reportage

Bij de buren van de panda's

The Last Frontier, het nieuwste project in Pairi Daiza. ©Photo News

Met ruim 10.000 wonen ze in Brugelette: 3.728 mensen in het dorp en 7.000 dieren in Pairi Daiza, dat 25 jaar bestaat. Burgemeester André Desmarlières viert mee, al begrijpt hij sommige kritiek. ‘Maar je bakt geen omelet zonder eieren te breken.’

Wat waren we zonder Waze? En waar zouden we zijn? De 2 miljoen mensen die in 2018 naar Pairi Daiza kwamen, gaven dat als bestemming op de navigatie in. Niet Brugelette, laat staan Cambron-Casteau, het vlekje waarop het 75 hectare grote dierenpark ligt. Vraag het die 2 miljoen: voor hen heet het dorp Pairi Daiza. Zelfs wie met de trein komt en uitstapt in Cambron-Casteau Gare - twee sporen, twee schuilhutjes, twee palen met de dienstregeling - wordt meteen gerustgesteld: onder het bord dat het station aanduidt, hangt dat van het park.

We zijn niet tegen Pairi Daiza. Maar de lokale wegen zijn niet aangepast aan het succes.
Een Brugelettenaar met een protestplakkaatje in zijn tuin

Maar bijna niemand komt zo. Bijna iedereen komt met autocars of met de auto, en zo rijden wij nu door Cambron-Saint-Vincent. Klein dorpje, kleine straatjes met kleine plakkaatjes: ‘TRAFIC INTENSE PAIRI DAIZA NON.’ Van hier is het nog 2,6 kilometer, de laatste afslag van de snelweg is al even vergeten, we hebben gereden tussen mooie landerijen in Wallonië. Een beetje Frankrijk precies al. En zo voorbij dit huis met dat plakkaatje bij de haag.

Pas content? ‘U zou hier eens in het weekend of in de vakantie moeten komen’, zeggen de mijnheer en de mevrouw die er wonen. ‘We hebben de burgemeester van Brugelette zelfs al uitgenodigd voor een ontbijt op een mooie dag in onze voortuin. Gemakkelijk 250 auto’s per uur passeren hier dan. Zoals u. We zijn niet tegen Pairi Daiza. Maar de lokale wegen zijn niet aangepast aan het succes.’

‘Pairi Daiza is zowel een droom die tot leven komt als, afhankelijk van het seizoen, een leven dat doet dromen.’ Getekend: Eric Domb, Tuinman. Gisteravond vierde het dierenpark in Henegouwen zijn 25ste verjaardag. Eind dit jaar opent The Land of the Cold, een nieuw deel waar onder meer pinguïns en ijsberen zullen verblijven. Vandaag openen op het domein een hotel en ‘The Last Frontier’ met bruine en zwarte beren en met poema’s en wolven. Op de uitnodiging voor het jubileumfeest stond die zin van die dromen.

©REUTERS

De ‘Tuinman’ heeft hard geharkt, de voorbije 25 jaar. Toen Pairi Daiza op 11 mei 1994 opende - toen nog als Paradisio - werkten er twintig mensen. Dat eerste jaar zag het park 162.000 bezoekers. In 2018 waren dat er dus 2 miljoen. Tijdens de openingsperiode werken er dit jaar 600 mensen en in de periode dat het park gesloten is nog altijd 215. Omzet vorig jaar: zo’n 70 miljoen euro. Een jaar eerder was dat 65,5 miljoen. Eric Domb en medeaandeelhouder Marc Coucke blij. Met veel water geven, aanplanten, snoeien, beesten voeren en bouwen, wil Pairi Daiza nog groeien.

‘Hij wil 8 miljoen bezoekers per jaar’, zegt de mijnheer van het plakkaatje. Maar dat is overdreven. ‘3 miljoen zal het maximum zijn’, zegt André Desmarlières, burgemeester van Brugelette. ‘Op topdagen kunnen nu 20.000 mensen het park in. Dat is eigenlijk al wat veel. Soms kan je amper nog zien wat je wil zien.’

Idyllischer dan de markt

De namen van de dorpen zijn wel mooi: Cambron-Casteau, Brugelette, Chièvres. Daar wonen de buren van de panda’s. Wat verder Silly, Noir-Jambon, Lens en dus Cambron-Saint-Vincent. Die laatste horen al niet meer bij Brugelette, en dat scheelt.

‘Alle inwoners van Brugelette hebben gratis toegang tot Pairi Daiza’, zegt de burgemeester. ‘Veel mensen die vroeger in het café op de hoek een glas gingen drinken, rijden nu eens naar het park. Alles is er: een brasserie, een Chinees restaurant, een Russisch restaurant. Ze gaan daar iets eten of drinken. (lacht) Het is er tenslotte wat idyllischer dan op de markt van Ath.’

Tot in Ath rijden we vandaag niet, maar wel tot in Brugelette zelf dus. Daar is de Grand’Place ook niet te vergelijken met een terras in een zuiders vakantieoord. Op een rijtje liggen Café L’Union, Café Le XIII, Stradiot Sports en Maison Delbecq. Dat laatste is een winkeltje met alles: kranten, kauwgum, blikjes frisdrank, sigaretten en Lotto. Maar ook te koop: uurwerken, handtassen, Panini-stickeralbums, strips van Marsupilami, groenten in blik, kurkentrekkers. Zalando levert er pakjes af. En een sticker van ‘Nettoyage à sec Colibri. Dépôt ici’ op het raam wijst op droogkuiskansen. Door de boxen klinkt ‘Love Is a Battlefield’ van Pat Benatar. ‘Mijn grootmoeder begon deze winkel’, zegt Jérôme Delbecq. ‘Natuurlijk was dat lang voor Pairi Daiza hier kwam. Het was een ander leven in Brugelette.’

Anders, want dorps. En met of zonder Pairi Daiza zag het dorpsleven er hier wellicht in elk geval anders uit dan vijftig jaar geleden; kijk naar hoe in Vlaanderen kruideniers, naaiwinkels, cafés en bakkerijen verdwenen. Maar je zou hier net zo goed kunnen zeggen: wat dan met die 2 miljoen mensen die elk jaar het dorp binnenstromen?

The Last Frontier, het nieuwste project in Pairi Daiza. ©Photo News

‘Dat klopt’, zegt Jérôme. ‘Maar op gebied van toerisme heb ik er weinig aan. Mijn zoon doet vakantiejobs in Pairi Daiza en er werken wel wat mensen uit Brugelette. Dus ik ben positief. Alleen komen die toeristen niet in mijn winkeltje. Zeker niet sinds twee jaar geleden een nieuwe weg werd aangelegd die rechtstreeks naar het park leidt. Soms zie ik wel Australiërs of Thai. Mensen die een tijd in Pairi Daiza werken om een nieuw onderdeel van het park te bouwen. Die komen sigaretten kopen. Of een fles drank.’

Dat was eigenlijk de vraag. Wat heeft Pairi Daiza betekend voor de streek? Surtout, voor de gemeente waarin het ligt. Cambron-Casteau dus en, toch vooral, fusiegemeente Brugelette. Op de wat artisanaal uitziende website van de gemeente, schuift onder ‘Culture et Loisirs’ een blokje ‘Tourisme’ open en daar vind je het park dan. Maar klik iets lager op ‘Où loger? Où se restaurer?’ en dan zie je Hotel Les Auges, restaurant Le Vieux Chaudron in deelgemeente Attre, taverne/karaoke Le Calvin en gîte La maison d’Edgard.

Veel is het niet. Je leert dat de ‘Dendre orientale’ hier stroomt, dat is de Dender. Torien, Torine en Toria zijn de drie reuzen van het dorp - elk tweede weekend van september trouwen Torien en Torine. En morgen is er in Chièvres een Fête de la Musique met En Fanfare.

Waarom schrijven we dat allemaal? Niet om wat gemakkelijk lacherig te doen. Maar dit is wel de vaststelling: je kan niet zeggen dat Pairi Daiza in de gemeente zelf een bruisend nieuw leven op gang heeft gebracht. ‘Dat klopt’, zegt André Desmarlières, 73 en sinds 2006 burgemeester. ‘Maar ik kan je wel verzekeren dat veel gemeentes ons Pairi Daiza benijden.’

Hij somt op: ‘Pairi Daiza bezorgt zeker vijftig à zestig inwoners van Brugelette werk. Het heeft het dorp bekendheid gebracht en het draagt jaarlijks 350.000 euro af aan de gemeente. Dat stelt ons in staat ons budget rond te krijgen. Alleen al daarom zouden veel andere gemeenten het park graag hebben.’

Parkings vol auto’s

Dat Eric Domb in 1994 voor deze plek koos, kwam door de Abdij van Cambron. In de 12de eeuw was die gesticht vanuit de Abdij van Clairvaux, maar sinds de 18de eeuw was het een ruïne. ‘Voor Domb het kocht, had men al wat geprobeerd. Er stond eens een attractie en een roetsjbaan, maar er was een Eric Domb nodig om er iets van te maken. Voor mij een visionair. En voor onze gemeente een troef.’

Wegenwerken in Brugelette, een beetje dankzij Pairi Daiza. ©Siska Vandecasteele

Et pourtant, de burgemeester geeft het zelf toe: ‘Soms verwijt men de inwoners van de gemeente dat ze te weinig ondernemend zijn geweest om zelf van die troef gebruik te maken. En natuurlijk is er ook een schaduwzijde die vooral te maken heeft met de mobiliteit.’

Dat zie je als je langs Pairi Daiza zelf rijdt. De parking staat vol auto’s en bussen, zelfs op een doordeweekse dinsdag in juni. We denken aan de mijnheer en zijn plakkaatje. De burgemeester knikt: ‘Er is een trein die stopt in Cambron-Casteau en je kan vandaar gemakkelijk te voet. Maar qua verbinding ernaartoe kan het beter.’

Jean-Jacques Cloquet, de vroegere topman van Brussels South Charleroi Airport en nu aan de zijde van Domb als CEO in Pairi Daiza, zei het vorige week zo in de Franstalige zakenkrant L’Echo: ‘Si on veut venir en train, il faut partir trois jours plus tôt!’ Hij droomt van een stopplaats van de tgv op de lijn Brussel-Lille.

Aan die critici zeg ik: ‘Waarom laat je je kanarievogel dan ook niet uit zijn kooi?’
André Desmarlières
Burgemeester van Brugelette

Maar zolang die er niet is, komen de meeste bezoekers over de weg. Er wordt volop gewerkt aan een extra parking met 12.500 plaatsen, overigens naast een veld waar nog eens 72.000 zonnepanelen komen om Pairi Daiza van energie te voorzien. ‘De mobiliteit is een groot probleem’, erkent Desmarlières. ‘Zeker op de kleine gemeente- en gewestwegen. Enkele jaren geleden is vanop de N56, de Chaussée de Mons, een nieuwe weg aangelegd die rechtstreeks naar het park leidt. Dat heeft veel opgevangen, vooral vanuit Wallonië en Frankrijk. Maar vanuit Vlaanderen en Nederland moet je na de snelweg nog veel kleine wegen en dorpjes door om hier te geraken.’

De oplossing is simpel, zegt hij. ‘Ook daar zouden we een nieuwe weg moeten kunnen aanleggen.’ Maar dan komt de maar. ‘Voor die weg moet landbouwgebied en natuur worden opgeofferd, en dat stuit op protest. We gaan het wildbestand kapotmaken, de fazanten gaan verdwijnen, noem maar op. Kijk, je kan geen omelet bakken zonder eieren te breken.’

De paradox is dat je natuur en dieren zou opofferen om mensen naar een dierenpark te lokken met onder meer olifanten, Chinese alligators, in het najaar ook ijsberen en sinds enkele jaren natuurlijk de drie panda’s Xing Hui, Hao Hao en hun in Pairi Daiza geboren zoontje Tian Bao.

‘Je kan nooit voor iedereen goed doen. Er zullen altijd mensen pro park en mensen contra park zijn’, zegt Desmarlières. ‘Aan die critici zeg ik: ‘Waarom laat je je kanarievogel dan ook niet uit zijn kooi?’’

Doucement

We stappen door Brugelette tot aan Hôtel Les Auges. Al in 1988 openden de ouders van Virginie Ravijts dat hotel, met restaurant, in het centrum van het dorp. Dat was voor de komst van Pairi Daiza. Virginie en haar man Sam namen het over in 2004. Het restaurant sloten ze later, maar de tien kamers bleven. Je slaapt er alleen vanaf 60 euro, een dubbele kamer kost 85 euro en het ontbijt 8 euro. Animaux acceptés: 5 euro. ‘Vroeger hadden we klanten die naar Shape, het NAVO-hoofdkwartier in Bergen, kwamen, tot die zelf hotelvoorziening hadden. En toen in Ghislenghien een Best Western kwam, verloren we weer klanten. De komst van Pairi Daiza heeft dat nooit echt goedgemaakt. Pas nu beginnen we iets te merken. Doucement.’

Dat is geen verwijt aan het dierenpark,non non. ‘Het is gewoon niet zo gemakkelijk. Veel mensen komen naar Pairi Daiza met de familie. Onze kamers zijn daar niet op voorzien, al zetten we wel een bedje bij. Gemakkelijk is het niet altijd, ook door allerlei nieuwe regels. De brandveiligheid moet beter en de bedden moeten 1,60 meter breed zijn. Die van ons zijn 1,40 meter. Maar natuurlijk is het vooral zo dat mensen vaak voor één dag naar Pairi Daiza komen. Van ’s morgens tot ’s avonds. Ze eten er en rijden terug naar huis. In het dorp zijn wel een frituur en wat cafés, maar niemand plant eigenlijk daar te blijven.’

Pas sinds kort, ‘doucement’ dus, gebeurt het wel al eens dat iemand een kamer boekt. Dat komt, zegt Virginie, omdat Pairi Daiza zo groot is geworden. Dat bevestigt ook burgemeester Desmarlières. ‘Je kan het eigenlijk niet meer op één dag bezoeken. Dus blijven mensen al eens twee dagen. Die moeten ergens slapen.’

Brugelette. Het dorp waar Pairi Daiza 25 jaar geleden begon. ©Siska Vandecasteele

Dat kan in Hôtel Les Auges. Het kan in La Maison d’Edgard en La Maison de Julian. Gîtes zijn dat, sinds drie jaar in de Rue du Bon Dieu in Brugelette, uitgebaat door Laurence Four uit Ath. Daar heeft ze een boekenwinkeltje. ‘Die gîtes kwamen er eigenlijk niet door Pairi Daiza’, zegt ze. ‘Mijn schoonouders woonden in Brugelette. Toen zij kort na elkaar stierven, erfde mijn man hun huis met een bijhuis in de tuin. We konden dat verhuren of we konden er gîtes van maken. We hebben het risico genomen. La Maison d’Edgard, genoemd naar mijn schoonvader, heeft plaats voor acht personen en die heb je allemaal voor 175 euro per nacht. En af en toe krijgen we nu vraag van mensen die naar Pairi Daiza gaan.’

Alsof ze weet wat Virginie Ravijts zei, zegt ze erbij: ‘Tout doucement.’

Maar de Tuinman is een ondernemer en vanaf vandaag kan je in Pairi Daiza slapen. Dat kan in The Paddling Bear-tweepersoonskamer, maar ook in een suite, in een familiekamer, in The Full Moon Lodge en The Natives House. Goed voor 250 slaapplaatsen. Prijzen zijn moeilijk te vergelijken met Les Auges of La Maison d’Edgard, want er zitten toegangstickets en veel extra’s bij. Beleving ook: slapen tussen de dieren, animaux acceptés. Denk aan een weekendje dat je voor twee personen vanaf 360 tot 800 euro kan kosten.

Of dat hotel gevolgen heeft voor Virginie en Laurence is dus moeilijk te zeggen. Alleen legt de gemeente Brugelette nu wel een verblijfstaks op, volgens de twee dames met terugwerkende kracht en dus ook voor 2018. Dat vechten ze aan. De burgemeester sust: ‘Het komt hooguit op 1 euro per persoon per nacht uit.’

We zijn niet tegen Pairi Daiza. Maar de lokale wegen zijn niet aangepast aan het succes.
Een Brugelettenaar met een protestplakkaatje in zijn tuin

Die moet Pairi Daiza ook betalen. Boven op de 350.000 euro per jaar die het park van Eric Domb aan de gemeente afdraagt. Dat vertelde Desmarlières al eerder in dit verhaal. Maar hoe zit dat eigenlijk? Móét Domb dat betalen? ‘In het begin hadden wij een ‘taxe sur spectacles et divertissements’. Onder minister Furlan (tussen 2009 en 2017 voor de PS minister in de Waalse regering, red.) is dat afgeschaft. Uiteindelijk hebben we dan met Pairi Daiza afgesproken dat ze een jaarlijkse bijdrage van 50.000 euro aan de gemeente deden. Dat is stilaan gestegen, nu bedraagt ze dus 350.000 euro.’

De mijnheer met het plakkaatje wist dat. Hij zei dat Domb daarmee alles gedaan kreeg van de gemeente. En ook dat in Brugelette niemand zou protesteren tegen de groei van het park: ‘Alle inwoners kunnen gratis binnen. Wij, in Cambron-Saint-Vincent, niet. Wij hebben alleen de last van de auto’s.’

La Sucrerie

We rijden van Brugelette naar Cambron-Casteau en zien links een groot gebouw, waar de ‘dépôt communal’ van Brugelette is. Jean-Philippe Constant en Ronald Defossez werken er, ze maken tuigen voor een nieuwe speeltuin in de gemeente.

Verder zie je in dit oude kapotte gebouw onder meer vervallen grafzerken.

‘Ooit was dit het hoofdgebouw van La Sucrerie de Brugelette’, zegt Ronald, met zijn 29 de jongste. ‘Hier werkten een paar honderd mensen. Het was de grootste werkgever van de streek. Wie 18 was en hier kwam werken, verliet het bedrijf als hij met pensioen ging. Ook ik droomde ervan. Maar in 2007 sloot de suikerfabriek.’

Desmarlières was toen al burgemeester. ‘Van september tot januari werkten er 150 seizoenarbeiders, de rest van het jaar 80. Maar op een bepaald moment was er een overproductie van suiker en ze besloten Brugelette te sluiten. Jammer, want er was de laatste vijf jaar nog flink geïnvesteerd. En nu hoor ik dat er ergens in Wallonië een nieuwe suikerfabriek zal worden uitgebouwd.’

Ronald was te jong om er ooit te werken, maar hij is oud genoeg om zich alles te herinneren. De site. Zelfs de Abdij van Cambron voor Pairi Daiza er was. ‘Er waren vijvers waarin we konden gaan vissen’, zegt hij. Nu maakt hij geregeld gebruik van zijn gratis abonnement om in het park te wandelen. ‘Echt mooi.’

De oude site van de suikerfabriek werd, op drie gebouwen na, ontmanteld en afgebroken. En het hele terrein werd gekocht door... Eric Domb. ‘Niet met de bedoeling Pairi Daiza daar nog uit te breiden’, zegt Desmarlières. In een interview met het weekblad Trends vertelde Domb vorige maand dat hij er een ecodorp wil bouwen: ‘Een privéproject dat alle generaties overkoepelt. Er komen dus hopelijk een crèche en een kleuterschool, en een woon-zorgcentrum voor mensen die het einde van hun leven in een zo mooi mogelijk kader willen doorbrengen.’

Waar vroeger de suikerfabriek van Brugelette was, plant Eric Domb van Pairi Daiza een ecodorp met daarin ook een crèche en een woon-zorgcentrum. ©Siska Vandecasteele

Het terrein aan de overkant van de weg, 2 hectare groot, is volgens de burgemeester gegeven aan een Brusselse vzw die er een secundaire school plant. De bedoeling is om al in september 2020 vijf klassen te openen, die plaats zouden bieden aan 115 leerlingen. ‘Weliswaar in eerste instantie in containerklassen’, zegt de burgemeester. Het gerucht dat er een school voor dierenartsen komt, kent hij niet. ‘Maar het zou kunnen dat er in de school opleidingen komen die op maat zijn van jobs in Pairi Daiza.’

Zo veranderde dus de wereld. Ooit was de suikerfabriek de grote werkgever, nu is dat het dierenpark.

Place Dekeyzer heet het pleintje in het centrum van Cambron-Casteau. De weg ernaartoe is versmald, er zijn nieuwe kasseitjes gelegd, men probeert de rust wat terug te vinden. Al kom je even verder al snel op de werf van Pairi Daiza.

Café L’Abbaye is lang dicht en werd een kindercrèche. Er is geen restaurant, geen winkeltje, geen bakker. Mensen vegen hun stoep, wandelaars stappen door het dorp richting station. Een mevrouw, met een sleutelhanger van Pairi Daiza, vertelt dat de aanleg van de grote nieuwe weg veel verkeer uit Cambron-Casteau weghaalde. ‘80 procent minder’, zegt ze. ‘Dat was nodig, maar het is nu goed. Natuurlijk is er soms wel wat hinder. Ook al doet Pairi Daiza zijn best, je vindt altijd mensen die hun vuiligheid op straat gooien. Dat is jammer. Maar verder? Liever Pairi Daiza in ons dorp dan een grote fabriek, toch?’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect