevoeten

Het postnucleaire verhaal staat of valt met een sterk Electrabel dat de grote werf operationeel moet kunnen leiden, zijn leningen aan Synatom terugbetalen en bijstorten als de factuur hoger uitvalt of de Synatom-beleggingen onvoldoende opbrengen. Dat laatste is nu al het geval door de lage rentevoeten. De Commissie voor Nucleaire Voorzieningen verplichtte daarom om geld bij te storten. Maar wat is Electrabel over zoveel jaar in een energiesector in volle verandering? Bij de bouw van Doel en Tihange was er van Electrabel en Engie zelfs nog geen sprake, maar ging het om voorlopers Ebes, Intercom en holdings van de Generale Maatschappij.

Twintig jaar geleden was Electrabel nog een beursgenoteerde Belgische monopolist. De kerncentrales leverden voldoende cashflow om de polis van hun eigen uitvaartverzekering te betalen. Maar na de liberalisering, de energietransitie en de kernuitstap zal Electrabel niet veel meer verschillen van kleinere energiebedrijven op de Belgische markt. Om voldoende cashflow te genereren zal het moeten teren op zijn buitenlandse participaties van gasnetten in Turkije, waterkrachtcentrales in Brazilië tot ontziltingsinstallaties in Oman.

Electrabel boekte de voorbije jaren miljardenverliezen door zware afschrijvingen op steenkool- en gasactiviteiten die getroffen werden door de energietransitie. Zullen de Electrabel-participaties van Afrika tot Azië de engagementen van het verleden helpen nakomen? Bij Engie en Electrabel zijn ze overtuigd van wel en wordt verwezen naar een geconsolideerd eigen vermogen van zo’n 22 miljard euro, hoge ratings en solide resultaten bij de internationale activiteiten.

Van der Straeten is van plan om werk te maken van nieuwe wetgeving om de nucleaire spaarpot beter te beveiligen. Want terwijl elke bank, verzekeraar of beleggingsfonds aan talrijke regels rond de beleggingspolitiek moet voldoen er is een probleem van zekerheid en transparantie bij de grootste belegging van het miljardenfonds Synatom. Zo wijzen critici erop dat de geconsolideerde cijfers van Electrabel niet publiek beschikbaar zijn. De cijfers over het kluwen van tientallen buitenlandse filialen komen niet voor in de Belgische balans van Electrabel, maar worden alleen gegroepeerd vrijgegeven in de balans van moeder Engie.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud