analyse

‘Diesel moest een standbeeld krijgen'

In de fabriek van de Anglo Belgian Corporation worden dieselmotoren van 5.000 pk gemaakt. ‘Onze motoren moeten bij een ramp de Franse kernreactoren afkoelen.’ ©Thomas Sweertvaegher

Uitgerekend in het land van Rudolf Diesel ligt de brandstof onder vuur. Is het einde nakend, nu Duitse steden een verbod op dieselmotoren mogen invoeren? ‘Diesel afschaffen is economisch onmogelijk.’

‘Als een demon huisde de motor in onze woning en oefende grote druk uit op ons bestaan’, schreef Eugen Diesel, in een biografie over zijn vader Rudolf. Dat boek verscheen in 1939, 26 jaar na de dood van de uitvinder van de dieselmotoren. In ‘Gewoon geniaal!’, een boek uit 2009 van journalist en schrijver Marcel Grauls, lees je: ‘Iemand noemde de nieuwe motor ‘Diesels zwarte maîtresse’.’

Tim Berckmoes heeft dat boek niet, maar in de vergaderzaal van de Anglo Belgian Corporation (jaren 70-bruin nostalgisch interieur, maar wél met een portret van het huidige Belgische vorstenpaar) legt de CEO van ABC een ander en dikker boek op tafel: ‘100. A history of building the future, a future built on history.’ Het verscheen in 2012 toen ABC honderd jaar bestond. En hij zegt: ‘Wij zijn een grote fan van Rudolf Diesel.’

We zitten hier niet zomaar. Dit stond deze week in De Tijd: ‘Duitse steden mogen dieselauto’s bannen.’ Het Bundesverwaltungsgericht, de hoogste Duitse administratieve rechtbank, weigerde de beslissing van twee lagere rechtbanken, die in Stuttgart en Düsseldorf in bepaalde straten een verbod op dieselauto’s hadden toegestaan, terug te draaien. Dat precedent gaf de milieuorganisatie Deutsche Umwelthilfe (DUH) moed. ‘We gaan alle 70 steden aanschrijven die te hoge stikstofwaarden hebben’, zei Dorothee Saar van de DUH aan de Nederlandse krant Trouw. ‘We dringen erop aan dat ze nu zelf stappen zetten.’

Het Kanaal

Schaf diesel af en de NMBS en alle havens vallen stil.
Tim Berckmoes, CEO motoren fabriek ABC

Dat dit juist in Duitsland gebeurt. Het land van BMW, Opel en Mercedes dat in 1936 met de Mercedes Benz 260 D de eerste personenwagen met een dieselmotor op de markt bracht. Die werd door Adolf Hitler gesteund en gepromoot. Maar vooral het Duitsland waarin Rudolf Diesel aan zijn uitvinding gewerkt heeft. Geboren was hij er niet, dat gebeurde in 1858 in Parijs, waar zijn ouders bijna tien jaar eerder heen gevlucht waren. Ook sterven deed hij niet in zijn land. In het boek van Grauls staat 30 september 1913 als sterfdatum, met als plaats: ‘Het Kanaal’.

‘Een dag eerder was hij hier in onze fabriek geweest’, zegt Berckmoes. ‘Zijn laatste dag op het vasteland bracht hij dus in Gent door. ’s Avonds ging Diesel aan boord van een stoomschip om naar Harwich te varen. Daar kwam hij nooit aan. Hij verdween op dat schip. (glimlacht) Maar daar hebben wij niks mee te maken.’

Bij Diesel aan boord was ook de Gentenaar Georges Carels van de motorenfabriek Carels Frères, de voorloper van ABC. Samen hadden ze op de Wereldtentoonstelling net de eerste dieselmotor voorgesteld, de 1D. Maar Carels kwam wel in Harwich aan. ‘De lakens in Diesels kajuit waren opengeslagen, maar het bed was niet beslapen. Zijn nachthemd lag netjes op zijn hoofdkussen. Boven de wastafel stonden kwast en scheermes klaar’, lees je in ‘Gewoon geniaal!’

Het raadsel van zijn dood werd nooit opgelost. Twee weken later werd zijn lichaam voor de kust van Vlissingen gevonden. Zelfmoord of een hartaanval? Soms lees je dit: een jaar voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog werd hij vermoord door de Duitse geheime dienst die niet wilde dat zijn dieselmotor bij de Britten zou belanden.

Palmolie

‘Eigenlijk zag Rudolf Diesel zijn motor als een zeer groot toekomstproject’, zegt Vic Heylen, vandaag gepensioneerd ‘waarnemer’, vroeger verbonden aan het Flanders’ Centre for Automotive Research. ‘Zijn dieselmotor zou op palmolie draaien en bij de productie daarvan zouden de ontwikkelingslanden een zeer grote rol spelen. Wat vandaag de OPEC is, moest in Diesels ogen een soort palmolie-OPEC worden. Hij zag de dieselmotor als de redding van de derde wereld.’

Berckmoes knikt. ‘In plaats van deze week overal negatief op de voorpagina’s te staan, zou hij een standbeeld moeten krijgen. Dankzij de omschakeling van stoommachines naar zijn dieselmotor is het rendement van de verbranding met een factor drie verhoogd. En hij had inderdaad het plan om op die manier Afrika te helpen ontwikkelen door plantaardige oliën te gebruiken. Maar het gebruik van de veel goedkopere fossiele brandstoffen heeft die plannen doorkruist. Zo hangt er nu een negatieve connotatie aan diesel en dat is jammer. Zo heeft hij het nooit bedoeld.’

Greenpeace

Maar zo is het wel uitgedraaid. Gisteren nog bleek uit een rapport van Greenpeace dat ook bij de nieuwste automodellen meer dan de helft de door Europa opgelegde uitstoootnorm van maximaal 168 mg NOx (stikstofoxyde) per kilometer overschrijdt. Dat is de achilleshiel van diesel, en de reden waarom de milieuorganisaties aan de alarmbel trokken na het Dieselgate-schandaal van 2015, stilaan de doodsteek van de dieselauto’s.

Onterecht, zegt Heylen: ‘Men heeft zich altijd geconcentreerd op de vervuiling door diesel. Over houtkachels hoor ik heel weinig, terwijl zeker de verbranding van bewerkt hout tot een massale dioxine-uitstoot leidt. Alleen, wie gaat dat controleren? Het is veel makkelijker autoconstructeurs te verbieden dieselmotoren te produceren dan om geheim agenten naar elk huis te sturen om de houtkachel te controleren. En wat denk je dat straten met zes verkeersdrempels betekenen voor het milieu? Zes keer stoppen, zes keer optrekken. Volgens mij sterven meer mensen aan de gevolgen daarvan dan in het verkeer zelf.’

Men heeft zich altijd op de vervuiling door diesels geconcentreerd. Over houtkachels hoor ik heel weinig.
Vic Heylen, Gepensioneerd analist Flanders’ Centre for Automotive Research

‘Alles wordt op een hoop gegooid’, vindt Berckmoes. ‘Je kan de NOx-uitstoot perfect tot nul herleiden met de huidige generatie dieselmotoren en katalysatoren. Er zijn nieuwe motoren op LNG en CNG en we doen testen met methanol als CO2-neutrale brandstof. Iedereen heeft het over waterstof als een van de toekomstmogelijkheden. Nul CO2-uitstoot, dat klopt. Maar op het vlak van NOx niet zaligmakend.’

Heylen heeft het over het kwaad van de perceptie. ‘Je kan die discussie niet meer winnen. Zelfs de auto-industrie heeft het opgegeven. Ze hebben enkel nog lobbywerk gedaan. Bij Ford heet dat: ‘Don’t complain, don’t explain.’ Het is een denkkeurslijf waar je niet uit kan. In de jaren 80 werd het ‘Waldsterben’ (de massale sterfte van bomen in de wouden, red.) al op kap van de auto’s geschreven. Later bleek dat dat al begonnen was lang voor de eerste auto’s geproduceerd werden.'

'Maar je kan dat niet winnen, en de gevolgen zijn zwaar. Niet alleen voor de Duitse auto-industrie. 85 procent van alle Volvo’s zijn diesels. Stel je eens voor dat de burgemeester van Gent straks ook een verbod op dieselauto’s in zijn stad instelt. De minste schade zullen de Japanners hebben. Toyota heeft al lang begrepen dat diesel geen toekomst heeft. Het heeft er nooit in geïnvesteerd en kocht zijn diesels van BMW.’

Museum

Terug naar Rudolf Diesel zelf, of beter naar de hallen van ABC aan de Wiedauwkaai in Gent. Buiten wapperen een Belgische en een Turkse vlag, binnen werken driehonderd mensen en in de hele groep 1.500. Er is een museum. ‘Van 100 vierkante meter’, glimlacht Berckmoes. ‘Geopend in 2012. Voor elk jaar van onze geschiedenis een vierkante meter.’

Je ziet het eerste orderboek met de eerste bestelling op 3 september 1913 van een motor voor Sydney in Australië. Er staat een tractor met een ABC-motor. Prachtige kasten vol plannen. Wat cilinders, de eerste 1D-motor en meteen zie je ook een portret van Rudolf Diesel, naast een van Georges Carels.

Diesel was als knaap van twaalf door zijn ouders, die Parijs hadden geruild voor Londen, naar een oom in Augsburg gestuurd. Uiteindelijk kwam hij aan de technische hogeschool in München terecht bij Carl Linde, die thermodynamica doceerde. ‘Het was Linde die erop hamerde dat met de stoommachine vreselijk veel energie verloren ging, namelijk 90 procent’, schrijft Grauls in zijn boek. En het was Diesel die na zijn studie in 1880 overtuigd raakte dat lucht nodig was om energie optimaal te benutten.

‘Diesel: Ik raas van stad naar stad en kom er nauwelijks aan toe aan mijn familie te denken. Toch zit ik de hele tijd met mijn motor in mijn hoofd.’ In 1892 nam hij een patent op die ‘diesel’-motor, een motor waarbij de ontsteking niet plaatsvindt door een elektrische vonk, maar door op hoge temperatuur samengeperste lucht.

We wandelen door de productiehal en je ziet waar je nooit aan denkt als je op een trein of een boot stapt. ‘We hebben vier gieterijen’, zegt Berckmoes. ‘Twee in Duitsland en twee in Frankrijk. De gegoten blokken komen hier aan en wij maken de motoren.’ Hij toont een motor van 10 ton, onverslijtbaar, met zuigers die op en neer een kracht van 320 pk per cilinder leveren.

Een plastic paard (‘1 pk’, glimlacht de CEO) staat in de hal naast een motor van 5.000 pk. ‘Dat is een nucleaire noodgroep. Na Fukushima hebben we die voor EDF in Frankrijk gemaakt. Die hebben 58 reactoren. Als daar iets gebeurt, moeten deze motoren de reactor afkoelen. Ze zijn aardbevings- en tsunamibestendig. Maar ze draaien wel op diesel.’

En dat is Berckmoes’ punt, een punt dat Heylen eerder maakte: ‘Men spreekt altijd over diesel als het over personenwagens gaat, maar diesel afschaffen is economisch onmogelijk.’

Berckmoes: ‘Onze motoren werken met de modernste technologie en voldoen aan de emissienormen van 2020. Al sinds 2016. We waren vier jaar vooruit op de norm. Wij hebben klanten met verschillende visies. De ene klant gaat voor motoren op gas, de andere voor motoren op diesel. Wij hebben beide versies. Maar diesel afschaffen is geen optie. Doe dat morgen en de NMBS valt stil. Ze heeft 300 diesellocomotieven. Alle havens vallen stil. Alle noodgroepen van de Nationale Bank, van de gasterminals en de chemische industrie draaien op diesel.’

Conclusie? ‘Met de verbrandingsmotor van Rudolf Diesel kunnen we nog wel een jaar of honderd verder.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect