‘Stop met in plastic verpakte koekjes’

©Â© Education Images\UIG

Het gros van ons plastic afval is afkomstig van plastic voor eenmalig gebruik. De burgercampagne Mei Plasticvrij roept op om daar iets aan te doen. ‘Blind plastic bannen is echter geen goed idee’, zeggen experten.

In 2019 werd wereldwijd 368 miljoen ton plastic geproduceerd, waarvan de helft in Azië en een derde in China. Europa was goed voor 58 miljoen ton. 40 procent van de in Europa gebruikte plastic gaat naar verpakking, zeg maar plastic voor eenmalig gebruik. Dat ‘single use plastic’ vormt in Europa 60 procent van de plasticafval.

Willen we iets doen aan de plasticvervuiling, dan zijn daar de grote winsten te halen, zeggen experten. ‘De plasticafvalberg is door corona - mondmaskers, handschoenen, ontsmettingsflacons en afhaalmaaltijden - ongetwijfeld gegroeid’, zegt Kim Ragaert, professor kunststofrecyclage aan de UGent. ‘Daar zijn weinig concrete cijfers over, maar we kunnen ervan uitgaan dat het gebruik van plastic de volgende jaren blijft stijgen, net als dat van metaal of glas. Dat heeft alles te maken met onze focus op economische groei.’

Om mensen te sensibiliseren voor die ‘tsunami van wegwerpverpakkingen’ is voor het vierde jaar op rij de campagne Mei Plasticvrij opgezet. Die roept consumenten op alternatieven te zoeken voor hun plasticgebruik. ‘Die zijn er in overvloed’, zegt het burgercollectief, dat voor zijn campagne tv-gezichten als Dieter Coppens en Hilde De Baerdemaeker inschakelt.

‘We roepen mensen op hun plasticvrije story te posten op #meiplasticvrij’, zegt campagneleider Ineke Van Nieuwenhove. ‘Met een eigen drinkbeker of brooddoos, een bamboetandenborstel, zelfgemaakt poetsmiddel of gezichtsreiniger, een stuk zeep of wasbare luiers. Anderen zullen na tien keer misschien denken: dat alternatief is wel de moeite. Ook willen we maandverbanden en tampons bespreekbaar maken. Daar zitten veel plastics in. Ze leidden tot tonnen afval. Menstruatiecups en -ondergoed kunnen dat vervangen.’

‘Om wegwerpplastic aan te pakken moeten we in de eerste plaats de strijd aangaan met wegwerpproducten’, vindt Ragaert. Ze spreekt liever over een afval- en attitudeprobleem dan over een materiaalprobleem. ‘Moeten er in supermarkten zakjes met 30 gram nootjes liggen als ‘een gezonde snack’? Of ze nu in plastic of karton zijn verpakt: nee.’

‘Als in België, met onze infrastructuur, eenmalig gebruikt plastic in het milieu belandt, is daar een reden voor: luiheid om het naar de vuilbak te brengen. In minder ontwikkelde landen is dat ingewikkelder. Het is onze morele plicht om in Afrika en Zuidoost-Azië inzamellogistiek en verwerkingsinstallaties voor plastic te bouwen. Anders blijft het in de oceanen terechtkomen.’

En statiegeld?

‘Statiegeld is vooral effectief in het reduceren van zwerfvuil’, zegt professor Kim Ragaert. ‘Het kan de hoeveelheid wegwerpplastic niet verminderen. Op de kwaliteit van ingezamelde plastics heeft het geen grote meerwaarde tegenover ons PMD-recyclagesysteem. Drie jaar geleden zag ik de meerwaarde van statiegeld niet. Onze blauwe PMD-zakken zouden te leeg worden zonder de petflessen, terwijl ons inzamelsysteem tot de beste van Europa behoort. Nu zitten er ook detergentflessen, shampooflessen en folies in de blauwe zakken zodat je - als je de blikjes en flesjes via statiegeld recupereert - een flinke hoeveelheid plastic afval overhoudt om in de bestaande fabrieken, die op petflessen afgestemd zijn, te recycleren. Nu ben ik wel voorstander.’

Schoolsnacks

De Kinder Surprise-eieren zijn een goed voorbeeld van een heel ‘onduurzaam’ product.
Kim Ragaert
Professor kunststofrecyclage aan UGent

Ragaert vindt niet dat we blind mogen focussen op het verminderen van de plasticproductie. ‘We moeten vooral onderzoeken hoe we zo veel mogelijk plastic kunnen maken uit gerecycleerd plastic, hoe we dat zo geloofwaardig mogelijk aanwenden en hoe we het eenmalig gebruik kunnen beperken. Waarom zitten Dino- en andere koekjes individueel verpakt in een doos? Enkel omdat ouders ze willen meegeven naar school. Met zulke dingen moeten we stoppen.’

De Kinder Surprise-eieren, een chocolade-ei met daarin een plastic eitje met een speeltje, noemt ze als voorbeeld van een heel onduurzaam product. ‘Je gooit de inhoud op de korte termijn weg. Gadgets die een kort leven zijn beschoren, koop je beter niet. De producent zal er dan vlug mee stoppen.’ Als consument heb je macht, zegt ze ook in haar TEDx-talk met de provocerende titel ‘plastics rehab’, waarin ze met voorbeelden aantoont dat de milieu-impact van plastic niet altijd zwart-wit is.

Ze hekelt ook het recente gebruik van papierlaminaat in de bruine kartonnen vlootjes met charcuterie of kaas. ‘Men promoot het als papier, maar er zit een dunne laag polyethyleen op. Dat vervuilt zowel de papier- als de plasticstroom. Je kan er niets mee.’ Over de afvalberg die de e-commerce en de afhaalmaaltijdenhype teweegbrengen, is ze niet te spreken. ‘De hoeveelheid karton daarvoor is gigantisch. Heel veel pizzadozen bevatten trouwens een dunne laag plastic. Zuiver is het niet.’

Ragaert is wel een fan van afvulsystemen. ‘Vorig jaar lanceerde Procter & Gamble de mogelijkheid je shampoofles te hervullen in de winkel. Zo neem je heel veel eenmalige plastic verpakkingen weg.’

Recyclage

Ragaert en haar team - ‘jonge idealisten die de wereld willen verbeteren’ - zijn gespecialiseerd in het hoogwaardiger maken van gerecycleerde plastics. Ze werkt samen met bedrijven als Indaver, Govaplast, Suez, Samsonite en Whirlpool. Met haar labo ondersteunde ze onlangs de ontwikkeling van een Philips-stofzuiger waarvan de plasticonderdelen voor 75 procent uit gerecycleerde producten bestaat. ‘Een prachtig product’, zegt ze.

Om plastic te recycleren is zuiverheid heel belangrijk, zegt ze. ‘Hoe minder het plastic uit verschillende soorten plastic bestaat, hoe beter om te hergebruiken. Bedrijven keren daarom terug naar meer monomaterialen in plaats van verschillende types plastic boven elkaar.’

Plastic recycleren is niet altijd evident. Ragaert: ‘Contact tussen verpakking en voeding is strikt gereguleerd. Petflessen zijn perfect recycleerbaar tot plastic voor voedingswaren, zoals nieuwe flessen of plastic schoteltjes voor kaas. Melkflessen daarentegen niet omdat ze van hetzelfde polyethyleen zijn gemaakt als shampooflessen en de klassieke sorteersystemen niet kunnen herkennen welk plastic met voedsel in contact is geweest of niet. Verschillende multinationals onderzoeken via het Holy Grail-project hoe ze het plastic dat in contact is gekomen met voeding kunnen watermerken zodat we het zonder problemen kunnen sorteren.’

‘Er is nog heel veel werk aan de winkel,’ zegt Ragaert, ‘maar ik ben optimistisch. Er is veel goede wil en kritieke massa om iets aan de plastic afvalberg te doen, zowel bij overheden als ngo’s, consumenten en producenten. Een van de voortrekkers van de circulaire economie is de Britse Ellen MacArthur Foundation, die ook op het Wereld Economisch Forum in Davos aanwezig is. Zij is erin geslaagd top 100-bedrijven in haar verhaal te betrekken.’

De traagheid van Europa frustreert haar. ‘Tegen 2030 moet 100 procent van de plasticverpakkingen in Europa recycleerbaar zijn, maar er bestaat nog altijd geen bindende definitie van ‘recycleerbaar’. Elke cowboy kan het dus op zijn verpakking zetten, maar in een labo is dat niet hetzelfde als op grote schaal.’

Katoenen winkeltas

Ragaert vindt het goed dat Mei Plasticvrij focust op menstruatieartikelen. ‘Die zijn heel moeilijk te recycleren omdat er human waste in zit. Nu worden ze bijna allemaal verbrand.’ Vorig jaar reageerde Ragaert heftig op Mei Plasticvrij. Er werd geïnsinueerd dat het coronavirus langer aanwezig zou zijn op een plastic oppervlak dan op karton.

‘Bangmakerij’, zegt ze. ‘Het is niet waar dat plastic altijd slecht is. Er bestaan veel misverstanden, maar plastic heeft ook veel voordelen: het is licht, efficiënt, goedkoop, beschermt tegen ziektes en reduceert voedselverspilling. De grote Britse supermarkten hebben vorig jaar de plastic shopperbags vervangen door papieren en kartonnen zakken. Maar veel data tonen aan dat dat niet de beste oplossing is. Je moet de papieren zak minstens vier keer hergebruiken om even milieuvriendelijk te zijn. Velen vinden de in folie verpakte komkommer absurd, maar door die verpakking van 2 gram blijft hij elf dagen lekker en vermijd je voedselverspilling. De vermeden CO₂-uitstoot ligt vijf keer hoger dan die om het plastic te maken.’

Glas gebruiken voor drankflessen is volgens Ragaert - als de ecologische voetafdruk van de productie, de CO₂-uitstoot, de water- en landbelasting en het vervoer wordt meegerekend - in de helft van de gevallen slechter voor het milieu dan blik of plastic. Idem voor de katoenen winkeltas. ‘De productie van katoen is intens. Je moet die al 170 keer gebruiken wil je een minder hoge milieu-impact hebben dan met een plastic tas.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud