portret

Het masterplan van Jeffrey Preston Bezos

Jeff Bezos, de succesvolste ondernemer van de 21ste eeuw, vergaarde een fortuin waarvan de omvang even moeilijk te vatten is als het aantal tentakels van zijn bedrijf in de economie. Hij stopt als CEO van Amazon, maar gaat nu pas voluit voor zijn ware planetaire ambities.

U moet het maar eens proberen. Tik www.relentless.com in uw browser, en u komt uit bij … Amazon. Een inside joke van Jeff Bezos (57), die in 1994 overwoog zijn opstartende internetboekenwinkel zo te noemen. Hij kreeg het advies toch maar voor iets minder agressiefs te gaan, maar behield de domeinnaam, voor de humor, maar allicht ook als belofte aan zichzelf om nooit - nooit - zijn doelen uit het oog te verliezen.

Weinig woorden die Bezos beter samenvatten dan relentless. Meedogenloos in zijn queeste naar werelddominantie, met een bedrijf dat net als de rivier waarnaar het is vernoemd eindeloos veel vertakkingen heeft in het dagelijkse leven van honderden miljoenen consumenten. Meedogenloos in het uitroken van concurrenten. Meedogenloos in de discipline en efficiëntie die hij vraagt van managers, die regels krijgen opgelegd als de Two Pizza Rule (om bureaucratie buiten te houden moet een team zo klein zijn dat het gevoed kan worden met twee pizza’s) of de verplichting een idee te pitchen in een narratief essay van zes pagina’s in plaats van in een - durf er niet aan te denken - Powerpoint-presentatie.

De aarde is eindig, en als de wereldeconomie en de bevolking blijven groeien, is de ruimte de enige mogelijke bestemming.
Jeff Bezos

Meedogenloos veeleisend ook voor de honderdduizenden dozenschuivers die bestellingen verwerken in de 175 Amazon- magazijnen wereldwijd en die onder zodanige druk zouden staan om de opgelegde productiviteitsdoelen te halen dat ze soms geen tijd hebben voor plaspauzes, en wier pogingen om een vakbond te vormen in de VS elke keer opnieuw de kop worden ingedrukt. Meedogenloos in het vakkundig manoeuvreren langs alle beschikbare achterpoortjes om belastingen te kunnen ontwijken. (Amazon betaalde in 2017 en 2018 de volle 0 dollar aan federale taksen in de VS.) Ook meedogenloos: de obsessie om klanten frictieloos te bedienen, in die mate dat in de begindagen aan elke vergadertafel een stoel leeg bleef om iedereen eraan te herinneren om wie alles echt draait: de klant. En een meedogenloze focus op groei, ten koste van andere bijkomstigheden, zoals winst. Amazon was pas in 2016 voor het eerst vier kwartalen op rij winstgevend.

Vastberaden

Meedogenloos dus, of vastberaden zo u wilt. Dat was ook zijn centrale advies aan studenten aan Princeton toen hij daar in 2010 de traditionele afstudeerspeech gaf. ‘Als het moeilijk gaat, ga je dan opgeven, of ga je meedogenloos zijn?’ In ‘Amazon Empire, The Rise and Reign of Jeff Bezos’, een documentaire van de Amerikaanse publieke tv-zender PBS (te vinden op YouTube), zegt Bezos’ jeugdvriend Joshua Weinstein: ‘Het is niet dat Jeff nooit ophoudt, het is zo dat als hij ergens een doel van heeft gemaakt dat hij denkt te kunnen bereiken, hij nooit zal stoppen voor het tegendeel bewezen is, of voor hij het bereikt heeft.’

Niets dat erop wijst dat Bezos, nu hij voor het eerst in 27 jaar een andere titel op zijn visitekaartje krijgt, ook maar iets van die Rücksichtslosigkeit kwijt is. Eerder integendeel. Bezos wordt geen uitvoerend voorzitter om op een jacht in tropische wateren te dobberen, af en toe eens als een schoonmoeder naar zijn opvolger te bellen, en voor de rest van zijn dagen te proberen te vatten hoe onpeilbaar zijn rijkdom juist is. (Bezos verdient ongeveer 149.000 dollar per minuut.) Daarvoor heeft hij nog veel te veel andere bezigheden, daarvoor is hij een veel te belangrijke figuur in de cenakels van de Amerikaanse macht, van Silicon Valley over Hollywood tot Washington. En vooral: daarvoor heeft hij, zo schemert door in de weinige interviews die hij geeft, een te brandende ambitie om een erfenis na te laten die veel verder gaat, in tijd en ruimte, dan schamele werelddominantie met Amazon. Of zoals Bezos het dinsdag schreef in zijn (halve) afscheidsbrief aan de 1,3 miljoen ‘fellow Amazonians’: ‘Ik heb nooit meer energie gehad, en dit heeft niets met pensioen te maken.’

©AFP

In die brief rept Bezos ook over het belang van constante innovatie. Dat is wat Amazon groot heeft gemaakt. Razendsnelle e-commerce, spraaktechnologie, e-readers, cloudcomputing: de lijst met nieuwe technologieën die Amazon de afgelopen twee decennia onder Bezos misschien definitief heeft geïntroduceerd - hoewel niet allemaal uitgevonden - is indrukwekkend. ‘Als je gelijk krijgt, is een verrassende uitvinding na enkele jaren iets normaals geworden. Mensen geeuwen. Die geeuw is het grootste compliment dat een uitvinder kan krijgen’, aldus de Rockefeller van de 21ste eeuw in zijn eigen woorden.

Dat Bezos zijn stoel doorgeeft na een absoluut gloriejaar zet daar alleen maar een uitroepteken achter. Meer dan eender welk bedrijf was Amazon haast gemaakt voor een pandemie, met winst in alle grote trends: meer leveringen aan de deur omdat iedereen opgehokt zit, meer nood aan diensten in de cloud vanwege het werken op afstand, en video streamen als een van de weinige overgebleven vormen van entertainment. Drie markten waarin Amazon regeert. Ja, Netflix is marktleider in de laatste, voor Prime Video, maar draait wel volledig op Amazon Web Services.

Mediamagnaat

Zoals de journalist Franklin Foer het schreef: Amazon is zo overheersend in de Amerikaanse economie dat ‘als marxisten ooit een machtsgreep willen plegen, ze gewoon Amazon moeten nationaliseren’.

Maar die spirit om constant te blijven uitvinden slaat ook op hemzelf. Door de jaren heen ging Bezos zich steeds meer bezighouden met projecten naast Amazon. Hij werd mediamagnaat met zijn aankoop van de roemrijke maar ingedommelde krant The Washington Post in 2013 voor 250 miljoen dollar, een transactie die amper waarneembaar was op zijn bankrekening. Hij legde in 2000 al de kiemen voor een onderneming die lang onder de radar bleef: de rakettenbouwer Blue Origin. Waar ook niet naast te kijken valt: hij ging door een opmerkelijke fysieke transformatie. Van braaf boekhouderachtig typetje tot spierbundel met glimmende kale knikker. Na zijn spaak gelopen huwelijk vervelde hij van ‘CEO Dad’ - hij heeft vier kinderen, drie zonen en een geadopteerde dochter - tot jetsetfiguur die niet vies is van een rode loper of twee. Hij lijkt niet gewoon op een oudere versie van de Jeff Bezos van de jaren 90, maar op een haast cartoonesk fitte superman, die, mogelijk niet toevallig, stand-in zou kunnen zijn voor de rol van Kapitein Picard in Star Trek.

Planeet

Na het veroveren van de dominantie van de planeet wil Bezos zijn tijd en middelen meer inzetten voor de planeet zelf. Hij zette de voorbije drie jaar twee filantropische organisaties in de steigers. Het Bezos Day One Fund - genoemd naar de start-upmentaliteit om elke dag te handelen als was het de eerste - investeert 100 miljoen dollar per jaar in de strijd tegen dakloosheid en voor beter onderwijs. En via het Bezos Earth Fund zette hij een pot van 10 miljard dollar opzij voor ecologische projecten, met een focus op de moeder aller milieucrisissen: de klimaatverandering. ‘De aarde is datgene wat we allemaal gemeen hebben met elkaar. Laten we dat beschermen, samen’, kondigde Bezos aan bij de lancering via een summiere Instagram-post.

Wanneer het moeilijk gaat, ga je dan opgeven, of ga je meedogenloos zijn?
Jeff Bezos

Dat laatste lijkt op een lastige spreidstand, gezien de waanzinnige uitstoot van zijn e-commercebestelwagens en serverparken. Maar dat is niet de enige kritiek. De filantropische inspanningen komen maar aarzelend op gang, zeker gezien de prangende crisissen die ze willen aanpakken, en het zijn kruimels in vergelijking met zijn fortuin dat volgens de Bloomberg Billionaires Index vrijdagmiddag 194 miljard dollar bedroeg. Bezos krijgt al langer de commentaar dat hij te weinig aan liefdadigheid doet, zeker in vergelijking met zijn buurman in Seattle, Bill Gates, die sinds hij in 2000 de dagelijkse leiding bij Microsoft uit handen gaf ’s werelds bekendste en invloedrijkste filantroop is geworden, samen met zijn vrouw Melinda. Als enige van de vijf meest gefortuneerde mensen ter wereld schaarde Bezos zich nog niet achter The Giving Pledge, de belofte om minstens de helft van zijn vermogen weg te schenken. Dat deed zijn ex-vrouw MacKenzie Scott - op plaats 20 met 60 miljard dollar op diezelfde index - wel, heel kort na hun scheiding in 2019.

Dat komt misschien omdat Bezos zijn ware zinnen heeft gezet op verdere doelen, letterlijk. Om de aarde echt te redden, oordeelt hij, moeten we ze verlaten. Bezos gelooft dat zijn grootste bijdrage aan de mensheid uiteindelijk niet het onmiddellijk leveren van een pak luiers zal zijn, maar wel de verovering van de ruimte. Met die ambitie startte hij Blue Origin. De naam verwijst naar onze blauwe planeet, die maar het vertrekpunt is voor verdere exploratie. De voorbije jaren reserveerde Bezos al elke woensdag om aan Blue Origin te werken, een bedrijf dat hij volledig zelf financiert door elk jaar voor 1 miljard dollar aandelen Amazon te verkopen. De tijd dat zijn kosmische intenties op het tweede plan kwamen, is voorbij, en zo heeft hij het altijd gewild, zei hij in een interview in 2018. ‘De enige manier die ik zie om mijn financiële middelen aan het werk te zetten is door wat ik met Amazon heb gewonnen in ruimtevaart te steken. Dat is het belangrijkste werk dat ik doe.’ ‘Belangrijker dan Amazon?’, vroeg de interviewer vol ongeloof. ‘Ja.’

Bezos zegt dat de nakende energieschaarste hem echt wakker houdt. Niet klimaatverandering en de dreiging van onbewoonbaarheid, maar dat we de natuurlijke energiebronnen aan het opgebruiken zijn, waardoor er, als er niets gebeurt, niets anders opzit dan energie te rantsoeneren. Het kan de komende 100 jaar al zo ver zijn. En dan stopt de vooruitgang. Het is een horrorscenario voor Bezos. ‘Als we niet naar de ruimte gaan, eindigen we met een beschaving van stilstand, en dat vind ik heel demoraliserend’, zei hij in hetzelfde interview. ‘Ik wil niet dat de achterkleinkinderen van mijn achterkleinkinderen in een beschaving van stilstand leven. We genieten allemaal van een dynamische beschaving van groei en verandering.’

©AFP

Die overtuiging had hij al als kind, en is er niet uitgegroeid. Bezos - die werd geboren als Jeffrey Preston Jorgensen maar al op vierjarige leeftijd de familienaam kreeg van zijn stiefvader Mike Bezos, een Cubaanse immigrant - was een extreem begaafd kind met een grote fascinatie voor de ruimte, gevoed door het heersende optimisme van de jaren 70 en door de science fiction die hij verslond. Op zijn 17de haalde Bezos de lokale pers in Florida, toen hij mocht speechen voor zijn afstudeerjaar en zijn visie op de noodzaak aan ruimtereizen uit de doeken deed. ‘De aarde is eindig, en als de wereldeconomie en de bevolking blijven groeien, is de ruimte de enige mogelijke bestemming.’

Ruimtekolonies

Toen hij studeerde aan Princeton, kreeg Bezos les van natuurkundige en ruimtevaartactivist Gerard O’Neill, schrijver van het invloedrijke boek ‘The High Frontier’. Daarin spreekt O’Neill over een toekomst van gigantische cilindervormige ruimtekolonies die zweven tussen de maan en de aarde waarin miljoenen mensen zorgeloos en comfortabel kunnen leven in perfecte omstandigheden en constant T-shirtweer. Bezos adopteerde het utopische ideaal en gaf er in 2019 een uitgebreide presentatie over. ‘Nieuwe steden zullen ontstaan, sommige met een nog onbekende architectuur, andere met een nabootsing van aardse steden’, zei hij. ‘Mensen gaan hier willen leven. Het is zoals Maui (een Hawaïaans eiland, red.) op zijn beste dag, maar dan het hele jaar lang. Geen regen, geen stormen, geen aardbevingen.’

De aarde blijft dan over als een soort gigantisch nationaal park dat we kunnen bezoeken, maar voor de rest niet te veel meer aantasten. Zware industrie verhuist naar de ruimte. De mogelijkheden zijn eindeloos. ‘Op die manier kunnen duizenden miljarden mensen leven in ons zonnestelsel, en dan krijgen we duizend Einsteins en duizend Mozarts. Dat zou een ongelooflijke beschaving zijn’, droomde Bezos.

De enige manier die ik zie om mijn financiële middelen aan het werk te zetten, is door wat ik met Amazon heb gewonnen in ruimtevaart te steken.
Jeff Bezos

Schrijver Mark O’Connell merkte in The Guardian fijntjes op: ‘Misschien moeten we ons afvragen of er niet al duizend Einsteins en Mozarts zijn hier en nu, en hoeveel van hen, door pech of door hun economische situatie, gedwongen worden hun tijd te verdoen als stockpicker of als chauffeur voor Amazon, en zo Jeff Bezos nog rijker maken.’ Problemen genoeg dus op deze planeet voor een van de allerrijksten om aan te werken. Het is kritiek die Bezos vaak krijgt, maar wegwuift. ‘Ik heb de grote luxe van mijn vermogen. Ik ga niet werken aan iets waarvan ik niet denk dat het de beschaving beter maakt’, zei hij aan Wired.

Maar dan moet Blue Origin wel eerst lukken in missie nummer één: ruimtereizen routineus, toegankelijk en goedkoop maken. In 2015 slaagde het bedrijf in een eerste testvlucht van zijn herbruikbare raket New Shepard vanuit zijn lanceerbasis in Texas. Bezos plakte al verschillende jaartallen op de eerste bemande vlucht, maar miste tot dusver al die deadlines en bracht nog geen enkele mens de ruimte in. Wel werkt zijn bedrijf aan een maanlander, Blue Moon, die in 2024 klaar moet zijn om te vliegen, en aan de zware raket New Glenn, een werkpaard van 100 meter hoog. Bezos is in die peperdure race verwikkeld met zijn collega-multimiljardair Elon Musk, die hem onlangs voorbijstak als rijkste mens ter wereld en die met SpaceX meer aandacht krijgt - niet verwonderlijk allicht als je een auto de ruimte in knalt - maar die ook al veel verder staat.

Maar zo ziet Bezos het niet, zegt hij. ‘Het is een vergissing naar een deadline te racen als je praat over een vliegend vehikel, zeker als je er mensen op gaat zetten’, zei hij in 2017. Bezos zegt dat hij zijn blik richt op de lange, heel lange termijn, maar dat hij vaak niet juist begrepen wordt. Als de problemen op aarde echt acuut worden, zullen ze zijn kruistocht appreciëren, stelt hij. ‘Ik bouw gewoon de infrastructuur zodat die er zal zijn wanneer mensen zich realiseren dat die nodig is. Het zal uiteindelijk heel vanzelfsprekend worden.’ Hoe graag hij ook in een van de kolonies zou wonen, hij pretendeert niet dat hij die zelf ooit zal zien, laat staan dat hij ervan droomt zelf ooit de atmosfeer te verlaten. Maar waarom wachten, is zijn redenering.

Klok van 42 miljoen

Het is vanuit dezelfde filosofie dat Bezos in de buurt van zijn ranch in Texas en van de lanceerbasis van Blue Origin een ander buitenissig project financiert. Hij investeerde 42 miljoen dollar in de constructie van een klok die de komende 10.000 jaar perfect accuraat de tijd bijhoudt. De klok, een ontwerp van uitvinder Danny Hillis en in aanbouw in een bijna 2.000 meter hoge uitgeholde berg, zal als ze af is elk jaar één keer tikken, en om de duizend jaar één keer luiden. Waarom? Om mensen aan te sporen na te denken over de verre toekomst van het menselijke ras. ‘Een deel van het antwoord is gewoon die vraag te stellen, en zich zo vertrouwd te maken met noties als generaties en millennia. Als een klok kan blijven gaan voor tien millennia, moeten we er dan niet voor zorgen dat onze beschaving dat ook doet? Waarom niet andere projecten proberen die toekomstige generaties moeten afwerken?’, valt op zijn website te lezen.

©AFP

Om die visie in vervulling te zien gaan heeft Bezos zich losgemaakt van aardse bezigheden zoals de dagelijkse leiding van Amazon en van de publieke druk die hoort bij het CEO-schap. Zeker nu de politiek almaar meer jacht maakt op de almacht van de grote techreuzen, hoeft hij alvast geen tijd meer te steken in zaken als de verdediging van het bedrijf voor het Congres of het uitleggen van kwartaalcijfers aan Wall Street. Die taken kan hij overlaten aan opvolger Andy Jassy, hoewel hij wel nauw betrokken blijft bij ‘nieuwe initiatieven’.

Bezos zegt in zijn brief ook dat hij ‘supergepassioneerd’ is door zijn volgende projecten. Het heeft er met andere woorden alles van weg dat zijn stap neerkomt op wat Bezos zelf een ‘one way door’ noemt: een beslissing die bijna niet terug te draaien valt, omdat je niet terug kan door dezelfde deur, in tegenstelling tot een minder definitieve ‘two way door’-beslissing. En als één ding zeker is, dan is het wel dat hij er meedogenloos hard in gelooft.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud