Zweden verlegt grenzen met volledig zelfvoorzienend huis

©Illustratie: Vätterhem

Compleet onafhankelijk van het stroom-, water- en warmtenet leven. Het kan binnenkort in Zweden, waar een woningcorporatie 44 zelfvoorzienende appartementen oplevert. ‘Daarmee kunnen we aan de wereld tonen dat de al beschikbare ecologische methodes alles aankunnen.’

Dag in, dag uit leven van wat de natuur te bieden heeft. Niet op een onbewoond eiland, maar gewoon in een middelgrote stad waar je alles kan vinden wat je nodig hebt. In Zweden is dat over twee jaar wellicht realiteit met de oplevering van 44 appartementen die op geen enkele manier met de gemeentelijke voorzieningen verbonden zijn. Een complexe combinatie van zonne-energie, slimme ventilatie en energieopslag maakt dat concept met de naam Vätterhem Yeah mogelijk.

‘We hebben gezocht naar oplossingen die stuk voor stuk al op de markt zijn’, vertelt Pär Löfstedt van het architectuur- en designbureau Yellon. ‘Anders had dit nog veel langer geduurd.’ Hij spendeerde de voorbije drie jaar aan het concept, samen met een collega-architect. ‘We kwamen op het idee doordat hij op zijn land een extra huisje wilde neerzetten op een rotsige ondergrond. Alleen al stroomkabels aanleggen was daar zo goed als onmogelijk, laat staan waterleidingen. Hij ging uiteindelijk voor een zelfvoorzienende oplossing en ik vroeg me af: wat als we dat uitbreiden naar een heel appartementencomplex?’

Dit kan gewoon

Het antwoord op die vraag moet in 2022 prijken op een heuvel boven Jönköping (‘Junnsjupping’), in het midden van Zweden. De woningcorporatie van de stad, Vätterhem, had oren naar het plan van Löfstedt en bekostigde een periode van een halfjaar om alle ideeën te valideren en uit te zoeken of het plan als één geheel kon werken. ‘Drie universiteiten en tal van andere specialisten vertellen ons: dit kan gewoon’, zegt Löfstedt onomwonden. ‘Voor de financiering kwamen we uit bij een corporatie, omdat vastgoedinvesteerders vooral op zoek zijn naar goedkope bouw en dure verkoop. Hier gaat het juist om de lange termijn.’

90
De oppervlaktes zijn bescheiden, 35 tot maximaal 90 vierkante meter, omdat de Zweedse overheid onder druk van het landelijke huizentekort de voorkeur geeft aan kleinere woningen.

Vätterhem Yeah (Yellon Environmental Aesthetic Housing) zal geheel zelfvoorzienend zijn. Verspreid over twee gebouwen komen 44 appartementen met een tot vier kamers. De oppervlaktes zijn bescheiden, 35 tot maximaal 90 vierkante meter, omdat de Zweedse overheid onder druk van het landelijke huizentekort de voorkeur geeft aan kleinere woningen. De complexen verrijzen in de jarenzeventigwijk Öxnehaga, even ten zuiden van Jönköping.

Drinkwater komt uit de grond en regenwater wordt voldoende gezuiverd om als grijs water te gebruiken voor de wasmachine, de vaatwasser en de warmtepompen, die warmte uit de omgeving trekken en die naar binnen transporteren. Afvalwater zuivert het gebouw helemaal zelf.

Stroom komt van het dak en de gevel, die beide bekleed zullen zijn met zonnepanelen of andere stroomopwekkende materialen. Waarschijnlijk krijgt de galerijzijde een glazen gevel met transparante zonnecellen. ‘Zo creëer je tegelijkertijd stroom en bruikbare warmte’, stelt Löfstedt. De zonnepanelen op het dak zullen ook een waterstofcel in de kelder van stroom voorzien, zodat de elektriciteit opgeslagen kan worden - deels in batterijen en deels in waterstof. Zodra de vraag in het complex toeneemt, zet het volautomatische systeem die waterstof weer om in stroom.

Extreem

De leverancier van het waterstofsysteem is Nilsson Energy, een bedrijf dat zich al jaren specialiseert in gedecentraliseerde groene waterstof. Nilsson verbindt zonne- of windenergiebronnen met een verdeelsysteem dat de stroom opslaat in een batterij of met behulp van elektrolyse omzet in waterstof voor langere opslag. ‘Op dit moment leveren we nog maatwerk op basis van componenten die op de markt te krijgen zijn’, zegt Martina Wettin van Nilsson. Ze benadrukt hoe belangrijk een project als Vätterhem Yeah is om waterstof definitief te laten doorbreken in de huizenmarkt. ‘Dit is natuurlijk extreem, want hier gaat het niet alleen om een systeem dat het gebouw zelf van stroom kan voorzien, maar ook alle bewoners. Hiermee kunnen we aan de wereld laten zien dat deze methodes alles aankunnen.’

Verwarming en koeling verlopen via de ‘termietenventilatie’ met behulp van ondergrondse kanalen. Dit systeem draait op het feit dat de grond net buiten het gebouw in de winter warmer is dan de lucht, en in de zomer juist koeler.

Dat alles zou weinig zin hebben als je niet zou inzetten op isolatie van wereldklasse én een gedragsverandering van de toekomstige bewoners - huurders in de vrije sector. Zij zullen bewuster moeten leven, zodat ook minder energie nodig is voor hun woning.

‘Het interessantste zal zijn wat we hiervan kunnen leren’, zegt Anna Alexandersson, waterstofspecialist van het Zwedense nationale onderzoeksinstituut Rise. ‘Uniek aan dit concept is dat we ook 44 identieke, ‘normale’ woningen gaan bouwen die wel aangesloten zijn op de voorzieningen. We gaan het lange tijd volgen om de verschillen in woon- en exploitatiekosten te analyseren.’

Zweden is een uitstekende proeftuin voor een dergelijk wooncomplex, stelt Alexandersson. De semipublieke corporaties hebben het budget om de bouw te financieren, allerlei bedrijven kunnen bijdragen aan de technologische kant en via haar eigen Rise-instituut kan Zweden expertise vergaren met waterstof-in-huis. ‘Zweden is nu nog vooral een land dat op stroom draait - we hebben geen aardgasnetwerk. Er is nog een hele wereld te winnen om huurders en huiseigenaren ervan te overtuigen dat waterstof een goede optie voor ze is.’

Hoe gaat Vätterhem Yeah ‘netloos’?

Warmte

Warmtepompen.
Isolatie.
Zonnecollectoren op het dak en in de gevel.
Eventueel warmte opgeslagen in waterstof of ondergronds.
Termietenventilatie die gebruikmaakt van aardwarmte.

Stroom

Zonnepanelen op het dak.
Intelligent verdeelsysteem dat stroom opslaat in een batterij of in waterstof.

Water

Eigen aangeboorde grondwaterbron voor drinkwater.
Regenwaterbassin met grijs water voor andere toepassingen.
Circulair systeem dat grijs water adequaat zuivert.
Afvalwaterzuivering voor ‘zwart’ water dat alleen terugkeert in de wc-pot.

Prijskaartje

Allereerst moet de prijs van offgrid wonen omlaag. De hoop is dat Vätterhem Yeah met de tientallen appartementen het vliegwiel van de schaalvergroting in beweging kan zetten om de kostprijs van de systemen voor ventilatie, energieopslag en -opwekking te verlagen. Toch hangt aan de twee appartementencomplexen een verschillend prijskaartje. ‘De totale kosten voor de 88 appartementen bedragen 240 miljoen kronen (23 miljoen euro)’, zegt Löfstedt van Yellon. ‘Om de helft van de woningen onafhankelijk te maken, hebben we nog eens 50 miljoen kronen (4,8 miljoen euro) nodig.’

Als het eenmaal zover is, kan Zweden zich met deze wereldprimeur nestelen in de top van offgridbouwen, hopen de initiatiefnemers. ‘In ons eigen land kan dit revolutionair zijn, van Lapland tot alle eilandjes bij Stockholm en aan de westkust’, zegt Alexandersson. Wettin van Nilsson Energy hoopt dat haar bedrijf binnen afzienbare tijd een kant-en-klare installatie voor groene waterstof kan aanbieden. ‘Dan wordt het ook interessant voor projectontwikkelaars én privéklanten.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud