Advertentie
Advertentie

‘Het ChatGPT-moment was fenomenaal, maar is pas het begin’

Adjunct professor AI Mieke De Ketelaere en Radix-CEO Davio Larnout in het Gents Universiteitsmuseum. ©JONAS LAMPENS

Na de doorbraak ChatGPT domineerde artificiële intelligentie 2023. Moeten we bang zijn voor wat de toekomst brengt? En maken we straks een artificiële mens? Ondernemer Davio Larnout en adjunct professor Mieke De Ketelaere over de verwondering en de huiver die AI opwekt. ‘Binnen vijf jaar kopen we bij Tesla een abonnement op onze robotbutler.’

Davio Larnout (33) is medeoprichter van het Brusselse AI-bedrijf Radix, Mieke De Ketelaere (53) adjunct professor AI bij de Vlerick Business School. We hebben met hen afgesproken aan het Gents Universiteitsmuseum (GUM), waar een verhaal wordt verteld over verbeelding en vooruitgang. De Ketelaere jubelt als ze binnen de glazen etagères vol opgezette dieren, oude instrumenten en maquettes ziet. 'Kijk, daar staat in grote letters: chaos en twijfel. Dat zijn de dingen die ons als mens vooruitstuwen.'

Sinds de lancering van de slimme conversatiebot ChatGPT eind 2022 wordt die menselijke inventiviteit steeds meer uitgedaagd. Artificiële intelligentie is het nieuwe buzzwoord. Machines worden plots creatief, schrijven teksten, maken powerpoints en verzinnen beelden. Elk bedrijf dat iets wil voorstellen, pakte dit jaar uit met AI-plannen, op de beurs werd voor miljarden aan waarde gecreëerd.

Advertentie

Maar er was ook zenuwachtigheid. Wat moeten we van die nieuwe technologische mogelijkheden denken? Een instrument dat plots in staat is tot dingen die we er niet van hadden verwacht, baart dat geen zorgen? En waar eindigt dat?

Profiel

Mieke De Ketelaere (53) is burgerlijk en industrieel ingenieur. Ze is adjunct professor AI aan de Vlerick Business School en doceert over duurzame, ethische en betrouwbare AI. Als ‘digital mind’ adviseert ze de federale regering over AI. In 2019 werd De Ketelaere AI-directeur bij het Leuvense onderzoekscentrum imec, waar de vertaalslag in AI tussen engineering en business een voltijdse focus is. Tijdens de pandemie schreef ze het boek ‘Mens versus Machine: artificiële intelligentie ontrafeld’.

 'Ik ben een techno-optimist, maar we moeten vaststellen dat we vandaag weinig grip hebben op wat gebeurt', zegt De Ketelaere. 'De oorspronkelijke droom van AI was om na het automatiseren van fysieke kracht ook het menselijke denken te automatiseren. Intussen weten we dat ons brein veel complexer is dan wat rekenwerk. Daar zijn we dus al voorbij. De vraag is nu: wat willen we ermee? Dat is niet altijd duidelijk.'

We hebben gewoon geen idee waar dit eindigt.

Davio Larnout
Medeoprichter Radix

Larnout knikt. 'Dat soort discussies krijg je vandaag. Tijdens het kerstfeestje van ons bedrijf ging het daar ook over. Er is inderdaad een scenario denkbaar waarbij we ons in absolute chaos storten. Als je kijkt naar wat nu in een jaar tijd is gebeurd en je extrapoleert dat naar twintig jaar, dan heeft een individuele mens met een computer straks de macht om de wereld te domineren. Dat kan gigantisch fout lopen.'

Als nuchtere Vlaming blijft hij evenwel ook met de voeten op de grond. 'Er zijn natuurlijk evengoed twintig andere scenario’s denkbaar. Een scenario dat tijdens onze discussie passeerde, was er een dat eindigde met OnlyFans (een Brits socialemediumplatform waar mensen tegen betaling expliciete persoonlijke beelden aanbieden, red.).' Hij grijnst. 'Ik wil maar zeggen: we hebben gewoon geen idee waar dit eindigt.'

Profiel

Davio Larnout (33) is handelsingenieur en heeft een postgraduaat in big data en analytics. Hij was senior technologieconsultant bij PwC. Nu is hij CEO bij Radix, dat hij in 2018 oprichtte, medeoprichter Laurent Sorber is CTO. Het bedrijf wil AI-oplossingen aanbieden voor repetitieve jobs. Met een zestigtal medewerkers helpt Radix organisaties de mogelijkheden van AI te begrijpen en te benutten. Voor het farmabedrijf GSK werkte Radix mee aan een oplossing om het ontwikkelingsproces van vaccins te versnellen.

Advertentie

Laten we beginnen bij ChatGPT. Plots werd gesproken over een iPhone-moment.

Davio Larnout: 'Het ChatGPT-moment was fenomenaal. Het kantelpunt van ChatGPT is dat AI plots breed kon worden toegepast. Tot dan draaide het om specifieke opdrachten: we hebben microscoopbeelden en herkennen daar patronen in. Grote taalmodellen zoals die achter ChatGPT kunnen veel meer. We staan pas aan het begin.'

Wat mogen we nog verwachten?

Larnout: 'De generatieve AI die we nu hebben, gaat in grote mate nog altijd over dingen uitspuwen. Dat evolueert wel. Met ChatGPT kunnen we via tekst al wat interageren en iets opbouwen. In beeld hebben we dat nog niet.'

Mieke De Ketelaere: 'Ik schrijf op dit moment een kinderboek en wilde daarvoor beelden maken met AI. Ik heb met de beste ingenieurs van België gezocht naar een manier om een personage op verschillende manieren af te beelden, in dezelfde stijl. Met hetzelfde jurkje, bijvoorbeeld. Maar dat lukt gewoon nog niet.'

Het systeem zal ook moeten kunnen plannen en reflecteren. Dat is niet meer veraf.

Davio Larnout
Medeoprichter Radix

Larnout: 'Er moeten dus nog grote stappen worden gezet. Alle grote spelers, van OpenAI tot Google Deepmind, investeren volop in modellen die ook logisch kunnen redeneren. Als ik van A naar C moet, heb ik B nodig. Dat is een volgende stap om AI autonomer te maken. Maar dan zijn we er nog niet. Je kan heel logisch maar heel fout redeneren. Het systeem zal dus ook moeten kunnen plannen en reflecteren. Dat is niet meer veraf.'

De Ketelaere: 'Ook het zintuiglijke gaat erbij komen. Als we AI met allerlei sensoren combineren, kan dat ver gaan. Met hyperspectrale camera's kunnen systemen lichtfrequenties zien die wij niet kunnen waarnemen. Met geursensoren pikken ze geuren op die wij niet detecteren, zoals gas.'

Larnout: 'De volgende stap is inderdaad die naar de fysieke wereld: AI combineren met robots. Dat zal een immense versnelling in gang zetten. Met fysieke interactie kan een model veel beter leren.'

Werkt de autobouwer Tesla daaraan met zijn Optimus-robots?

Larnout: 'Tesla heeft die robots twee jaar geleden voorgesteld. Wat in die tijd al is gebeurd, is fenomenaal. Dat wordt onderschat. Binnen vijf of tien jaar kopen we bij Tesla een abonnement op een butler thuis.’

Als ChatGPT straks in de wereld rondloopt en ervaringen opdoet met zintuigen, hoe ver staan we dan van een artificiële mens?

De Ketelaere: 'Er is geen enkele reden om te denken dat een taalmodel ook maar enige vorm van bewustzijn kan creëren. We weten dat bij de mens veel complexere zaken spelen. We hebben emoties, empathie, en zijn sociaal. Die zaken sturen voortdurend bij hoe we in de wereld staan en welk doel we voor ogen hebben. Onze intelligentie valt ook terug op ons geheugen. Als ik ergens binnenkom, kan ik de geur associëren met een herinnering aan mijn grootmoeder. AI is mega-geavanceerde statistiek, maar wel nog altijd statistiek.'

Dat ChatGPT zo menselijk aanvoelt, veroorzaakt verwarring. In België pleegde een jonge vader zelfmoord na gesprekken met een chatbot.

De Ketelaere: 'Ik ben zes maanden lang in die case gedoken. Het ging over een intelligente man, gedoctoreerd in een wetenschappelijke discipline. Op een bepaald moment raakt hij gefrustreerd, omdat hij met zijn onderzoek geen impact heeft op de wereld. Hij verdiept zich in het klimaat en begint daarover te praten met een chatbot. Die adviseert hem zelfmoord te plegen.'

'Het drama is dat zijn echtgenote eerder al naar spoed was gegaan. De psychiater daar zag geen problemen in het gebruik van een chatbot. Zoiets gebeurt, omdat er gewoon geen tijd was om onderzoek te doen naar de mogelijke impact en om medisch personeel op te leiden. We onderschatten de manipulatieve en verslavende kracht van die chatbots.'

We juichen allemaal dat we straks al onze saaie taken kunnen uitbesteden aan computers. Maar wat is de impact daarvan op onze hersenen?

Mieke De Ketelaere
Adjunct professor AI

Wat zou er moeten gebeuren?

De Ketelaere: 'Gewoon die chatbots dichtgooien is geen oplossing. Het is gedaan, maar ze zijn daarvan teruggekomen, omdat mensen zo verslaafd zijn dat het risico op zelfmoord nog groter is als ze er geen toegang meer toe hebben. Je kan via regelgeving werken, maar het is gewoon complex. Consumentenbescherming, dat hebben we voor producten, maar niet hiervoor.'

Larnout: 'Maar is dat probleem dan zo groot? En is het niet vooral een symptoom van een dieperliggend probleem dat mensen verslaafd geraken aan chatbots? Dat mensen vereenzamen en vervreemden van de buitenwereld. Als de bots er niet zouden zijn, grijpen ze misschien naar drugs of alcohol. Misschien is een chatbot dan nog het mindere kwaad?'

De Ketelaere: 'Het punt is dat we onvoldoende begrijpen wat de impact op onze mentale gezondheid is. Ik vind generatieve AI fantastisch en gebruik ze elke dag. Maar ze is ontworpen door techneuten die niet verder kijken dan hun eigen neus lang is. We juichen allemaal dat we straks al onze saaie taken kunnen uitbesteden aan computers. Maar wat is de impact daarvan op onze hersenen?'

'Als je met neuropsychiaters spreekt, vraag je je af of die saaie, repetitieve taken geen nut hebben voor onze hersenen? In de Europese AI Act (Europese wetgeving die het gebruik van AI moet reguleren, red.) staat nu dat niet mag worden gemanipuleerd. Maar hoe meet je dat? En de ene dag ben ik misschien al kwetsbaarder dan de andere? Het probleem is dat we daar geen grip op hebben.'

Larnout: 'Wij raden onze klanten sowieso af grote taalmodellen rechtstreeks en 'naïef' in de handen van eindklanten te stoppen zonder de juiste vangrails. Met de juiste set-up is het wel perfect mogelijk oplossingen te ontwikkelen voor de consument.'

De Ketelaere: 'Ik ken een Belgisch bedrijf dat een chatbot installeerde op zijn website voor vervangonderdelen voor heftrucks. Die chatbot had tegen een klant die persistent dezelfde vraag was blijven stellen, gezegd: 'We willen je al niet meer als klant.' Het bedrijf is een onderzoek gestart en heeft in de logfiles ontdekt dat de bot op een bepaald moment een gesprek van tweeënhalf uur had gevoerd. Een man die voor een onderdeel had gebeld, was uiteindelijk over de dood van zijn vrouw beginnen te praten. Daarop hebben ze gezegd: 'No way, dit willen we niet.’'

Er zijn bredere ethische kwesties, gaande van deepfakes en desinformatie tot hallucinaties van het model en ongepaste content.

De Ketelaere: 'In het begin kon je aan ChatGPT nog vragen: hoe moet ik Irak bombarderen en dan kreeg je een antwoord. Maar voor dezelfde vraag over Oekraïne maakte de bot bezwaar. Nu is dat bijgestuurd en krijg je de boodschap dat je zo'n vragen niet kan stellen.  Maar welke data gebruikt het systeem? Wie zet de vangrails erin? Welke normen en waarden gebruiken ze daarvoor?'

Larnout: 'Bij ChatGPT is heel duidelijk dat het op Angelsaksische waarden is gestoeld. Maar dat is wel een keuze die ons op termijn gigantisch kan beïnvloeden zonder dat we dat doorhebben. En dan kom je automatisch bij de grote machtsblokken. Je hebt de Verenigde Staten en je hebt China. In Europa maken we geen vuist. Dat is gevaarlijk want het wil zeggen dat we geen controle hebben over iets wat onze maatschappij mee zal sturen.'

De versnippering is een drama. Elk politiek niveau wil wel iets doen , waardoor de budgetten hopeloos gefragmenteerd zijn.

Mieke De Ketelaere
Adjunct professor AI

Kan Europa de achterstand nog inhalen? In Frankrijk is er de snel oprukkende start-up Mistral, die bij een kapitaalronde begin december op 2 miljard euro werd gewaardeerd.

De Ketelaere: 'Laten we wel wezen, dat is een druppel op een hete plaat als je het vergelijkt met de middelen en de waarderingen van de Amerikaanse giganten.'

Larnout: ‘In Europa zijn we verwende consumenten. We hebben amper nog maakindustrie, we zijn allemaal dienstenbedrijven.'

De Ketelaere: 'Ik geloof wel dat Europa nog een verschil kan maken, maar niet door per se ook een groot taalmodel te bouwen. Dat is maar een deeltje van de puzzel. We kunnen ons specialiseren. We zouden die modellen kunnen toepassen in domeinen waarin we sterk staan, zoals farma en biotech. Ik denk ook aan toepassingen met sensoren. Daarvoor moet je wel keuzes maken en accepteren dat je bepaalde dingen niet doet.'

Larnout: ‘Dat betekent wel dat je een gedeelde visie, voldoende kapitaal en een markt nodig heb. Dat is er vandaag niet, en dat ligt grotendeels aan de politiek.'

De Ketelaere: 'De versnippering is een drama. Elk politiek niveau wil wel iets doen, waardoor de budgetten hopeloos gefragmenteerd zijn. Als je alles in één pot zou gooien, kan je zeggen: 'We hebben zoveel miljard, we gaan ervoor.' Nu spreek je over schijfjes van 40.000 euro hier en 25.000 euro daar. Wat doe je daarmee? En iedereen doet hetzelfde. In Brussel gebruiken ze AI om longkanker te detecteren. Wat doen ze in Antwerpen? Hetzelfde. En in Charleroi? Hetzelfde.'

Larnout: 'Initiatieven als Flanders Technology and Innovation (FTI, het technologiebedrijf dat de Vlaamse overheid onlangs samen met zeven andere spelers oprichtte, red.), sorry, maar daar zijn we niets mee. Al die bedrijven stoppen er een half miljoen in, en ze weten niet eens wat ze ermee willen doen! Als er iets is waarin ik de jongste jaren teleurgesteld ben, is het de politiek. Er wordt zoveel gepraat zonder dat er iets gebeurt. Als ik in een panel ga zitten, zit links iemand van Google, rechts iemand van Amazon, en die werken alles tegen. Hoe vaak heb ik me achteraf niet afgevraagd: wat zit ik hier eigenlijk te doen?’

Je wil niet weten hoe sterk het lobbywerk van giganten als Microsoft en IBM is, zelfs in België.

Mieke De Ketelaere
Adjunct professor AI

Hoezo werken Amazon en Google alles tegen?

De Ketelaere: 'Je wil niet weten hoe sterk het lobbywerk van giganten als Microsoft en IBM is, zelfs in België. Je kan geen vijf minuten ergens spreken of je wordt links en rechts direct geflankeerd. Ze laten zich over alles gelden.'

'Een van de problemen die we de komende jaren moeten aanpakken, is het energieverbruik van AI. Elke vraag die je aan een model stelt, verbruikt elektriciteit. Opgeteld gaat het om enorme hoeveelheden. Er zijn vandaag al dingen die we kunnen doen om ecologischer te werken. Overdag is meer groene energie beschikbaar dan 's nachts. Als je het model dan laat draaien, is dat dus beter. Zo zijn er een veertigtal manieren om energiezuiniger te werken. Maar de Googles en Microsofts van deze wereld zijn niet bepaald enthousiast als je dat wil doorduwen.'

Hoe valt dat te reguleren? Loop je als overheid niet per definitie achter de feiten aan?

Larnout: ‘Er moet vooral meer transparantie en vertrouwen komen. De Amerikanen pakken dat veel beter aan dan wij in Europa. Ze zijn pragmatischer. Zo hebben ze de regel: zodra AI-modellen worden getraind waarbij een bepaalde rekenkracht nodig is, moet het worden gemeld. Zo weten ze meteen wat aan de gang is, waar de hotspots zitten en welke de risico's kunnen zijn.'

De Ketelaere: 'Wat doen we in Europa? We proberen met de AI Act een groot theoretisch kluwen te bouwen, waarvan we niet eens zeker zijn dat het er kan komen. Drie lidstaten lagen dwars tussen juli en de tekst van december, waardoor het langer duurde. De vraag is of ze de tekst nu gaan ondertekenen. Iedereen is bezig met zijn eigen belang. Alle aandacht die naar een verantwoord gebruik van AI gaat, juich ik toe. Maar de Europese aanpak werkt niet.'

Ik zie geen toekomst voor me waarin maar 5 procent van de mensen werkt en de rest zonder job zit. Dan zijn er geen consumenten meer.

Davio Larnout
Medeoprichter Radix

Volgens topeconoom Daron Acemoglu schuilt het grote gevaar van AI in meer sociale ongelijkheid. Volgt u hem?

De Ketelaere: 'Er is inderdaad een versnelling. De markt is er vandaag een van besparingen. Elke CEO en elke CFO denkt in de eerste plaats aan het verminderen van de menselijke kosten, en nu kan dat ook met generatieve AI.'

Larnout: 'Daar ben ik het niet mee eens. Het is toch niet omdat je met AI kosten bespaart dat je geen waarde kan creëren? Het hoeft er niet per se om te gaan het met minder mensen te doen. Je kan ook gewoon meer doen met dezelfde mensen. Dat is een veel positiever verhaal.'

De Ketelaere: 'Dat is een mooi idee. Maar de realiteit is dat niemand nadenkt over wat we precies kunnen doen met de mensen wiens taken we gaan laten overnemen door AI.’

Larnout: 'Mensen kunnen zich toch omscholen? Er is sowieso een tekort aan talent. Ik geloof dat we ons zullen aanpassen. Ik zie geen toekomst voor me waarin maar 5 procent van de mensen werkt en de rest zonder job zit. Dan zijn er geen consumenten meer. Wie gaat dan nog dingen kopen?’

De Ketelaere: 'Niet iedereen heeft de capaciteit zich aan te passen. Jij zit in een start-upcultuur. In een heel stuk van de arbeidsmarkt is de dynamiek heel anders. Daar moeten we rekening mee houden.'

Zijn alle bedrijven echt al bezig met het benutten van AI?

Larnout: 'Meer dan 75 procent van de bedrijven waarmee wij contact hebben, is ofwel bezig met AI of plant de komende twaalf maanden een project op te starten. We raden iedereen ook aan niet te wachten. Er zijn zeker al dingen te doen die meteen kunnen renderen. Maar belangrijker is dat je de ervaring opdoet om ermee te werken. Je moet sowieso door een leerproces. En wie dat nu niet doet, gaat verliezen. De vernieuwing versnelt alleen maar. Als je ziet wat in een jaar mogelijk is geworden, is er geen tijd te verliezen.'

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie
Gesponsorde inhoud
Tijd Connect
Tijd Connect biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.
Partnercontent
Partner Content biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.