Alles of niets voor Leuvense bloedchip

De oprichters van miDiagnostics in 2015 (vlnr): Luc van den Hove (Imec), Roald Borré (PMV), Marc Coucke en Michel Akkermans ©BELGA

De meest ambitieuze start-up van België toont voor het eerst een prototype van zijn oplossing voor snelle en goedkope bloedanalyses. miDiagnostics stopte al 60 miljoen euro in het toestel, maar heeft nog veel meer geld nodig. Kan het Leuvense bedrijf investeerders overtuigen, of schiet de Vlaamse overheid opnieuw te hulp?

‘Een wereldwijde gamechanger’, liet Marc Coucke zich meermaals ontvallen toen hij vier jaar geleden de start-up miDiagnostics mee boven de doopvont hield. Met de hulp van het Leuvense Imec zou het nieuwe bedrijf een eenvoudige en goedkope bloedtest ontwikkelen op het formaat van een bankkaart. Gedaan met dure en tijdrovende labotesten, dit is een ‘revolutie in de medische diagnostiek’, klonk het strijdvaardig.

De technologie voor die oplossing was al in de kiem aanwezig bij Imec, het Vlaamse onderzoekscentrum dat actief is in micro- en nano-elektronica en digitale technologie. miDiagnostics moest er alleen nog een werkend en schaalbaar product rond bouwen, klonk het toen. En om zeker geen geldzorgen te hebben kreeg de boreling een recordbedrag van 60 miljoen euro startkapitaal mee.

Sindsdien werd van de Leuvense bloedchip weinig meer vernomen. Te midden geruchten over aanslepende en geldverslindende technische problemen maakte de Duitse CEO Hilja Ibert vorig jaar plaats voor de jonge wetenschapper Nicolas Vergauwe, die overkwam van de beursgenoteerde diagnosticaspecialist Biocartis. Rudi Pauwels, de oprichter van Biocartis, werd aangetrokken als uitvoerend voorzitter.

Vier jaar na de oprichting komt miDiagnostics nu naar buiten met een eerste prototype, een systeem om witte en rode bloedcellen te tellen op basis van een druppeltje bloed. De Tijd mocht in primeur een demonstratie van het prototype bijwonen.

Kubus

Op een sterk uitvergrote infraroodopname zien we hoe een bloeddruppel op een testkaart zijn weg vindt door minuscule kanaaltjes, naar de zogenaamde ‘nanofluidische processor’. Op die centrale bloedchip van amper een vierkante centimeter groot worden een aantal bewerkingen op het bloedstaal uitgevoerd, waarna de kaart wordt uitgelezen door een reader, een kubusvormig toestel ter grootte van een betaalterminal in de winkel.

Nicolas Vergauwe, CEO van miDiagnostics. ©Debby Termonia

‘In principe kan je de sensor voor het uitlezen ook op de testkaart zetten, maar dan wordt die meteen een stuk duurder’, zegt Vergauwe. Hij denkt aan een businessmodel waarbij de readers gratis verspreid worden, bijvoorbeeld bij huisartsen, en de chipkaartjes voor pakweg 20 euro (afhankelijk van de toepassing) verkocht worden. ‘We mikken op een diagnosetijd van zo’n kwartier.’

De belofte van de ‘lab on chip’-oplossing waar miDiagnostics aan werkt, is die van een laagdrempelige en meer preventieve geneeskunde. Als een diagnose met een kleine vingerprik bij de huisarts kan gebeuren, zullen we medische risico’s vaker en sneller op het spoor komen, klinkt het. Imec wil met het project ook aantonen dat het zichzelf aan het heruitvinden is. Nadat het instituut de voorbije decennia de miniaturisering in de computerwereld vorm heeft gegeven, wil het dat ook doen in de medische wereld, door verschillende handelingen uit een medisch labo op één chip te krijgen.

Dat is geen eenvoudige opgave omdat menselijk bloed zich op nanoschaal een pak moeilijker laat manipuleren dan elektronen. Toch toont Vergauwe zich optimistisch. ‘We hebben al honderden bloedstalen uitgeprobeerd om de werking van de chip na te gaan, met goede resultaten. Er loopt nu ook een onderzoek op klinische stalen dat moet bevestigen dat het prototype een gelijkaardige accuraatheid heeft als de gevestigde labo-apparatuur’, zegt hij.

De nauwkeurigheid van het prototype moet daarvoor nog wel een stuk de hoogte in. ‘We halen nu een betrouwbaarheid van meer dan 95 procent voor de werking van verschillende subcomponenten in de processor, maar in de praktijk moet je meer dan 99,99 procent halen, ook buiten een gecontroleerde labo-omgeving.’

Het opschalen naar massaproductie is een andere uitdaging. Het voordeel van een ‘bloedchip’ is dat die goedkoop kan worden geproduceerd in dezelfde fabrieken die klassieke microchips maken. Maar omdat het een medisch product is, is de tolerantie voor fouten extreem klein. ‘De challenge is om op te schalen zonder fouten. Kleine verschillen in de massaproductie kunnen betekenen dat je product niet werkt.’

Bovendien heeft het prototype van miDiagnostics nog maar één, beperkte, toepassing: het tellen van witte en rode bloedcellen. Dat is een bekende test die kan aangeven dat er een medisch probleem is. Het bedrijf is van plan nog twee andere processoren te ontwikkelen met geavanceerdere toepassingen: een om infectieziekten (virussen of bacteriën) te detecteren, en een om kleine moleculen (zoals hormonen) in het bloed te vinden. De hoop is dat andere biotech- en farmabedrijven het hardwareplatform op termijn gebruiken om samen allerlei diagnosetests te ontwikkelen.

Kapitaalronde

Het zijn ambitieuze plannen voor een bedrijf dat zijn 60 miljoen euro startkapitaal heeft opgebruikt en dus vers geld nodig heeft. miDiagnostics bereidt een nieuwe kapitaalronde voor die volgens Vergauwe eind dit jaar moet worden afgerond. Hij vertrouwt erop dat het prototype zal helpen investeerders te overhalen.

De challenge is op te schalen zonder fouten. Kleine verschillen in de massaproductie kunnen betekenen dat je product niet werkt.
Nicolas Vergauwe
CEO miDiagnostics

Is dat vertrouwen terecht? Twee experts aan wie we de vorderingen van miDiagnostics hebben voorgelegd, hebben hun bedenkingen. Het is positief dat het bedrijf een aantal werkende componenten heeft die het in volgende generaties processoren kan gebruiken, maar het detecteren van infecties en moleculen is een proces van een heel andere orde dan het tellen van bloedcellen, zeggen ze.

Eén expert wijst erop dat al veel bedrijven hun tanden hebben stukgebeten op pogingen om de betrouwbaarheid van hun tests op peil te krijgen. De andere ziet de grootste uitdaging in de integratie van de ‘sample prep’ - het isoleren, aanzuiveren en aanrijken van DNA uit een virus of bacterie - op één chip.

Een bijkomende bedenking is dat de Leuvense technologie niet uniek is. ‘Andere bedrijven en academici zijn met gelijkaardige toepassingen bezig. Al pleit de link met Biocartis wel in het voordeel van miDiagnostics. Dat bedrijf heeft veel nuttige expertise in huis.’

Of de meest ambitieuze start-up van België uitgroeit tot een wereldtopper, zal afhangen van het succes van de nieuwe kapitaalronde. miDiagnostics en zijn aandeelhouders willen echter niets kwijt over het bedrag dat ze nodig denken te hebben, laat staan over de waardering van het bedrijf. Door de grote ambities en het tempo waarin ze tot nu geld hebben verbrand, zijn wellicht nog vele tientallen, zo niet honderden miljoenen nodig. Ter vergelijking: ook andere diagnosticabedrijven zoals Biocartis of het Britse Oxford Nanopore Technologies hebben sinds hun oprichting enkele honderden miljoenen opgehaald.

Het is de vraag of Vlaamse investeerders als Marc Coucke en Michel Akkermans, die respectievelijk al 30 en 12 miljoen euro aanbrachten, bereid zijn nog veel meer te investeren in een technologie waar ze weinig vertrouwd mee zijn. Het kapitaal moet wellicht van buitenlandse fondsen of bedrijven komen. De reputatie van Biocartis-oprichter Rudi Pauwels kan volgens waarnemers helpen om die partijen aan boord te krijgen.

Belastingbetaler

De huidige aandeelhouders zetten alles op alles om een mislukking te vermijden. Niet alleen hun euro’s, maar ook hun reputaties staan op het spel. Een mislukking zou ook politiek zwaar vallen, want een deel van het kapitaal van miDiagnostics werd aangedragen door de Vlaamse belastingbetaler. De Vlaamse investeringsmaatschappij PMV stopte 10 miljoen in het bedrijf, het met Vlaams geld gefinancierde Imec 6,8 miljoen.

De testkaart van het miDiagnostics platform, die in een compact leesapparaat moet worden aangebracht. Het bedrijf beklemtont dat het om een prototype gaat dat enkel gebruikt wordt voor onderzoeksdoeleinden. ©Debby Termonia

Minder bekend is dat miDiagnostics eind vorig jaar ook een subsidie van 1,7 miljoen euro ontving van het Vlaamse innovatie-agentschap Vlaio, dat daarover geen melding maakte in zijn jaarverslag. PMV vermeldt in zijn jongste jaarverslag wel een lening aan miDiagnostics, maar wil desgevraagd geen details kwijt over het bedrag en de voorwaarden.

De kans bestaat bovendien dat de Vlaamse belastingbetaler opnieuw moet bijspringen. Nu het startkapitaal opgebrand is, rekent miDiagnostics volgens meerdere bronnen op een grote investering door het Flanders Future Techfund (FFTF). Dat is een fonds van 75 miljoen euro dat vorig jaar door minister van Economie Philippe Muyters (N-VA) werd opgericht om platformtechnologie naar de markt te brengen. De extra miljoenen uit Vlaanderen kunnen het voor miDiagnostics makkelijker maken om ook nieuwe private investeerders over de streep te trekken, luidt de redenering.

Pikant detail is dat het beheer van het FFTF werd toevertrouwd aan PMV, dat hier een dubbele rol speelt als aandeelhouder van miDiagnostics en potentiële verstrekker van overheidsgeld. Een bron in de durfkapitaalsector noemt het ongehoord dat een risicovol project als miDiagnostics op een weinig transparante manier met publiek geld wordt gestut. ‘Als het volledig met privégeld was gefinancierd, zou er geen enkel probleem zijn. Die investeerders doen met hun centen wat ze willen. Al vraag ik me af hoe goed ze zelf op de hoogte zijn van wat er echt in het bedrijf omgaat.’

Ook bij de verstrengeling tussen miDiagnostics en het met Vlaams geld gefinancierde Imec zijn vraagtekens te plaatsen (zie inzet). Critici klagen aan dat opeenvolgende Vlaamse ministers wat graag in de projecten van Imec investeren om er dan in de media mee uit te pakken, maar dat ze te weinig vragen stellen over de financiële verantwoordelijkheid en het behoorlijk bestuur in het onderzoeksinstituut.

Ook de permanente drang van Imec om met wetenschappelijke claims te scoren in de media kan op weinig begrip rekenen. ‘Ik herinner me dat ik de wenkbrauwen moest fronsen toen ik vier jaar geleden de berichtgeving las over de lancering van miDiagnostics. Imec staat heel sterk in elektronica, maar in andere domeinen is het minder beslagen en vertelt het soms naïeve dingen’, zegt een academicus.

Imec geeft én factureert miljoenen aan start-up

Het Leuvense onderzoeksinstituut Imec investeerde samen met de Amerikaanse John Hopkins Universiteit 8 miljoen euro in miDiagnostics. 6,8 miljoen kwam tussen 2015 en 2018 van Imec. Het bezit net geen 20 procent van de miDiagnostics-aandelen.

Maar Imec haalde als minderheidsaandeelhouder ook veel voordelen uit de start-up. Het grootste deel van het onderzoekswerk van miDiagnostics werd tot midden vorig jaar uitbesteed aan de instelling, die zo omzet kon genereren en tientallen onderzoekers aan het werk hield.

Zo factureerde Imec in 2017 voor 6,82 miljoen euro aan de start-up, en in 2018 nog eens4,1 miljoen. Het instituut telde dat laatste bedrag ook mee in een van zijn performantie-indicatoren, een door de overheid opgelegde doelstelling om een minimale omzet te factureren bij bedrijven uit de regio.

Belangenconflict

De CEO van Imec, Luc van den Hove, was tot midden vorig jaar ook voorzitter van miDiagnostics. ‘Daar zit een belangenconflict’, zegt een bron. ‘Er is een grote fusiegolf aan de gang onder de klanten van Imec, de grote chipbedrijven, en die verloren omzet moet van den Hove elders zien te compenseren. Hij had dus baat bij de constructie met miDiagnostics.’

‘Door die manier van werken is er een groot gebrek aan accountability. De Imec-mensen voeren uit wat hun gevraagd wordt en factureren daarvoor, maar ze zijn niet verantwoordelijk als het fout gaat en ze worden niet beloond als het goed gaat. De problemen worden doodgezwegen.’

Imec krijgt jaarlijks een toelage van meer dan 100 miljoen euro van het Vlaams Gewest. De Vlaamse overheid is ook voor 82 procent aandeelhouder van Fidimec, de investeringspoot die onder meer de participatie in miDiagnostics beheert. Toch is het in de praktijk Imec dat de meerderheid van de bestuurders van Fidimec benoemt en er dus de facto de lakens uitdeelt.

Imec wilde om redenen van confidentialiteit niet antwoorden op de vraag hoeveel werknemers precies opdrachten voor de start-up uitvoer(d)en. Volgens miDiagnostics-CEO Nicolas Vergauwe was de uitbesteding van onderzoekswerk eigen aan de onderzoeksfase. Inmiddels hebben we een dertigtal mensen op de eigen loonlijst staan en werven we nog nieuwe mensen aan, zegt hij.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect