Advertentie
analyse

Iedereen werkt thuis maar de files zijn terug

©Tim Dirven

Terwijl bedrijven de grootste moeite hebben om hun thuiswerkende werknemers weer naar de werkvloer te krijgen, halen de files op de Vlaamse wegen weer het precoronaniveau. Waar komt al dat verkeer vandaan?

Op de radio zijn de filemeldingen weer van ouderwetse lengte. Terug van niet zo erg lang weggeweest. Het einde van de zomervakantie, de start van het school- en sinds kort ook het academiejaar en de versoepeling van de meeste coronamaatregelen leiden ertoe dat het oude leven van voor corona grotendeels weer op gang kwam. Daar hoort ook verkeersellende bij.

Optimisten die hoopten dat de hausse aan thuiswerk de structurele files naar de geschiedenisboeken zou verwijzen, zijn er al een tijdje aan voor de moeite.

Waarover gaat het?

Terwijl thuiswerk een vaste waarde lijkt te worden bij veel bedrijven, leidt dat niet tot minder files. Het is sinds kort weer even druk op de Vlaamse wegen als voor corona.

Hoe is het zover kunnen komen?

Het vrachtverkeer is sterk gegroeid sinds de uitbraak van de pandemie, met dank aan de boomende e-commerce. Die groei zet nog altijd door. Verder meden veel mensen het openbaar vervoer en kozen weer voor de auto uit schrik om het virus op te lopen.

Wat nu?

De NMBS werkt aan aangepaste abonnementsformules. En een verbetering van het openbaar vervoer moet de komende jaren maken dat mensen opnieuw de auto inruilen voor de trein, tram of bus.

De Belg heeft het thuiswerk het afgelopen anderhalf jaar stevig omarmd, daar ligt het niet aan. De FOD Mobiliteit en Vervoer en het mobiliteitsintituut VIAS publiceerden vorige week een studie naar het thuiswerk in ons land. Daaruit blijkt dat in volle coronacrisis het aandeel thuiswerkers meer dan verdubbelde.

Terwijl in 2019 nog 22 procent van de werknemers minstens af en toe thuiswerkte, schoot dat tijdens de coronacrisis omhoog naar 48 procent. Maar ook nu de thuiswerkmaatregelen versoepeld zijn, werkt nog altijd 41 procent regelmatig thuis.

41
procent
Nu de thuiswerkmaatregelen versoepeld zijn, werkt nog altijd 41 procent regelmatig thuis.

Terwijl het voor corona vaak ging om mensen die af en toe of hoogstens één dag per week thuiswerkten, verkiest nu nog altijd meer dan de helft van de thuiswerkers twee dagen of meer per week het thuiskantoor. En bijna acht op de tien thuiswerkers zijn van plan ook in de toekomst minstens twee dagen per week thuis te werken.

Ook de autodienstengroep D’Ieteren, dat de merken van de Volkswagen-groep (VW, Audi, Skoda, Porsche, Seat…) invoert, deed een onderzoek naar mobiliteit na corona. Ook uit die resultaten blijkt dat een derde van de werknemers ook in de toekomst structureel wil blijven thuiswerken.

Al dat thuiswerk zou een grote impact moeten hebben op de files in het algemeen en de doordeweekse ochtend- en avondspits. Maar niets blijkt minder waar.

Uit de recentste cijfers van het Verkeerscentrum, dat de verkeersstromen in Vlaanderen nauwlettend in het oog houdt, blijkt dat sinds de eerste week van september de filezwaarte zelfs weer groter is dan in dezelfde periode in 2019, toen van corona en meer thuiswerk nog geen sprake was.

Peter Bruyninckx, de woordvoerder van het Verkeerscentrum, wijst erop dat nog altijd iets minder (5 procent) kilometers gereden worden dan voor corona. ‘De daling onder de personenauto’s is iets groter, omdat het vrachtverkeer stevig blijft groeien.’

Vrachtverkeer

Het vrachtverkeer boomde in het coronajaar 2020 door de rush op webshops. Maar die groei valt niet terug nu de fysieke winkels weer open zijn. Integendeel: er zijn almaar meer vrachtwagens op de weg. ‘Maar die mijden steeds vaker en nadrukkelijker de ochtend en avondspits’, zegt Bruyninckx. Als we dan allemaal thuiswerken en minder naar het werk pendelen, waar komen al die auto’s in de file dan vandaan? ‘Dat blijft inderdaad wel opmerkelijk’, zegt Bruyninckx.

Het is een groot misverstand dat de auto's in de ochtendspits allemaal forensen op weg naar hun werk zijn.
Kris Peeters
Mobiliteitsexpert

‘Het is een groot misverstand dat de auto’s in de ochtendspits allemaal forensen op weg naar hun werk zijn’, zegt mobiliteitsexpert Kris Peeters. Slechts een derde van de auto’s in de ochtendspits is gevuld met mensen die op weg zijn naar hun werk. De rest heeft andere doelen: shoppen, vrijetijdsverkeer, enzovoort. ‘Vrije capaciteit op de weg, zuigt ook extra verkeer aan: Mensen houden bij het plannen van hun reis minder rekening met eventuele files’, zegt Peeters. Kortom: elke lege strook asfalt trekt auto’s aan.

‘Een tweede belangrijke reden voor de terugkeer van de files is dat veel gebruikers van het openbaar vervoer aan het begin van de coronacrisis trein, tram, bus en metro links lieten liggen, uit angst voor besmettingsgevaar op volle treincoupés of bussen’, zegt Peeters. In steden leidde dat tot een extra impuls van de (elektrische) fiets en steps.

Maar tussen steden leidde dat ertoe dat verstokte gebruikers van het openbaar vervoer toch weer in de auto stapten. Ook omdat de files grotendeels verdwenen waren.

‘Daar komt nog bij dat corona een nieuwe stadsvlucht heeft veroorzaakt’, zegt Peeters. Ook dat speelde in het nadeel van het openbaar vervoer en in de kaart van de auto. De jarenlange inspanningen om meer mensen uit de auto en in het openbaar vervoer te krijgen, lijken door corona met één veeg uitgewist.

Het adviesbureau Berenschot deed een studie naar de impact van de coronacrisis op het openbaar vervoer in Nederland. De pandemie en het vele thuiswerk zullen het reisgedrag structureel veranderen, stellen de consultants Kaj Mook en Jeroen Gemke.

Berenschot verwacht dat de spits grilliger zal verlopen. Dinsdag en donderdag worden volgens de consultants ‘kantoordagen’ en dat levert extra zware files op in vergelijking met de andere werkdagen.

‘We hebben de afgelopen jaren juist een nivellering gezien van het verschil in filedruk op de verschillende weekdagen. Met uitzondering van vrijdagen. Op vrijdag is de avondspits met afstand het zwaarst’, zegt Bruyninckx. ‘Het kan zijn dat die verschillen hier ook opduiken, maar daar is in de cijfers nu nog niets van te zien’.

Maar vooral in het openbaar vervoer zien Mook en Gemke een stevige aderlating, juist bij de zakelijke reiziger die voor spoorwegmaatschappijen de winstgevendste klant is. ‘Het zou zomaar kunnen dat 20 procent van de zakelijke reizigers definitief afhaakt’, zegt Mook in Het Financieele Dagblad.

Nieuwe abonnementsformules

Cijfers over het Belgische spoor zijn schaars. In het begin van de coronacrisis vorig jaar verschrompelde het aantal reizigers bij de NMBS tot 9,7 procent van de gebruikelijke aantallen. Dat is maar zeer geleidelijk hersteld.

‘Een aantal weken geleden zaten we nog op 70 procent van het precoronaniveau, maar ondertussen zitten we op 80 procent’, zegt NMBS-woordvoerder Bart Crols. Volgens Crols komt dat vooral omdat in Brussel het thuiswerkadvies nog altijd van kracht is, waardoor veel pendelaars nog thuiswerken.

80
procent
Qua reizigersaantallen zit de NMBS momenteel op 80 procent van het precoronaniveau.

Dat neemt niet weg dat de NMBS denkt dat het nog wel even kan duren voor de reizigersaantallen echt weer op het oude peil zijn. ‘Dat blijft koffiedik kijken. Het herstel naar het precoronapeil zal niet voor onmiddellijk zijn’, zegt Crols, die niet verder in detail wil gaan. NMBS-CEO Sophie Dutordoir zei eerder dit jaar in een gesprek met De Tijd dat ze erop rekent dat het tot 2025 duurt voor de spoorwegmaatschappij de coronacrisis verteerd heeft.

Maar dat de reisgewoontes van de pendelaar door corona structureel veranderd zijn, staat ook voor Crols vast. Hij wijst op de experimenten die de NMBS uitvoert met flexibele abonnementen, op maat van de regelmatig thuiswerkende pendelaar. Als die proeven succesvol zijn, kunnen de nieuwe abonnementsformules in de loop van volgend jaar worden ingevoerd.

Rekeningrijden

De Brusselse openbaarvervoersmaatschappij MIVB liet donderdag weten dat ze er niet op rekent om voor eind 2023 weer de precoronareizigersaantallen te halen. Op dit moment haalt de MIVB driekwart van de reizigers die ze in 2019 aan boord had. ‘Het telewerken zal ons structureel 12 procent van de reizigers kosten’, zegt MIVB-CEO Brieuc de Meeûs in L’Echo.

‘De rest van de daling komt omdat mensen het openbaar vervoer hebben ingeruild voor andere transportmiddelen. Dat zie je aan de filecijfers.’ Dat de MIVB over een paar jaar toch weer makkelijk 430 miljoen reizigers per jaar zal halen, komt volgens de Meeûs door een uitbreiding van het MIVB-netwerk met nieuwe metrolijnen. Dat trekt nieuwe reizigers aan.

Om de teruggekeerde files op te lossen ziet mobiliteitsexpert Peeters maar één echte oplossing: ‘Rekeningrijden. Vroeg of laat gaat dat er toch komen. Iedereen is er eigenlijk wel van overtuigd, maar rond verkiezingen krijgen veel partijen toch wat schrik. En de kwaliteit van het openbaar vervoer is nog niet zo goed als die zou kunnen en moeten zijn, ook al zijn vaste klanten doorgaans tevredener over het openbaar vervoer dan mensen die er zelden of nooit gebruik van maken.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud