Geruzie tussen boeren en frietmakers door aardappeltekort

Door de droogte mislukte 30 tot 35 procent van de Belgische aardappeloogst. ©Emy Elleboog

Een deel van de Belgische aardappeltelers komt zijn contract met friet- en chipsmakers niet na. Ze verkopen liever aan de marktprijs, die door de mislukte oogst dubbel zo hoog ligt als de prijs van de vaste jaarcontracten.

De aardappelboeren en de aardappelverwerkende bedrijven voelen tot op vandaag de gevolgen van de droge en bloedhete zomer van 2018. De aardappeloogst lag 30 tot 35 procent lager dan normaal.

300 euro
Aardappelprijs
Op de vrije markt krijgen boeren vandaag bijna 300 euro per ton. Volgens de jaarcontracten krijgen ze maar tussen 90 en 130 euro.

De schaarste doet de prijzen op de vrije markt pieken. 'Daar kregen boeren vorig jaar 25 euro voor een ton aardappelen. Nu is dat bijna 300 euro per ton', zegt Romain Cools van Belgapom, de federatie van aardappelverwerkende bedrijven.

Dat lijkt goed nieuws voor de boeren, maar dat is het niet. Zij werken vooral met jaarcontracten (zie inzet). De gemiddelde contractprijs ligt een heel pak lager dan de marktprijs. Ze schommelt de laatste maanden tussen 90 en 130 euro.

Meer geld verdienen

De boeren staan voor een dilemma: hun jaarcontract netjes naleven of meer geld verdienen op de vrije markt. 'Helaas kiest een klein deel van de boeren voor dat laatste', zegt Cools.

Hoe verkoopt een boer zijn aardappelen?

Boeren kunnen ervoor kiezen om met een jaarcontract te werken. Dan sluiten ze voor één jaar een deal met een aardappelverwerkend bedrijf voor een vaste prijs per ton. Dat levert de boer zekerheid op.

Een deel van de aardappelen verkopen veel boeren ook tegen de marktprijzen, die de vraag en het aanbod van het moment volgen. Die piste is risicovoller.

Zo'n 70 procent van de aardappelen in België wordt via jaarcontracten verkocht. De rest via marktprijzen.

Zijn organisatie stuurde via de website van het Vlaams Instituut voor Land- en Tuinbouw (VILT) een niet mis te verstane boodschap uit: boeren die de contracten niet naleven en naar de vrije markt trekken, zullen worden gestraft. Al wordt misbruik bewijzen lastig, want de boeren waarover het gaat werken in het geniep.

Er is een boetesysteem. Als in het contract staat dat een boer 10.000 ton moet leveren en hij levert maar 7.000 ton, dan moet hij de waarde van de 3.000 resterende ton aan de friet- of chipsfabriek betalen.

Kleinere frieten

'Wij pleiten voor fair play', zegt Cools. 'Ook omgekeerd. De boeren hebben de kans gekregen om ons op tijd te waarschuwen als problemen dreigden met de oogst. Het gros van de boeren krijgt geen boete. Ze mogen de aardappelen die ze niet kunnen leveren volgend jaar leveren.'

'We deden ook een andere toegeving: we aanvaarden ook aardappelen die afwijken van de standaardkwaliteitseisen. Daarom zijn sommige diepvriesfrieten op dit moment kleiner dan de rest.'

Toch zijn de boeren niet tevreden. Sommigen moeten wel 30.000 tot 40.000 euro ophoesten maar kunnen de aardappelen echt niet leveren, hekelt het Algemeen Boerensyndicaat op de website van VILT. 'Ze kregen de kans om dat aan te geven en samen met de verwerkende bedrijven een oplossing te zoeken. Maar dat hebben ze niet op tijd gedaan', kaatst Cools de bal terug.

'Nu ontstaat een situatie waarin boeren heimelijk naar de vrije markt trekken om er meer winst te maken en boeren die veel geïnvesteerd hebben in irrigatie, de juiste hoeveelheid aardappelen leveren aan de bedrijven, maar aan een lage prijs en met hogere kosten.'

Verantwoordelijkheid

Hij is kritisch voor boeren die de contracten omzeilen. 'Omdat ze aan de lange termijn moeten denken. Vorig jaar was de toestand omgekeerd. Toen lagen de contractprijzen veel hoger dan de marktprijzen en deden de boeren een goede zaak.'

Sommige diepvriesfrieten zijn op dit moment kleiner dan normaal.
ROMAIN COOLS
secretaris Belgapom

Dat erkent Toon De Keukelaere van de Boerenbond. 'Boeren moeten hun contracten naleven, maar de aardappelverwerkers moeten ook hun verantwoordelijkheid nemen. Sommige eisen dat boeren de aardappelen die ze niet kunnen leveren aan dure prijzen kopen op de vrije markt en ze verkopen aan de fabrieken aan de lage prijzen van het contract.'

Gekissebis

Het gekissebis ontstond in de herfst, toen de boeren en de bedrijven geen alomvattend akkoord konden bereiken over hoe de extra kosten zouden worden verdeel. De conclusie was dat elke boer dan maar apart een regeling moest treffen met de bedrijven waarmee hij samenwerkt. 'Zo ontstaat willekeur', zegt De Keukelaere.

'Om dat in de toekomst te vermijden werken we aan een nationaal overlegorgaan, dat wel in staat moet zijn om goede akkoorden te sluiten.' Ook de piste het model gebaseerd op kilogramcontracten deels te vervangen door hectarecontracten ligt op tafel.

In die contracten wordt een bepaald aantal hectaren veld aan een aardappelverwerker toebedeeld. Als iets misloopt met de oogst is dat met het blote oog zichtbaar en is het makkelijker om te praten over hoe de extra kosten verdeeld worden. De aardappelverwerkers staan niet afkerig tegen dat systeem.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect