Minder plastic in de oven, nog evenveel in de rekken

Via de nieuwe blauwe zak wordt plastic voortaan meer gerecycleerd dan bij het restafval te belanden. ©BELGA

Met de nieuwe blauwe zak worden meer plastic verpakkingen uit de verbrandingsoven gehouden. Fijn voor het milieu, maar er is ook kritiek. ‘Het systeem pak je zo jammer genoeg niet aan.’

Anderhalf miljoen Vlamingen moeten sinds deze week niet langer diep nadenken voor ze plastic verpakkingen in hun blauwe afvalzak flikkeren. Naast de gebruikelijke plastic flessen en flacons, metalen verpakkingen en drankkartons, is er in de nieuwe blauwe zak ook plaats voor yoghurtpotjes, champignonschaaltjes, botervlootjes, folies, zakken en tubes. Dat systeem wordt gefaseerd over heel België uitgerold om, als alles goed gaat, tegen eind volgend jaar in heel het land te gelden.

Het doel van de uitbreiding van de blauwe zak is de hoeveelheid restafval terugdringen. Vandaag bestaat in België al de optie om plastic afval dat niet in de blauwe zak mag naar het recyclagepark te brengen of in sommige delen van het land in de zogenaamde roze zak te deponeren. Maar de ervaring leert dat veel plastic verpakkingen gewoon in het restafval belanden. Door de blauwe zak uit te breiden verwacht Fost Plus, de organisatie die de inzameling en recyclage van ons huishoudelijk verpakkingsafval organiseert, jaarlijks per inwoner 8 kilogram minder restafval op te halen. Afval dat voor een belangrijk deel gerecycleerd kan worden. Het doel is om tegen 2023 65 procent van de huishoudelijke plastic verpakkingen te recycleren.

Van Europa moeten we eigenlijk preventief werken rond plastic afval. Maar dat gebeurt nauwelijks.
Rob Buurman
directeur Recycling Netwerk

Die gefaseerde aanpak is nodig om onze recyclageketen de tijd te geven zich aan te passen aan de nieuwe realiteit. De inhoud van de huidige pmd-zak wordt gesorteerd tot acht te hergebruiken materiaalstromen, het afval uit de nieuwe blauwe zak moet na verloop van tijd in veertien fracties worden onderverdeeld. Met Indaver in Willebroek en Groep Vanheede in Roeselare kunnen vandaag maar twee bedrijven zich over de nieuwe blauwe zak ontfermen, na de nodige investeringen in capaciteitsuitbreiding en sorteertechnologie. Zodra voldoende sorteercapaciteit is opgebouwd, moet het nieuwe systeem op kruissnelheid komen.

Een deel van het nieuwe afval in de blauwe zak zal in de bestaande sorteerfracties belanden en zo zijn weg vinden naar bestaande toepassingen. Uit ons huidige plastic afval worden onder meer bouwmaterialen, nieuwe verpakkingen, technische vezels of gebruiksvoorwerpen gemaakt. Voor andere soorten recycleerbaar afval is de afzetmarkt in ons land nog te klein.

Opportuniteit

Patrick Laevers, de managing director van Fost Plus, hoopt dat de nieuwe blauwe zak daar verandering in kan brengen. ‘Het klopt dat we nog geen afzetmarkt hebben voor sommige nieuw uitgesorteerde stromen. Maar dat is een kip-of-eidiscussie. Haal je dat verpakkingsafval niet op omdat er geen afzetmarkt voor is, of is er geen afzetmarkt omdat er geen aanbod is? Met de beslissing om de blauwe zak uit te breiden hebben we nu de handschoen opgenomen. We creëren een zakelijke opportuniteit voor recyclagebedrijven, die zich hopelijk in onze contreien vestigen.’

Dat minder plastic afval de verbrandingsoven ingaat, is toe te juichen, al is het maar voor de verminderde CO2-uitstoot. Maar er zijn ook bedenkingen te maken bij de beslissing om de blauwe zak uit te breiden. ‘Ik begrijp de keuze’, zegt Karel Van Acker, professor duurzaam materialenbeheer aan de KU Leuven. ‘Je kan er meer volume door recycleren, en de logistiek voor ophaling is met de huidige blauwe zak beschikbaar. Maar door meer afval bij elkaar te gooien, wordt het ook wel moeilijker om de stromen goed te scheiden. Er is wel een evolutie in de sorteersystemen, maar die zijn logischerwijs niet perfect. En in sommige stromen heeft een kleine contaminatie al een grote impact op de kwaliteit van het materiaal. De keuze die we hebben gemaakt, is er een voor kwantiteit, voor volume.’

©Mediafin

Terwijl België die weg opgaat, maken onze noorderburen de omgekeerde beweging. Het Centraal Planbureau kwam in Nederland na een studie in 2017 tot de conclusie dat meer plastic recycleren niet automatisch tot positieve milieueffecten leidt. ‘Omdat plastic zo divers is en moeilijk te scheiden, eindigen we na het sorteren voor meer dan de helft met mixplastic als grondstof’, legt Annemiek Verrips, wetenschappelijk onderzoekster bij het Centraal Planbureau, uit. ‘Daar kan je bloempotten of tuinbankjes mee maken, maar feitelijk kun je er weinig mee. De toepassingsmogelijkheden zijn zo beperkt dat de mixplastic voor een deel gewoon wordt opgestapeld of geëxporteerd tegen een negatieve kostprijs. Soms eindigt dat materiaal gewoon in de verbrandingsoven.’

De studie concludeert dat er meer milieu-effect te bekomen is door in te zetten op kwaliteit. Verrips: ‘Het beste wat je kan doen, is een nuttige toepassing zoeken voor je recyclagemateriaal. Dat heeft het grootste effect op het milieu.’ Nederland handelt ook steeds meer naar die zienswijze. Bedrijven die perfect recycleerbare verpakkingen gebruiken, moeten minder bijdragen aan het Afvalfonds Verpakkingen, een fiscale stimulans om stil te staan bij de materialen die worden gebruikt.

Stellen dat België met de nieuwe blauwe zak de foute kant uit gaat, is overdreven, zegt Laevers. ‘Anders dan Nederland zet België van in het begin in op kwaliteit. In Nederland wordt bijna niet gewerkt met de ophaling van recycleerbaar verpakkingsafval aan huis. Daardoor belandt er heel veel materiaal tussen dat er niet thuishoort, wat het recyclagemateriaal inderdaad onbruikbaar maakt. Bij ons wordt heel de keten vanaf het begin streng bewaakt. Alleen al dat de blauwe zak doorzichtig is en niet wordt meegenomen als er foute materialen in zitten, is een heel efficiënte controle. En die strenge controle zit in elke stap in de ketting. Alle tests wijzen uit dat onze kwaliteit erg hoog ligt.’

Laevers maakt zich dus sterk dat meer plastic recycleren hier wel een betekenisvol effect op het milieu zal hebben. Doordat de afvalstromen van hoge kwaliteit zijn, kunnen ze wel een nuttig tweede leven krijgen. Meer afval via de blauwe zak ophalen zou de basiskwaliteit niet omlaag mogen halen, klinkt het zelfverzekerd. ‘Ons belangrijkste doel is het uitsparen van primaire grondstoffen in de productieketen, en daar slagen we goed in.’

Lacune

Toch zijn milieuorganisaties niet meteen laaiend enthousiast over onze stap naar meer recyclage. ‘Ik heb er niets op tegen dat meer plastic wordt opgehaald en gerecycleerd’, zegt Rob Buurman, de algemeen directeur van Recycling Netwerk, een koepelorganisatie die zich inzet voor de circulaire economie in de Benelux. ‘Er zijn positieve effecten, zoals minder uitstoot. Maar de grote lacune in dit systeem is dat het niets verandert aan het huidige model. Het legt de verantwoordelijkheid bij de consument, niet bij de producent.’

‘Wat Europa eigenlijk voorschrijft, is dat we preventief moeten werken om minder plastic afval te produceren. Dat is eigenlijk een wettelijke plicht. Maar het enige waar we op inzetten, is recyclage. We blijven gewoon een hoop rotzooi creëren, en hopen er later nog iets mee te kunnen aanvangen.’

Buurman is dan ook voorstander van een meer sturende overheid, die verpakkingsbedrijven naar meer duurzaamheid duwt. ‘Als overheid kan je incentiveren of verplichten om aan de start van de ketting met gerecycleerd materiaal te werken, wat nog veel te weinig gebeurt. Dan pas ben je fundamenteel bezig.’

Fost Plus zet daarin wel al stappen, benadrukt Laevers. ‘We adviseren onze leden te streven naar nog beter ontworpen verpakkingen met het oog op recyclage zodra ze in de afvalfase komen. Ook gaan de Groene Punt-bijdragen die bedrijven aan Fost Plus betalen voor verpakkingen die moeilijk sorteerbaar of recycleerbaar zijn omhoog. Bovendien is in de nieuwe erkenning van Fost Plus de verplichting opgenomen dat nieuwe petflessen vanaf 2020 voor minstens 25 procent uit gerecycleerd pet moeten bestaan.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect