analyse

App vol dwaze dansjes werd hete geopolitieke aardappel

©AFP

TikTok is de inzet van een globaal machtsspel tussen Washington en Peking. Zijn de vrolijke video’s een façade voor Chinese controlezucht? Of speelt puur technonationalisme?

Wie de voorbije weken wat tijd doorbracht ergens op een Vlaams strand, of op een andere plek waar veel kinderen spelen, heeft de bescheiden trend mogelijk al opgemerkt: T-shirts met het logo van TikTok zijn in deze zomer. Het bevestigt alleen maar wat ouders die hun tieners op hun smartphone bezig zien al lang weten: de dans- en playback-app is in korte tijd waanzinnig populair geworden onder de jeugd.

Tegelijk is er het internationale nieuws van de afgelopen weken. TikTok is de inzet van de koude techoorlog tussen de VS en China, waarbij de Amerikaanse president Donald Trump de Chinese app van het Amerikaanse grondgebied dreigt te bannen en good old Microsoft staat te popelen om de schat binnen te halen. Hoe rijm je de geopolitieke hoogspanning op het scherpst van de snee, tussen de twee machtigste economische blokken van de planeet en met belangen die in de miljarden dollars lopen, met de schijnbaar onschuldige kinderbezigheid? Hoe kan een app vol dansjes, grappen en stunts plots gevreesd worden als een acuut veiligheidsrisico?

Loop van clips

TikTok is eigendom van het Chinese internetbedrijf ByteDance, de duurste start-up ter wereld, gewaardeerd op meer dan 100 miljard dollar, en bestaat in zijn huidige vorm nog maar twee jaar. Voor wie de app nog niet van dichtbij zag: TikTok spuwt een constante stroom van korte video’s op muziek uit en werkt grotendeels volgens de principes van andere sociale media, met influencers, volgers en likes. Uniek is de For You Page, of FYP, een eindeloze, door een slim algoritme op maat gecureerde loop van virale clips, gemaakt om de aandacht zo lang mogelijk vast te grijpen.

TikTok is eigendom van het Chinese internetbedrijf ByteDance, de duurste start-up ter wereld, gewaardeerd op meer dan 100 miljard dollar, en bestaat in zijn huidige vorm nog maar twee jaar.

Ook uniek is dat TikTok het eerste sociale medium is met een globale gebruikersbasis. TikTok is het succesvolste internetproduct dat al uit China voortkwam en leek er tot voor kort als eerste in te slagen de oost-westkloof op het internet te overbruggen. Andere populaire internetbedrijven blijven aan hun kant van het ijzeren techgordijn, maar TikTok (en Douyin, zoals de aparte app op de eigen Chinese markt heet) brak overal door. Over de hele wereld groeide TikTok uit tot een enorme culturele kracht, met een bruisende, actieve en creatieve gemeenschap van honderden miljoenen jonge tot zeer jonge gebruikers.

Die steile opmars heeft velen ook nerveus en argwanend gemaakt. Een app van Chinese makelij op zo veel smartphones, dat kan weleens een Trojaans paard van het communistische regime zijn. In november begon de Amerikaanse overheid al een onderzoek naar de nationale veiligheid.

Eind juni, na een dodelijk grensconflict tussen het Chinese en het Indiase leger, verbood de economische megamarkt India als vergelding tientallen Chinese apps, waaronder TikTok. Vervolgens begonnen Donald Trump en leden van zijn regering te dreigen met een Amerikaanse ban. Trump maakte dat vorige week concreet, maar liet een opening voor Microsoft of een ander ‘heel Amerikaans’ bedrijf om het tegen 15 september over te nemen. Die gesprekken lijken vergevorderd.

Zuivere paranoia

©ISOPIX

Is dat wantrouwen zuivere paranoia, of is het speelse TikTok echt het kwaad? De grootste vrees die wordt aangehaald is dat TikTok data van gebruikers doorsluist naar Peking, en dat de Chinese staat de video-app inzet als onderdeel van zijn grootschalige surveillanceapparaat. ‘De gegevens gaan rechtstreeks naar de Communistische Partij’, zei Mike Pompeo, Amerikaans minister van Buitenlandse Zaken. Ook in het Verenigd Koninkrijk en Australië loopt een onderzoek. ‘TikTok kan een spionagedienst zijn vermomd als sociaal medium’, zei een Australische senator. Alleen zijn dergelijke beschuldigingen altijd vaag gebleven, zonder harde bewijzen. Een echte smoking gun is nog niet aan de oppervlakte gekomen.

TikToks grootste kracht is zijn complexe kernalgoritme onder de motorkap, dat zo sterk is in het inschatten van wat gebruikers graag zien en dat de For You-pagina zo deksels verslavend maakt. Die artificiële intelligentie kan heel efficiënt elke beweging in de app analyseren. De informatie wordt vervolgens verwerkt om te voorspellen wie welke video leuk gaat vinden.

Het is de geheime saus van TikTok, die veel concurrerende techbedrijven jaloers maakt. En daarvoor zamelt het wel degelijk veel persoonsgegevens in, waaronder locatie, kijkgedrag, telefooninformatie, zoekgeschiedenis, de manier waarop gebruikers het keyboard gebruiken om te typen, en meer, blijkt uit de privacyverklaring.

TikToks grootste kracht is zijn complexe kernalgoritme onder de motorkap, dat zo sterk is in het inschatten van wat gebruikers graag zien en dat de For You-pagina zo deksels verslavend maakt.

Tegelijk is dat de gebruikelijke manier waarop mobiele apps werken. Al die losse datapunten kunnen verwerkt worden tot gevoelige persoonlijke informatie. Facebook en Google doen het ook, en nog intensiever zelfs, zei een woordvoerder van TikTok onlangs aan de Wall Street Journal.

Maar TikTok is Chinees, en China is berucht als het aankomt op het bespioneren van burgers of het hacken van buitenlandse doelwitten. Critici wijzen naar een nationale veiligheidswet uit 2017 die bedrijven en burgers opdraagt mee te werken met de intelligentiediensten van de staat. Die zou het voor TikTok heel moeilijk maken als de datahongerige overheid met uitgestoken hand komt aankloppen.

Het is een van de argumenten die ook worden aangehaald als het gaat over de telecomreus Huawei, waarvoor in het Westen steeds meer deuren dichtgaan. Bij TikTok spelen ook de vermoedens dat het zich moet schikken naar de regels van de Chinese propaganda, omdat kritische informatie over China, uit Hongkong of Tibet bijvoorbeeld, er gecensureerd wordt.

Wereldwijde controle

TikTok zou dus een vehikel van de autoriteiten zijn om de Chinese technologische almacht over de wereld te verspreiden en wereldwijd controle uit te oefenen door data van nietsvermoedende dansende of playbackende jongeren en hun omgeving op te zuigen.

Het bedrijf ontkent dat van die theorie iets waar is. ‘We hebben nooit een verzoek gehad van de Chinese overheid, en we denken niet dat dat zal komen. En als het toch komt, zal het onmogelijk zijn erop in te gaan’, zei Zhang Yiming, de 37-jarige oprichter van ByteDance, aan het Amerikaanse blad The Atlantic. Om zijn onafhankelijkheid te onderstrepen stelde TikTok onlangs een Amerikaanse CEO aan: Kevin Mayer, afkomstig van Disney. Het beklemtoont ook dat data niet in China worden opgeslagen.

Great Firewall

Hoe het ook met TikTok afloopt, het zoveelste hoofdstuk in de tech- en handelsoorlog tussen Washington en Peking bevestigt vooral een trend die al langer onvermijdelijk leek: die van de versplintering van het wereldwijde en in theorie grenzeloze internet. China trok 20 jaar geleden al zijn Great Firewall op, die in essentie de markt afsluit voor de grote Amerikaanse internetbedrijven die het Westen domineren. Daardoor werd het internet opgesplitst in verschillende polaire blokken. Door TikTok te dwingen tot een verkoop, gaan de VS dezelfde richting van technonationalisme uit: ze zien het internet als een netwerk dat ze binnen hun grenzen kunnen controleren.

TikTok is een van de laatste apps die probeerden internationaal te gaan, en niet lokaal of regionaal.
Tim Wu
Internetexpert

‘TikTok is een van de laatste apps die probeerden internationaal te gaan, en niet lokaal of regionaal’, zegt de Amerikaanse prof en internetexpert Tim Wu op Twitter. ‘Je ziet er dwaze clips van overal. Maar we leven in een tijd van nationale netwerken en assertieve staten. Die aanpak van een nationaal net is al jaren het duidelijkst in China. Trump maakt er ook de Amerikaanse aanpak van. De vraag is wat Europa en andere grote staten als India en Brazilië doen: Amerikaanse of Chinese producten blijven gebruiken? Of agressiever buitenlandse sites blokkeren en zelf alternatieven ontwikkelen?’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud