De verbeten strijd om enkele felbegeerde FM-frequenties

©Â© Dmitriy Krasko

FM-radio mag dan misschien aan het uitdoven zijn, straks barst voor het eerst in 20 jaar een strijd om enkele felbegeerde frequenties los. Waarom wordt zo gebikkeld om oude technologie die op het punt staat uit te sterven? Juist, geld. ‘FM is nog altijd het toegangsticket tot relevantie op de radio.’

Staat het Vlaamse radiolandschap voor een grote omwenteling? Na 20 jaar rustige vastheid is het goed mogelijk. Voor het eerst in twee decennia krijgt iedereen de kans een gooi te doen naar een plekje op de FM-band, voor een private radiozender met een nationaal bereik.

Die plekken worden sinds 2001 ingenomen door dezelfde drie stations: Qmusic (12% marktaandeel) en Joe (9,8%) van de mediagroep DPG Media en Nostalgie (7,2%), de radiopoot van de uitgever Mediahuis. Het oorspronkelijke idee was die posities, die gecreëerd werden om het monopolie van de openbare omroep VRT te doorbreken, om de negen jaar te herbekijken. Maar in de praktijk werden de licenties telkens automatisch verlengd.

268 miljoen
In het coronajaar 2020 bedroegen de brutobestedingen aan radio- reclame in Vlaanderen 268 miljoen euro. In 2019 was dat nog meer dan 300 miljoen euro.

Europa stond al langer kritisch tegenover dat immobilisme op de FM-band, maar het duurde tot vorig jaar voor die kritiek ook aankwam. Toen hakte Vlaams minister van Media Benjamin Dalle (CD&V) de knoop door: er zou een nieuwe ‘beauty contest’ komen, waarbij geïnteresseerde kandidaten zich op hun mooist mogen presenteren met hun ambitieuze plannen in de ether. ‘Het gaat dus niet om wie het meeste geld biedt, zoals bijvoorbeeld Nederland het aanpakt’, zegt Tom Evens, professor media aan de UGent. ‘Het gaat om wie het beste project kan voorleggen, met de grootste meerwaarde.’

De Raad van State buigt zich nog over de precieze procedure daarvoor, maar het is de bedoeling nog voor het einde van het jaar knopen door te hakken over de radiolicenties.

Hoe de wedstrijd er ook zal uitzien, het belooft een hete strijd te worden, met grote interesse en nog grotere dromen, de ene al realistischer dan de andere. ‘Als je vandaag de dossiers van 20 jaar geleden leest, dan ogen die nogal hallucinant’, zegt Evens. ‘Het is niet te geloven wat daarin allemaal beloofd en ingeschat werd. Vergelijk het met een Tinder-profiel. Het is niet omdat daarop mooie foto’s staan dat je date ook zal meevallen.’ (lacht)

Dat het illustere 4FM toen een licentie binnenhaalde met beloftes die eigenaar Think Media niet kon waarmaken, was daar meteen een goed bewijs van. Na jaren aanmodderen belandde 4FM via het Nederlandse Talpa bij de VMMa, het huidige DPG Media. Dat toverde de zender om tot Joe en maakte er wel een succes van. ‘Ik hoop dat de jury de realiteit en de wensdromen van elkaar weet te onderscheiden’, zegt Evens.

Studio 100

Aan kandidaten met grote ogen en ambities zal het ook ditmaal niet ontbreken. Niet alleen zullen DPG Media en Mediahuis hun plaats met alle mogelijke middelen verdedigen, het is geen geheim dat de zendergroep SBS - het moederbedrijf boven de Play-tv-zenders - radioambities koestert. Met NRJ participeert SBS, samen met Mediahuis, al in een radiozender, maar die heeft nog geen landelijke FM-licentie. Een nationale zender zou het bereik gevoelig vergroten. En met het entertainmentbedrijf Studio 100 is er alvast één extra kaper op de kust, berichtte De Morgen onlangs. Het bedrijf achter onder andere Samson, K3 en Maya De Bij wil zich wagen aan een eigen radiostation dat niet zomaar een kinderkanaal moet worden. ‘We hebben veel ambitie’, zei CEO Hans Bourlon daarover in De Tijd. ‘We hebben de juiste mensen met radio- ervaring verzameld. Zelf kennen we ook wel iets van entertainment.’

Dat uit diverse hoeken verlekkerd gekeken wordt naar radio hoeft niet te verbazen. De markt voor radioreclame groeide het voorbije decennium gestaag, van 232,5 miljoen euro bruto reclamebestedingen in 2012 tot 303 miljoen euro in 2019, blijkt uit cijfers die de Unie van Belgische Adverteerders (UBA) verzamelde in samenwerking met het onderzoeksbureau Nielsen. In het coronajaar 2020 ging daar wel 11,5 procent af tot 268 miljoen, maar de trend is duidelijk positief.

‘Radio is in België in vergelijking met onze buurlanden zeer performant’, zegt UBA-CEO Luc Suykens. ‘Er heeft zich een zeer sterke reclamemarkt rond ontwikkeld, die de ontwikkeling van de sector na de liberalisering is gevolgd. Voor adverteerders is dit radiolandschap enorm dankbaar om hun publiek te bereiken. Het mag duidelijk zijn dat de ingrepen op beleidsniveau niet gebeuren omdat er problemen zijn.’

Die 268 miljoen euro in 2020 was goed voor 13,5 procent van alle geld dat aan reclame werd uitgegeven in Vlaanderen. Daarmee is radio niet de grote slokop van de media, maar de markt is wel erg stabiel. Bovendien zijn de productiekosten van radio een pak lager dan van het peperdure neefje televisie, wat de winstmarges navenant maakt. Dat is uitermate interessant voor een sector die her en der geld ziet wegsijpelen naar digitale wereldspelers als Facebook en Google. Logisch dus dat gebakkeleid zal worden om die paar plekjes op de FM-band.

Taai oudje

En toch. Toch oogt deze hele omwenteling vreemd in de huidige context. Want de politiek heeft jaren geleden de keuze gemaakt om over afzienbare tijd af te stappen van FM als uitzendtechnologie voor radiostations. De vorige minister van Media, Sven Gatz (Open VLD), maakte de keuze om in te zetten op een digitale transitie naar de uitzendtechnologie DAB+, een keuze die ook zijn opvolger Dalle nog altijd onderschrijft. Om die switch te faciliteren, moeten autoradio’s van nieuwe wagens sinds begin dit jaar wettelijk gezien uitgerust zijn met DAB+-ontvangers. Vanaf 2023 is dat het geval voor alle soorten radio’s. Een echt eindpunt voor FM is niet vastgeprikt, maar de beleidskeuze is duidelijk: FM is terminaal, de toekomst is digitaal.

Zonder FM-frequentie kan je maar heel moeilijk iets betekenen in het radiolandschap, digitalisering ten spijt.
Tom Evens, professor media (UGent)

DAB+ heeft enkele significante voordelen ten opzichte van FM. De technologie, die net als FM van antenne naar antenne uitzendt via de ether, maar dan met een digitaal signaal, heeft niet alleen een betere geluidskwaliteit. Er is ook gewoon meer plaats voor zenders dan op het tjokvolle FM-spectrum.

Waarom is het dan nog nodig een robbertje uit te vechten om een plekje op de terminaal verklaarde FM-band te bemachtigen, in plaats van je als mediabedrijf gewoon te richten op de digitale toekomst. Het antwoord valt af te leiden uit de verdeling van het luistervolume, legt Evens uit. ‘Digitalisering ten spijt, is FM vandaag nog altijd goed van 61 procent van het luistervolume, tegenover 16 à 17 procent voor DAB+. In tegenstelling tot bij de tv volgt het consumentengedrag de digitalisering van radio maar mondjesmaat. In het dichtbevolkte Vlaanderen doet FM gewoon perfect wat de consument ervan verwacht: de vertrouwde zenders kwaliteitsvol aanbieden.’

Het belang van FM weerspiegelt zich ook in het luistergedrag op DAB+, zegt Evens. ‘Hoewel daar vandaag al veel meer zenders op zitten dan op FM, zijn het gewoon de FM- merken die het populairst zijn. Vraag eens na op straat hoeveel mensen naar de rockzender Roxx hebben geluisterd? Of kijk naar Willy, een puur digitaal radiomerk van DPG Media op DAB+. Hoewel DPG die zender zwaar promoot, haalt die na twee jaar nog altijd maar 0,47 procent marktaandeel. Dat toont aan hoe moeilijk het is iets te betekenen in het radiolandschap zonder de uitstraling van een FM-frequentie. FM is vandaag je toegangsticket tot relevantie in de toekomst.’

Wat is DAB+?

DAB+ is de opvolger van FM. De uitzendtechnologie maakt ook gebruik van een netwerk van antennes die via de ether signalen naar elkaar sturen, maar dat signaal is digitaal.

Wat is het voordeel van DAB+?

Het is gratis, het digitale uitzendsignaal levert in principe een betere geluidskwaliteit op en op DAB+ is ruimte voor meer zenders met een nationale dekking. Al is die ruimte niet onbeperkt. Boven op de 19 zenders die vandaag via DAB+ uitzenden, is nog plaats voor vijf extra zenders.

Zijn er ook nadelen?

Op de technologie valt weinig af te dingen. Critici vragen zich wel af of het nog de moeite loont over te stappen op DAB+. Door de razendsnelle ontwikkeling van mobiel internet en 5G is streaming via internet misschien al incontournabel op het moment dat FM begraven wordt.

Dat wil niet zeggen dat DAB+ straks een exacte kopie wordt van FM als de overheid die uitzendtechnologie laat uitdoven. Omdat er meer plaats is, is er in principe ook meer ruimte voor concurrentie en dus versnippering, zoals we die jaren geleden al bij televisie hebben gezien. De huidige radiospelers doen er nu al alles aan zich ook in een meer versnipperd landschap van hun stuk van de koek te verzekeren. Van de 19 plekken die al worden ingenomen op DAB+ (zie grafiek) zijn 13 plaatsen in handen van de huidige nationale FM-spelers, met verschillende spin-offs van hun bekende radiomerken - denk aan MNM Hits, Klara Continuo, Q Foute Radio of het deze week gelanceerde Joe Lage Landen.

DAB+ heeft dan misschien meer ruimte dan FM, het digitale uitzendformat is niet oneindig. Naast de 19 frequenties die vandaag in gebruik zijn, zijn er nog slechts vijf open posities, zegt Bart Bosmans, CEO van Norkring, het broadcastingbedrijf achter DAB+. Het zou dus best kunnen dat het radiolandschap van morgen niet zo gek veel verschilt van dat van vandaag, omdat de belangrijke spelers de versnippering voor hun rekening nemen.

Het maakt het gevecht om de plekjes op de uitstervende FM-band, en de bijbehorende relevantie, des te belangrijker. FM is dan misschien terminaal, voorlopig is het nog altijd het kloppende hart van het radiolandschap.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud