reportage

Zo loop je een marathon onder twee uur

Eliud Kipchoge wordt bijgestaan door 41 hazen. ©via REUTERS

De Keniaan Eliud Kipchoge, de beste marathonloper ter wereld, heeft zaterdagochtend in Wenen een van de ultieme barrières in de sport gesloopt: een marathon afleggen in minder dan twee uur. Met een duwtje in de rug van alles wat maar kan helpen: technologie, marketing en een Belgische aerodynamicaspecialist.

In principe is het een simpele rekenoefening. Om 42.195 meter af te leggen in minder dan twee uur, moet je met een constante snelheid van minstens 21,1 kilometer per uur lopen. Zo gaat Eliud Kipchoge de geschiedenis in als de eerste man die een marathon aflegt in een tijd die begint met een 1.

Maar 21,1 kilometer per uur, hoe krankzinnig hard is dat precies? Als we al eens beelden van een marathon zien - ondanks de stijgende populariteit bij recreanten nog altijd een ondergewaardeerde televisiesport - dan zien we Oost-Afrikaanse elitelopers sierlijk door de brede lanen van een westerse stad rennen. Wat op een scherm nooit echt duidelijk wordt, en wat van hun serene gezichten amper af te lezen valt, is hoe belachelijk snel de elitelopers over het asfalt glijden.

Om te weten hoe het voelt 21,1 kilometer per uur te lopen trek ik naar inspanningsfysioloog Peter Hespel van de Bakala Academy in Leuven. Ik zal er testen hoelang ik die snelheid kan aanhouden. Illusies maak ik me niet, als amateurloper met twee marathons aan ervaring maar momenteel in een vormdip. Alleen al het zicht op de loopband die met die snelheid draait, werkt ontmoedigend.

De uitdaging is dubbel, legt Hespel uit. Ik moet het uithouden, én ik moet het motorisch aankunnen om mijn benen zo snel te bewegen. Na enkele minuten in een opwarmtempo van 10 kilometer per uur en enkele prikken met 16 kilometer per uur om de hartslag de hoogte in te jagen zet Hespel de teller op 21,1. Voor de veiligheid zit ik vast in een harnas aan een touw dat de loopband meteen stopzet mocht ik de controle verliezen en vallen.

Dan loop ik de ziel uit mijn lijf. Ik hou het 50 seconden vol. Game over. Ik kan alleen nog hijgen nu.

Hoe lang kan onze redacteur het tempo van de beste marathonloper volgen?

Mijn maaginhoud is gelukkig op zijn plaats gebleven. Maar lichtjes misselijk voel ik me wel. Terwijl ik me aan de balustrade van de loopband rechthoud, prikt Hespel in mijn oor om het melkzuur in mijn bloed te meten. De lactaattest bevestigt wat hij al wist: in geen minuut heeft de verzuring mijn spieren overmeesterd. Mijn drempel lag op 8 millimol per liter bloed. Ter vergelijking: een getrainde duursporter gaat tot ongeveer 13, een Borlée dwingt zijn lichaam na 400 meter boven 30.

De Keniaan Eliud Kipchoge mag en zal niet verzuren als hij dat bovenmenselijke tempo 42 kilometer aanhoudt. Door een combinatie van jarenlange doorgedreven training, het juiste genetische materiaal, en een uitzonderlijk talent om af te zien zou hij de snelheid 2 uur min 1 seconde moeten kunnen vasthouden.

Zaterdag om 8.15 uur is de 34-jarige Kipchoge in Wenen gestart voor event dat op touw werd gezet om geschiedenis te schrijven. Hij liep geen wedstrijd tegen anderen, maar tegen zichzelf, de klok en de wetten van de fysica.

Vers asfalt

Om de finish te halen voor de teller op 2 uur springt, zijn zo perfect mogelijke omstandigheden gecreëerd. Als alles meezit, is de combinatie van temperatuur en luchtvochtigheid zaterdagochtend in de Oostenrijkse hoofdstad precies ideaal. Het parcours is een rechte lijn over de vrijwel vlakke en door bomen omzoomde Hauptallee in het Prater Park van 9,6 kilometer, met aan beide uiteinden een rotonde. Die route legt Kipchoge 4,4 keer af. Delen van de straat werden speciaal opnieuw geasfalteerd. Een elektrische auto rijdt voor Kipchoge en straalt met een laser een groene streep op de grond die hij moet zien te volgen. En 41 hazen, de crème de la crème onder de afstandslopers, zullen wind vangen en Kipchoge helpen het tempo aan te houden.

Het project, dat de naam 1:59 en de hashtag nohumanislimited meekreeg, wordt gesponsord door Ineos. De kosten lopen op tot naar schatting 15 miljoen euro. Behalve van zijn controversiële bouwplannen in de Antwerpse haven is het Britse chemiebedrijf bekend van de gelijknamige wielerploeg en van zijn wetenschappelijke benadering om prestaties op te drijven. En lopen is naast fietsen een hobby van de flamboyante oprichter en multimiljardair Jim Ratcliffe.

21,1
Om 42,195 kilometer af te leggen in maximaal 1 uur, 59 minuten en 59 seconden moet je met een constante snelheid van minstens 21,1 kilometer per uur lopen.

Ineos selecteerde Kipchoge voor de marathonstunt. Begrijpelijk, want als één iemand de mythische prestatie aankan, dan wel hij. ‘The Philosopher’ is in alle opzichten de beste marathonloper ooit, en sinds vorig jaar houder van het officiële wereldrecord. Vorig jaar liep hij de marathon van Berlijn - samen met Londen bekend als de snelste wedstrijd ter wereld - in 2:01:39. Het was de beste verbetering van de recordtijd in vijftig jaar. Van de elf marathons die Kipchoge liep, won hij er tien, waaronder die op de Olympische Spelen in Rio De Janeiro in 2016.

‘Hij is wellicht de enige die dit kan’, zegt Ed Caesar, een Britse journalist die Kipchoge van dichtbij volgt en al met hem trainde. ‘Hij is een atleet die het maximum uit zijn sport wil halen, en minder voor het geld dan voor de nalatenschap. Hij wil zijn sport overstijgen op een manier die weinig Oost-Afrikanen hebben gedaan. Haile Gebrselassie is misschien de enige die dat deels heeft gedaan. Door de marathon van New York te winnen word je niet beroemd, als je door twee uur breekt waarschijnlijk wel.

Caesar volgt de jacht op de 2 uurgrens al jaren, en schreef er in 2015 het boek ‘Two Hours’ over. ‘Sinds de Amerikaanse wetenschapper Michael Joyner in 1991 berekende dat de ultieme marathon in 1:57:58 kan worden gelopen, is men het erover eens dat het fysiologisch mogelijk is. En het menselijk brein is nu eenmaal gefascineerd door ronde getallen. ’

Heilige graal

Door de vooruitgang in technologie, trainingsmethodes en rekrutering gaat het steeds sneller. De recordtijden van de voorbije decennia komen stelselmatig dichter bij de twee uur. Voor velen in de loopwereld is het de heilige graal om een mens onder de symbolische grens te zien duiken. Onder hen de Nederlander Jos Hermens, een succesvolle ex-langeafstandsloper die in de jaren zeventig een bronzen medaille haalde op de 10.000 meter op het WK en ooit houder was van het werelduurrecord. Vandaag is hij met zijn managementbureau Global Sports Communications, dat talloze eliteatleten in portefeuille heeft, een van de bezielers van de megalomane recordjacht.

Het is een stunt, en in die context moet je de weliswaar waanzinnige prestatie van Kipchoge zien.
Peter Hespel
Inspanningsfysioloog

‘Al in 1988 waren we aan het dromen, toen Belyneh Densamo het wereldrecord in Rotterdam op 2:06:50 zette. Het werd compleet onmogelijk geacht. Toen Gebrselassie in 2008 voor het eerst onder 2:04 ging, zijn we ernstig beginnen na te denken over hoe we aan die twee uur konden geraken’, zegt Hermens. ‘Dan word je toch erg nieuwsgierig of het kan. Pas toen Dennis Kimetto in 2014 onder 2:03 ging, kwam alles in een stroomversnelling.’

Hermens vormde samen met de Britse wetenschapper Yannis Pitsilades een werkgroep en ging op zoek naar een multinational om het project te sponsoren. Hij vond die in Nike, de sportreus die in een verhitte schoenenoorlog verwikkeld is met de Duitse concurrent Adidas. Hermens en Nike wisten vervolgens Kipchoge te overtuigen in mei 2017 op de autopiste van Monza in Noord-Italië samen met twee andere toplopers de uitdaging tegen de klok aan te gaan. Het project faalde half. Kipchoge liep zijn twee collega’s er al vroeg af, maar bleef zelf lang op koers om in minder dan 2 uur te finishen. Uiteindelijk strandde hij op 2:00:25, sindsdien een officieus want niet-erkend wereldrecord.

Dit keer, met Ineos dat de rekeningen betaalt in plaats van Nike, moet het dus minstens 26 seconden, of 0,36 procent, beter. Dat kan peanuts lijken, maar dat is het niet. ‘Anders had hij het natuurlijk al lang gedaan’, zegt Hermens. ‘De progressiemarges op dit niveau, met lopers die al aan de absolute top van het menselijke fysieke kunnen zitten, zijn flinterdun. Denk aan de Ethiopiër Kenenisa Bekele, die twee weken geleden in Berlijn op 2 seconden van Kipchoges wereldrecord strandde. In het zicht van de meet kreeg hij dat niet meer overbrugd.’

Hermens wijst erop dat Eliud intussen een nog betere atleet is dan in Monza. En dat er drie grote lessen zijn getrokken uit de eerste poging. Eén: het weer moest beter, na de hoge vochtigheidsgraad in Monza die Kipchoge verhinderde voldoende af te koelen. Met data van de voorbije twintig jaar uit vijf weerstations in het Prater Park werd niets aan het toeval overgelaten om het juiste moment te prikken. De definitieve dag en het exacte startuur werden pas deze week vastgelegd.

Twee: de inname van koolhydraten wordt anders ingedeeld. Kipchoge drinkt sportdrank van het Zweedse merk Maurten, dat claimt grotere dosissen koolhydraten vrij te geven zonder dat het maagproblemen oplevert. En drie: er is publiek opgetrommeld. De organisatoren hopen op tienduizenden toeschouwers die Kipchoge komen aanmoedigen en afleiding bieden van de pijn.

Uit de wind

De grote drie fysiologische factoren die het succes van een duurprestatie bepalen, zijn de melkzuurdrempel, de VO2max (de maximale zuurstofopname, bepaald door de maximale hoeveelheid bloed per minuut die je hart kan rondpompen) en de efficiëntie van de loper. ‘Die eerste twee kan je op den duur niet meer verbeteren. Dus moet Kipchoge het van de efficiëntie hebben. En dan kom je uit bij randfactoren, zoals parcours, materiaal en vooral aerodynamica’, zegt Hespel.

En misschien maakt daar een Belgische wetenschapper het verschil. Ineos huurde de specialist Bert Blocken, verbonden aan de Eindhoven University of Technology en de KU Leuven, in om de windstromen rond Kipchoge te berekenen. De exacte details mag Blocken, die ook veel aerodynamicawerk levert voor het wielerteam Jumbo-Visma, vanwege zijn contract niet kwijt. Maar hij schat in dat een zo gestroomlijnd mogelijke opstelling 1 tot 2 procent winst kan opleveren. En dat kan dus volstaan.

‘De voordelen die je tegen deze snelheid met aerodynamica kan halen, zijn relatief beperkt. Luchtweerstand is een klein deel van de puzzel, maar mogelijk wel dat stukje dat de doorslag geeft’, zegt Blocken.

4%
Eliud Kipchoge zal zaterdag vernieuwde loopschoenen dragen. De ZoomX Vaporfly Next% levert 4 procent energiebesparing op dankzij een carbonplaatje in het schuim van de zool.

De oefening bestaat erin Kipchoge zo ideaal mogelijk uit de wind te zetten. Dat is de belangrijkste job van de hazen, meer dan het tempo constant houden. In Monza liepen ze in een driehoek voor Kichoge, nu nemen ze een andere geometrische vorm aan. ‘En die komt misschien verrassend over. Het is in elk geval nooit eerder gedaan.’

En de auto met tijdsbord die voor hem uitrijdt, welk voordeel levert die op? ‘Moeilijk te zeggen’, antwoordt Blocken. ‘Achter een auto lopen kan ook nadelig zijn, afhankelijk van de windstroming. Het is zeker geen rechttoe rechtaan voordeel.’

Veel aan dit verhaal is compleet arbitrair. De afstand om te beginnen, die puur gebaseerd is op een historisch toeval. De exacte marathonafstand werd op de Spelen van 1908 in Londen opgetrokken tot 42,195 meter zodat de lopers voor de aankomst netjes voorbij de koninklijke tribune passeerden. Tijd is al evenzeer arbitrair.

Maar ook de regels zijn dat. En die bepalen nu eenmaal dat de race van Kipchoge niet officieel wordt gehomologeerd. Zo staat de Internationale Atletiekfederatie (IAAF) onder meer niet toe dat een marathonloper drank krijgt aangereikt vanop de fiets. Eigenlijk moet hij die oppikken van een stilstaande tafel, wat ongeveer een seconde per keer zou kosten. De hazen vormen ook een probleem: die mogen volgens de reglementen onderweg niet wisselen.

Hermens haalt zijn schouders op. ‘Die hazenregel voor stadsmarathons is ook gewoon maar door een kettingroker uit de duim gezogen. Hetzelfde met die regels over drank. Maar wij kunnen niet wachten tot die regels ooit eens gaan veranderen.’

Controversiële schoenen

Om die reden komt het eventuele record niet in de tabellen. Er is ook controverse over de schoenen die Kipchoge zal dragen. Ze zijn een geüpdate versie van de Vaporfly van Nike. De ZoomX Vaporfly Next%, levert 4 procent energiebesparing op dankzij een carbonplaatje in het schuim van de zool. Dat voordeel is wetenschappelijk onderbouwd. De schoen is in korte tijd de referentie onder elitelopers geworden. Het doet denken aan het Speedo-pak van tien jaar geleden dat zwemmers opvallend sneller deed gaan en dat uiteindelijk werd verbannen. Maar de IAAF mengt zich voorlopig niet in de kwestie.

'Hij moet het wel helemaal zelf doen, hoor. Hij wordt niet gedragen.'
Jos Hermens
Manager Eliud Kipchoge

De organisatoren zetten de poging in de markt als een volgende ‘giant leap for mankind’. Critici spreken van een ‘commerciële stunt’. Alsof een loopje wordt genomen met de evolutie. Met wat meer geduld is de kans groot dat de komende decennia een loper opduikt die er in een gewone wedstrijd de 99 seconden afpitst die Kipchoges wereldrecord nog van de 2 uurgrens scheiden.

De lijn tussen waar de sport eindigt en waar de wetenschap het overneemt, wordt voor sommigen te dun. Ook voor Hespel. ‘De artificiële voordelen zijn me iets te groot. Het is een stunt, en in die context moet je de weliswaar waanzinnige prestatie van Kipchoge zien. Liever zou ik de mijlpaal in competitieverband zien. Stel dat je Kipchoge en Bekele tegen elkaar uitspeelt. Dan mogen ze nog alle hazen gebruiken die ze nodig hebben, je blijft wel binnen de natuurlijke evolutie. Nu heb je een officieel wereldrecord dat geminimaliseerd dreigt te worden door een stunt.’

‘Hij moet het wel helemaal zelf doen, hoor. Hij wordt niet gedragen’, pareert Hermens. ‘Het is niet zo dat je Kipchoge schoenen aandoet, er wat koolhydraten inkapt en hem dan maar lekker laat rennen. Kipchoge is zelf ook een perfectionist die erg begaan is met de wetenschap. We laten ons leiden door nieuwe inzichten. Maar je kan natuurlijk ook de vooruitgang stopzetten en allemaal weer op blote voeten gaan lopen...’

Caesar ziet in de sport ruimte genoeg om naast normale races ook ‘eenmalige topevents met een freaky doel’ te houden. ‘Veel kanttekeningen zijn niet onterecht. Maar zulke events zijn fascinerend, interessant en fun. En ook emotioneel. Je ziet de beste loper van zijn generatie, die hierna misschien alleen nog de Spelen van Tokio volgend jaar zal lopen.’

En Kipchoge zelf, de man die het uiteindelijk zal doen? Volgens zijn entourage is hij als een laser gefocust op het doel. In een van zijn jongste blogposts schreef hij: ‘Ik geloof dat ik verder kan gaan dan wat mogelijk wordt geacht. Ik hoop vooral dat ik mensen over de hele wereld kan inspireren.’

Volg de recordpoging van Kipchoge zaterdag om 8.15u live:

Volg de recordpoging van Kipchoge live.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud