reportage

Wint de e-sigaret de strijd om uw longen?

©siska vandecasteele

In China is de e-sigaret al ingeburgerd. Ook bij ons wordt ‘dampen’ populairder. Maar het gevecht om uw longen verloopt niet pijnloos. De belangen van de overheid, de tabaksindustrie en de snelgroeiende e-sigaretsector zijn tegenstrijdig. Diegene met de langste adem wint.

Een dichte witte rookwolk stijgt op aan de ingang van The E-Smoker, een winkel die elektronische sigaretten en bijbehorende chemische vloeistoffen verkoopt vlak bij de Grote Markt in Brussel. Cédric (32) staat aan een zwart apparaatje te lurken. Twee jaar geleden ruilde hij de klassieke sigaret voor zijn elektronische variant. ‘Omdat het gezonder is dan de gewone sigaret, natuurlijk. Enfin, minder schadelijk...’

Cédric is niet de enige roker die de overstap heeft gemaakt. De markt voor elektronische sigaretten groeit fors. Tussen 2013 en 2015 steeg het aantal gebruikers met liefst 86 procent, berekende het consultancybureau EY. Volgens het onderzoeksbureau Euromonitor was de verkoop van e-sigaretten en hun toebehoren in 2015 wereldwijd goed voor 7 miljard euro, twaalf keer meer dan in 2009.

Hoe werkt een e-sigaret?

Een e-sigaret bestaat uit een batterij, een verdamper en een reservoir waarin een chemisch goedje moet worden gegoten. Dat goedje bevat smaakstoffen: tabak, fruit, vanille, caramel, chocolade, frisdrank, het pallet is eindeloos. In veel gevallen zit er ook nicotine in. Tijdens het roken wordt de chemische stof verdampt en ingeademd. Anders dan bij het roken van een klas­sieke sigaret, vindt geen verbranding plaats. Daardoor komen geen koolstofmonoxide en teer vrij.

Officiële Belgische cijfers zijn er niet, maar een rondvraag in de sector leert dat de e-sigaret de voorbije maanden razendsnel aan populariteit won. ‘De verkoop stijgt bij ons al vier jaar aanhoudend. Maar vooral in 2016 ging het hard: een stijging van 60 procent’, zegt Madelieve Timmermans, woordvoerder van de krantenwinkelketens Relay en Press Shop.

Gezondheidsargument

Het succes hoeft niet te verbazen. Wie een e-sigaret rookt, krijgt 95 procent minder schadelijke stoffen binnen dan wie een klassieke sigaret opsteekt. Dat gezondheidsarugment wordt door de meeste rokers ingeroepen als reden om over te schakelen. Maar ook financieel zijn elektronische sigaretten interessant.

De vloeistof die ik in mijn e-sigaret moet doen, kost me amper 25 euro voor anderhalve maand.
Cédric
E-sigarettenroker

‘Eén pakje gewone sigaretten kost zo’n 6 euro en daar kom ik een dag mee toe. Voor mijn e-sigaretapparaat heb ik 40 euro betaald en de vloeistof die ik erin moet doen, kost me amper 25 euro voor anderhalve maand’, zegt Cédric voor de etalage van The E-Smoker. ‘Bovendien smaken sigaretten altijd hetzelfde, terwijl je in e-sigaretten vloeistoffen met verschillende aroma’s kan stoppen.’ Bij The E-Smoker zijn tientallen smaken verkrijgbaar: tabak, aardbeien, frambozen, ananas, caramel, vanille, munt, maar ook mojito, energy drink en meli melo.

Vapor shops of dampwinkels schieten als paddenstoelen uit de grond. Maar ook voor krantenwinkels is de e-sigaret een welkome groeier om de dalende verkoop van kranten, magazines en sigaretten te compenseren. Volgens schattingen van de federale overheidsdienst (FOD) Volksgezondheid verdubbelde het aantal verkooppunten de afgelopen maanden van zo’n 250 naar ongeveer 500. Maar volgens de sector is dat nog een onderschatting.

Zijn e-sigaretten gezonder dan klassieke sigaretten?

E-sigaretten roken is gezonder dan klassieke sigaretten roken, maar minder gezond dan niet roken.

Uit onderzoek van onder andere het Britse ministerie van Volksgezondheid blijkt dat e-sigaretten 95 procent minder gevaarlijk zijn dan klassieke sigaretten. ‘Het is dan ook een goede zaak dat rokers van klassieke sigaretten overschakelen naar e-sigaretten’, zegt Jan Tytgat, een toxicoloog van de KU Leuven en medeauteur van het advies van de Hoge Gezondheidsraad heeft opgesteld over de e-sigaret.

 Desondanks is hij een voorstander van strenge regels voor e-sigaretten. ‘Reclame en onlineverkoop zijn uit den boze, want het blijft een verslavend product, want in veel gevallen zit er nicotine in en dat is verslavend.’ Volgens een onderzoek van het consultancybureau EY rookt 84 procent van de e-sigaretrokers vloeistoffen met nicotine erin.

 Bovendien moet volgens Tytgat worden vermeden dat mensen die niet roken beginnen te roken door de e-sigaret. ‘De langetermijneffecten van e-sigaretten roken zijn namelijk nog niet bekend. Er is geen enkele studie die kan bewijzen dat langdurig gebruik schadelijk dan wel onschadelijk is.’

 

Heel wat dampwinkels, waaronder The E-Smoker, worden uitgebaat door zelfstandige handelaars. Maar er zijn ook ketens, zoals Dampwinkel, Alter Smoke en Vaporshop. Die laatste baat 22 e-sigarettenwinkels uit, maar is ook een groothandel en een webwinkel. De omzet over 2016 zal er uitkomen op ruim 2 miljoen euro. Een jaar eerder was dat amper 150.000 euro.

Die explosieve groei is geen uitzondering, maar regel, aldus Joey Baart van de Nederlandse e-sigaretvloeistoffenproducent Millers. ‘Veel bedrijven groeien met een factor 20, 30 of 50. Ooit komt er verzadiging, maar dat zal niet voor morgen zijn. Dit jaar zal het nog hard gaan.’

Chinese apotheker

De e-sigaret werd in 2004 uitgevonden door een Chinese apotheker, maar brak pas de afgelopen jaren door in onze contreien. De grote tabaksbedrijven, die nog altijd miljardenwinsten boeken met de verkoop van klassieke sigaretten, namen een eerder afwachtende houding aan. Ze investeren wel in alternatieven voor de klassieke sigaret, maar zonder veel enthousiasme. De verkoop blijft voorlopig beperkt tot enkele testmarkten, waar België tot nader order niet bij hoort.

Behalve naar dampsigaretten kijkt de sector ook naar alternatieven die wel gebruikmaken van tabak, maar zonder de schadelijke effecten van verbranding. Philip Morris ontwikkelde de Iqos, een ‘rookloze sigaret’ waarin de tabak wordt verwarmd en niet verbrand.

Tussen 2013 en 2015 is het aantal e-sigaretrokers met 86 procent gestegen. ©siska vandecasteele

Ook de overheid werd verrast door de snelle groei van het fenomeen en probeert er nu grip op te krijgen. Tot nu opereerde de sector in ons land in een grijze zone, waardoor niemand precies weet hoe groot ze al is. Officieel zijn e-sigaretten met nicotine - net als nicotinepleisters - een rookstopmiddel en mogen ze enkel in apotheken worden verkocht. Maar in de praktijk worden de dampsigaretten met nicotine al in honderden gewone winkels verkocht. Dat werd gedoogd, maar daar komt verandering in.

Vanaf dinsdag nieuwe regels

Vanaf dinsdag treedt een koninklijk besluit in voege, gebaseerd op een Europese richtlijn uit 2014. Het reguleert de e-sigaret met nicotine op dezelfde manier als de klassieke sigaret. De verpakking moet alle bestanddelen van het product vermelden, samen met een ‘nicotine is verslavend’- waarschuwing in de drie landstalen. Het is niet langer toegelaten mengsels met nicotine te verkopen in flesjes die groter zijn dan 10 milliliter. Er mag niet meer dan 20 milligram nicotine per milliliter in een vloeistof zitten, zo wordt vergiftiging vermeden als een kind het flesje te pakken krijgt. En fabrikanten moeten aan de FOD Volksgezondheid melden hoe hoog de concentraties zijn van de bestanddelen die ze in de vloeistoffen verwerken. Reclame maken mag niet meer en de onlineverkoop van e-sigaretten en de vloeistoffen wordt in ons land volledig verboden.

Heel wat handelaars beseffen pas sinds enkele weken dat ze heel wat producten verkopen die niet met de wetgeving stroken. ‘Alle flesjes met meer dan 10 milliliter nicotinevloeistof zijn al verwijderd’, klinkt het bij The E-Smoker in Brussel. ‘De juiste etiketten moeten nog binnenkomen. Hopelijk zijn ze op tijd.’

Grote bestellingen

Doordat klanten nog snel een voorraad willen inslaan van producten die tijdelijk of definitief verdwijnen, werden webshops en fysieke dampwinkels de jongste dagen overspoeld door grote bestellingen. Op de webwinkel van Vaporshop kregen kopers de boodschap dat ze door de drukte enkele dagen extra moeten wachten op hun bestelling.

‘Sommige klanten bestellen een jaarvoorraad. Ik ben al tien jaar ondernemer, maar ik heb het nog nooit zo’n stresserende periode meegemaakt’, zegt zaakvoerder Bert Geens. ‘Als dinsdag om middernacht de onlineverkoop wordt verboden, gaat 30 procent van onze omzet in rook op.’ Ook bij de concurrent Dampwinkel zeggen ze een kwart van de omzet te verliezen.

-30%
‘Als dinsdag om middernacht de onlineverkoop van e-sigaretten met nicotine wordt verboden, gaat 30 procent van onze omzet in rook op’, zegt Bert Geens, de zaakvoerder van Vaporshop.

De zaakvoerders klagen dat België de Europese richtlijn op de strengst mogelijke manier heeft vertaald. ‘Daardoor kunnen wij een hele reeks van onze producten vanaf volgende week niet meer verdelen’, zegt Geens. ‘Niet online en ook niet via winkels. Die producten doorstaan nochtans wel de kwaliteitseisen. Wij verkopen geen rommel.’

Het grote probleem zijn de verpakkingen, die vanaf dinsdag waarschuwingen moeten bevatten. ‘Op zich kan je je daar al vragen bij stellen, want wetenschappelijke studies wijzen uit dat e-sigaretten een efficiënt middel zijn om te stoppen met roken. In Frankrijk is 25 procent van de rokers inmiddels overgeschakeld op e-sigaretten’, zegt Marc Bosmans, de zaakvoerder van Dampwinkel.

In de afgelopen maanden en jaren zijn honderden zogenaamde dampwinkels in het Belgische straatbeeld verschenen. Zij verkopen uitsluitend e-sigaretten en toebehoren. ©siska vandecasteele

‘Eigenlijk worden we strenger aangepakt dan tabaksproducenten’, sakkert Geens. ‘Als die iets aan de verpakking moeten wijzigen, krijgen ze een jaar de tijd. Bij ons moet het in enkele maanden gebeuren. Maar wij zijn geen Philip Morris of Marlboro. Typisch aan onze sector is net dat er heel veel kleinere spelers zijn.’

Totaal niet op de hoogte

De FOD Volksgezondheid weerlegt de kritiek. ‘Het KB is inderdaad pas in november aangekondigd, maar het is een rechtstreekse kopie van de Europese richtlijnen, die er al zijn sinds 2014. Bovendien was in maart vorig jaar al duidelijk dat er ook in België regels zaten aan te komen’, zegt Paul Van den Meerssche, hoofd van de controledienst van de FOD. ‘We krijgen de laatste dagen massaal mails en telefoons. Sommige handelaars blijken totaal niet op de hoogte te zijn van wat verandert. Maar wie een zaak begint, moet zich informeren over wat hem te wachten staat.’

Veel bedrijven groeien met een factor 20, 30 of 50. Ooit komt er verzadiging, maar dat zal niet voor morgen zijn. Dit jaar zal het nog hard gaan
Joey Baart
Zaakvoerder vloeistofmaker Miller

Toch heeft Van den Meerssche begrip voor de paniekreacties. ‘Het gaat om een weinig ervaren sector. Anders dan grote tabaksbedrijven zijn de e-sigaretspelers amper voorbereid op wijzigingen in de wetgeving. Dat neemt niet weg dat alles in het belang van de volksgezondheid veilig en correct moet verlopen.’

Ook de verplichte vermelding van de bestanddelen stuit de sector tegen de borst. ‘Logisch’, zegt Joey Baart van Miller. ‘Als je geheime recept op je verpakking staat, kunnen je concurrenten het kopiëren. Dat willen bedrijven natuurlijk niet. Anderzijds willen overheden weten wat er wordt uitgestoten. Zoals met auto’s wil je weten wat de lucht ingaat’.

Baart vindt de strikte wetgeving in België wel een goede zaak. ‘Maar het klopt dat ook wij momenteel 24 uur per dag aan het werken zijn om alles tijdig af te krijgen. En dan nog zal het nipt zijn om alles klaar te krijgen.’ Sommige producenten uit de Verenigde Staten doen zoveel moeite niet en trekken zich vanaf deze week terug uit de Belgische markt.

Aderlating

De opmars van de e-sigaret mag dan goed zijn voor de volksgezondheid, er zit ook een vervelend neveneffect aan voor de overheid. Accijnzen worden geheven op tabak, maar niet op nicotine en dus ook niet op dampsigaretten. Het succes van het nieuwe product dreigt een aderlating te worden voor de overheid.

Dat de inkomsten dalen, bleek eerder deze week. Cijfers leerden dat er ondanks een accijnsverhoging minder accijnzen werden geïnd dan ingeschat. Minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open VLD) en minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) erkennen dat de e-sigaret een rol heeft gespeeld in die lagere ontvangsten, naast het feit dat mensen meer sigaretten kochten in het buitenland en meer namaaktabak gingen roken.

‘Ik vermoed dat de regels in België zo streng zijn, omdat de overheid de accijnzen maximaal wil blijven incasseren’, zegt Marc Bosmans van Dampwinkel. Nu er regels zijn, kan de overheid de sector in kaart brengen en opent ze de mogelijkheid om accijnzen te heffen op e-sigaretten. Het kabinet van Van Overtveldt geeft aan dat het de situatie op de voet volgt. ‘Voorlopig zijn er geen concrete plannen. Een en ander zal op het juiste moment worden besproken in de regering’, zegt een woordvoerder. In Italië experimenteert de overheid wel al met accijnzen op e-sigaretten.

Uit grijze zone halen

De Block ontkent dat ze de Europese richtlijn te streng heeft geïnterpreteerd. ‘De richtlijn legt ons een aantal zaken op. We hebben ervoor gekozen de e-sigaret vrij verkoopbaar te maken. Dat was ongeveer de enige keuze die we nog hadden.’ Ze beklemtoont dat de nieuwe regeling heel wat handelaars uit de grijze zone haalt. ‘Het wettelijk kader maakt het mogelijk e-sigaretten met nicotine ook buiten de apotheek te verkopen. Zonder dat kader konden winkels niet wettelijk verkopen. Dankzij de nieuwe regels kunnen gebruikers e-sigaretten kopen en gebruiken met een groot aantal garanties voor de gezondheid.’

Vanaf dinsdag begint de FOD Volksgezondheid winkels te controleren. Twaalf controleurs zullen in eerste instantie focussen op winkels die enkel e-sigaretten en toebehoren verkopen. ‘In februari volgen ook de andere spelers, zoals krantenwinkels’, zegt Van den Meerssche. Nog heel januari krijgen overtreders een waarschuwing, nadien volgen boetes.

De strengere regels zullen het succes van de e-sigaret niet fnuiken, denkt toxicoloog Jan Tytgat van de KU Leuven. ‘Het is niet zomaar een rage. Integendeel, het zal steeds normaler worden om e-sigaretten te roken. Ook de grote tabaksbedrijven komen met eigen e-sigaretten.’ Maar Tytgat verwacht niet dat de gewone sigaret verdwijnt. ‘Sommige rokers vinden het origineel lekkerder. Bovendien houden heel wat rokers ook van de beleving die bij het roken van een klassieke sigaret hoort. Een aanzienlijke groep zal de ‘real thing’ blijven verkiezen.’

Aan de Brusselse dampwinkel blijft Cédric er rustig onder. ‘Het is goed dat duidelijker wordt wat in de vloeistoffen zit, maar roken blijft ongezond. Ik ga hoe dan ook door met e-roken. Het is zo lekker.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content